III FSK 4699/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1125/20 w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 23 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1125/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA") w sprawie ze skargi J.K. (dalej: "Skarżący") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "Dyrektor") z dnia 23 listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania zabezpieczającego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Dyrektor zaskarżył go w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Dyrektora kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dyrektor zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi Dyrektor zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do art. 174 pkt 2, a to art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."), w zw. z 138 § 2 i art. 6, art. 7, art. 9, art 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 124 § 3, art. 126 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: "k.p.a."), a także w zw. z art. 59 § 1 pkt 3 i 4, art. 59 § 3 oraz w zw. z art. 18 i art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym w 2017 r. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") polegające na uznaniu przez WSA, że wydane w sprawie orzeczenie organu II instancji narusza w sposób istotny art. 138 § 2 k.p.a., naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, a uzasadnienie organu I instancji spełnia warunki formalne uzasadnienia i w wystarczający sposób przedstawia stan faktyczny sprawy i jego ocenę prawną, podczas gdy w sprawie wydano orzeczenie z naruszeniem przepisów postępowania, sprawa wymaga istotnego wyjaśnienia a sporządzone przez organ I instancji orzeczenie jest niekompletne; zdaniem Dyrektora, w przypadku nienaruszenia wskazanych przepisów Sąd I instancji doszedłby do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i musiałby skargę oddalić, stosując art. 151 p.p.s.a. Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie Dyrektor zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna (Skarżący) nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z 138 § 2 i art. 6, art. 7, art. 9, art 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 124 § 3, art. 126 i art. 144 k.p.a., a także w zw. z art. 59 § 1 pkt 3 i 4, art. 59 § 3 oraz w zw. z art. 18 i art. 166b u.p.e.a., polegające na uznaniu przez WSA, że wydane w sprawie orzeczenie organu II instancji narusza w sposób istotny art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do postanowień art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 138 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać sprawę rozstrzygniętą orzeczeniem organu pierwszej instancji. Zasadnie wskazuje WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w przywołanym wyżej przepisie ustawodawca wprowadził dwie przesłanki, które łącznie warunkują wydanie tzw. postanowienia kasacyjnego: 1) wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów postępowania, 2) wystąpienie konieczności wyjaśnienia sprawy w takim zakresie, że ma to istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że użyty w art. 138 § 2 k.p.a. zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy" jest zwrotem ocennym. Należy jednak przyjąć, że zasadniczo jest on równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwiać ma rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Albowiem w takim przypadku, by naprawić błąd organu pierwszej instancji, organ odwoławczy musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości albo w znacznej części, do czego nie jest uprawniony w świetle art. 136 § 1 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2022 r., IV SA/Po 944/21). W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie dotknięte było wadą, skutkującą koniecznością wyeliminowania go przez WSA z obrotu prawnego. Przedmiotowe postanowienie narusza w sposób istotny art. 138 § 2 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik danej sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie postanowienia organu I instancji spełniało warunki formalne uzasadnienia, bowiem w wystarczający sposób przedstawiało stan faktyczny sprawy i jego ocenę prawną. Z jego treści jednoznacznie wynikało, że organ I instancji zbadał argumenty Skarżącego dochodząc do przekonania, iż wszystkie czynności organu, a przede wszystkim wydanie zarządzenia o zabezpieczeniu, ma umocowanie w treści art. 33 o.p. w zw. z art. 29 o.p.- wykonane zostały prawidłowo i w związku z tym brak było podstaw do umorzenia postępowania zabezpieczającego. Słusznie ocenił WSA, że brak bezpośredniego odniesienia się przez organ I instancji do wszystkich aspektów argumentacji wnioskodawcy, a w tym również do przywołanego w podstawie prawnej jego rozstrzygnięcia art. 59 § 1 pkt 3 i 4 u.p.e.a., nie może skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podsumowując w realiach niniejszej prawy brak było podstaw do skorzystania przez Dyrektora z dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a. Dyrektor po rozpatrzeniu zażalenia, powinien wydać rozstrzygniecie co do istoty sprawy, oceniając samodzielnie zgodnie z zasadą dwuinstancyjności nie tylko zasadność złożonego środka zaskarżenia, ale przede wszystkim zasadność wniosku zobowiązanego z dnia 29.06.2017 r. Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie pozostaje bezsporny. Ponadto należy dodać, że sprawa nie wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego (wyjaśniającego) przez Dyrektora, którego to czynności prowadziłby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W rozpatrywanej sprawie, sporna pozostaje jedynie ocena prawna zakresu zabezpieczenia wynikającego z wydanych decyzji zabezpieczających, co do której to kwestii powinien wypowiedzieć się Dyrektor. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wywodów autora skargi kasacyjnej, że zaskarżone postanowienie naruszało przepisy prawa procesowego, poprzez wadliwe uzasadnienie (art. 124 k.p.a.), a podniesiona przez zobowiązanego argumentacja zasadności umorzenia postepowania zabezpieczającego z art. 59 § 1 pkt 3 i 4 u.p.e.a., nie została w ogóle omówiona przez organ egzekucyjny (brak uzasadnienia faktycznego). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. Dominik Gajewski Sławomir Presnarowicz Alicja Polańska