III OSK 5667/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniej K.K. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M.Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1286/20 w sprawie ze skargi małoletniej K.K. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M.Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2020 r. nr 992700/620/32/2020-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 2 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1286/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę małoletniej K.K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M.Ś. (dalej: skarżąca lub skarżąca kasacyjnie) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) z dnia 29 maja 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W motywach orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że przyznanie przedmiotowego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku łącznego spełnienia warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie można stwierdzić, aby zmarły ojciec dziecka na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym, nadto posiadał on krótki staż ubezpieczeniowy. Postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej zatem to na niej ciążył obowiązek przedstawienia albo przynajmniej wskazania dowodów na istnienie okoliczności stojących na przeszkodzie w uzyskaniu przez ubezpieczonego odpowiedniego okresu składkowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła K.K. zarzucając: l. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 78 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd wybiórczego i mało wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przerzucenie przez Sąd na skarżącą ciężaru dowodzenia w postępowaniu administracyjnym okoliczności, co do których skarżąca nie jest w stanie dowodów zebrać samodzielnie, pomimo konsekwentnych twierdzeń strony w zakresie tego, że wykazanie okoliczności stanowiących powody nieuzyskania przez M.K. stażu ubezpieczeniowego uzasadniającego przyznanie renty rodzinnej małoletniej K.K. jest utrudnione przede wszystkim z powodu braku kontaktu skarżącej i jej przedstawicielki ustawowej ze zmarłym ojcem; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegające na jego błędnej wykładni, skutkującej uznaniem, że okoliczności dotyczące wnioskodawczyni nie pozwalają na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a w wyniku jej rozpoznania uchylenie decyzji wydanej przez organ. Ewentualnie o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w "Łodzi". W obu przypadkach wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 1 p.p.s.a., co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że sąd nie jest upoważniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, sąd uprawniony jest jedynie do oceny zaskarżonego orzeczenia w granicach przedstawionych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została wywiedziona na obu podstawach kasacyjnych tj. określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Zasadą jest, że w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności należy jednak stwierdzić, że Sąd jako oczywistą omyłkę uznał to, że w ewentualnym wniosku skargi kasacyjnej zawarte zostało żądanie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Rzeczą oczywistą jest to, że w sprawie, w pierwszej instancji orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i to ten sąd mógłby ponownie rozpoznawać sprawę, wówczas gdyby zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zasadne. Trudno jest zrozumieć z jakich okoliczności pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wyprowadza wniosek, że organ w sposób wybiórczy i mało wnikliwy przeprowadził postępowanie, a Sąd I instancji tego uchybienia nie dostrzegł. Powyższe stwierdzenie jest błędne i nie zostało poparte żadnymi konkretami, dlatego też przypomnieć należy przypomnieć fakty, które w sprawie zostały w sposób jednoznaczny ustalone. Ojciec małoletniej zmarł w wieku 36 lat i do tego czasu posiadał udokumentowane 2 lata, 3 miesiące i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych, przy czym w ciągu ostatnich 10 lat życia posiadał udokumentowane jedynie 7 miesięcy i 11 dni tychże okresów. Zwrócić uwagę należy również na to, że aby otrzymać świadczenie w trybie zwykłym ojciec skarżącej kasacyjnie w ostatnich 10 latach życia musiał posiadać przynajmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Mało przekonujące są rozważania zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczące tego, że ojciec małoletniej mógł nie podejmować legalnego zatrudnienia aby uniknąć płacenia alimentów na dziecko. Po pierwsze nie ma nawet cienia dowodu wskazującego na to, że tak było, zresztą okoliczność ta i tak nie mogłaby być przesłanką do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Po wtóre przed urodzeniem się skarżącej kasacyjnie ojciec jej również nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym lub rentowym. Wskazać tu należy, że małoletnia urodziła się 3 stycznia 2007 r., a jej ojciec nie podejmował zatrudnienia od 1 czerwca 2000 r. do 27 kwietnia 2007 r. Organ ustalając przedstawione wyżej okoliczności wyczerpał swoje możliwości dotyczące ustalenia okresów składkowych i nieskładkowych, którymi był objęty ojciec małoletniej skarżącej kasacyjnie. Niewiadomą pozostaje to co Prezes ZUS miałby jeszcze uczynić aby dokonać odmiennych ustaleń faktycznych, rozwiązań takich pomimo sformułowanego zarzutu skargi kasacyjnej nie przedstawia również jej autor. Nie polega na prawdzie stwierdzenie skargi kasacyjnej, że to na skarżącą został przerzucony ciężar udowadniania poszczególnych okoliczności. Organ zgromadził materiał dowodowy w sprawie wystarczający do jej rozpoznania, nie były mu znane inne okoliczności mogące skutkować tym, że wydana zastałaby decyzja odmienna od tej zaskarżonej do sądu. Słusznie podkreślił Sąd I instancji, że postępowanie zostało zainicjowane przez skarżącą kasacyjnie. Na niej ciążył więc obowiązek w toku postępowania administracyjnego przedstawienia, albo przynajmniej wskazania dowodów na istnienie okoliczności stojących na przeszkodzie w uzyskaniu przez ubezpieczonego odpowiedniego okresu składkowego. Dlatego też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 78 w zw. z art. 80 k.p.a. był chybiony. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 53 z późn. zm.) ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Treść powyższego przepisu wskazuje na konieczność wystąpienia łącznie trzech przesłanek aby mogło być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. W realiach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że nie wykazano aby wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie prawa do emerytury lub renty ojca skarżącej kasacyjnie. Nie wykazano też, aby skarżąca kasacyjnie nie miała niezbędnych środków utrzymania. Całkowicie zrozumiałym powinno być to, że skoro ojciec skarżącej kasacyjnie nie chciał lub nie wykonywał zatrudnienia w ramach obowiązującego systemu to nie mogło być mu przyznane świadczenie emerytalne bądź rentowe na ogólnych zasadach. Natomiast niechęć wykonywania zatrudnienia w ramach powszechnego systemu dotyczącego naliczania okresów składkowych i nieskładkowych nie może być uznana za okoliczność nadzwyczajną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia w trybie zwykłym. Nie ma żadnych podstaw ku temu aby stwierdzić, że przedstawiony dochód w rodzinie skarżącej kasacyjnie został obliczony w sposób błędny, dlatego też potwierdzić należy, że wynosi on ponad 2.000 zł. na osobę w rodzinie. Prawidłowo wysokość tego dochodu Sąd I instancji zestawił z wysokością najniższej emerytury, która wówczas wynosiła 1.200 zł brutto, dlatego też sąd słusznie odniósł się do braku wykazania niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), wobec uznania rozpoznania sprawy za konieczne oraz brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość.