I SA/Gl 267/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Krzysztof Kandut (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2021r. sprawy ze skargi B. T. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...] Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej, po rozpatrzeniu zażalenia B. T. (dalej zwana: strona lub skarżąca), utrzymała w mocy postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej Wydział Abonamentu RTV z [...] r. nr [...] w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...]. Jako podstawę prawną postanowienia organ II instancji powołał w szczególności przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm. – dalej zwana: k.p.a.), art. 18, art. 34 § 2 i art. 17 § 1a ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej zwana: u.p.e.a.), a także art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 ze zm. – dalej zwana: ustawa abonamentowa). Postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Z akt sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że wierzyciel, tj. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej, [...] r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości skarżącej w opłatach abonamentowych za używanie odbiornika radiofonicznego/ telewizyjnego za okresy od stycznia 2014 r. do sierpnia 2019 r., kierując tenże tytuł do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., celem prowadzenia egzekucji administracyjnej. W tym samym dniu, tj. [...] r., tytuł wykonawczy doręczono organowi egzekucyjnemu, zaś skarżącej doręczono w dniu [...] r. odpis w/w tytułu wykonawczego, co wynika z pisma organu egzekucyjnego z [...] r. Organ ten poinformował także (pismo z [...] r.), że dniu [...] r. dokonał zajęcia egzekucyjnego (zawiadomienie nr [...]). Podaniem złożonym 31 lipca 2020 r. skarżąca wniosła do organu egzekucyjnego "skargę na zajęcie egzekucyjne" z [...] r., wskazując na brak podstaw prawnych do wystawienia "tytułu egzekucyjnego" (prowadzenia egzekucji) przez Pocztę Polską S.A. odkąd ta przestała być "Urzędem Pocztowym", a także na zajęcie wierzytelności (z rachunku bankowego) niezgodnie z prawem. Pismem z [...] r. organ egzekucyjny wezwał stronę do sprecyzowania swojego żądania poprzez wskazanie, czy zgłasza ona zarzuty na postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, to konkretnie które spośród katalogu wymienionego w art. 33 § 2 u.p.e.a. W reakcji na to wezwanie strona w piśmie z 11 sierpnia 2020 r. wskazała, że zgłasza w szczególności zarzut braku wymagalności obowiązku zapłaty zaległego abonamentu, bowiem nigdy nie nadano jej indywidualnego numeru indentyfikacyjnego, na co Poczta Polska miała czas do listopada 2008 r. Skoro tego nie dokonała, to nie istnieje obowiązek i brak jest jego wymagalności. Pismem z [...] r. organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o ustosunkowanie się do zarzutów i wniosków strony. W odpowiedzi udzielonej w postanowieniu z [...] r. wierzyciel uznał: 1. za niezasadny zarzut braku wymagalności, 2. za niezasadny zarzut nieistnienia obowiązku, 3. za niezasadny zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel powołał art. 33 § 1 u.p.e.a. i wyjaśnił, że powodem braku wymagalności może być w szczególności wstrzymanie wykonania (podlegającej wykonaniu) decyzji przez organ nadzoru lub przez sąd, zaś w tej sprawie nie zaistniały podobne okoliczności. Czyni to stawiany zarzut niezasadnym. Podobnie wierzyciel ocenił zarzut nieistnienia obowiązku. W tym zakresie wskazał na przepisy ustawy abonamentowej argumentując, że nakłada ona na posiadaczy odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych obowiązek rejestrowania odbiorników oraz uiszczania opłaty abonamentowej do dnia poprzedzającego zgłoszenie ich wyrejestrowania. Opłata ta ma charakter powszechny. Ponieważ skarżąca dokonała rejestracji odbiornika telewizyjnego i radiofonicznego w 1989 r. i nie dokonała ich wyrejestrowania ani też zgłoszenia o przysługującym jej zwolnieniu od opłat abonamentowych, to ciąży na niej obowiązek uiszczania opłat abonamentowych. Dalej wierzyciel powołał m.in. przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. 2007 r. Nr 187, poz. 1342) argumentując, że Poczta Polska [...] r. wysłała do strony przesyłkę listową zawierającą zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego i przesyłka ta nie została zwrócona do nadawcy, co czyniło zadość wymogom prawnym określonym we wskazanym wyżej rozporządzeniu (wysłania, a nie doręczenia pisma). W tej sytuacji zarzut nieistnienia obowiązku uznał wierzyciel za nieuzasadniony. Tak samo ocenił wierzyciel zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z uwagi na niemożność wystawienia tytułu wykonawczego. Wskazał, że na mocy art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej Poczta Polska S.A. jest uprawniona do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej od zarejestrowanych odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych przy zastosowaniu wprost przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. W zażaleniu strona podniosła, że Poczta Polska nie wykonała obowiązku wysłania jej w 2008 r. przesyłki z nadanym numerem indywidualnym, gdyż przesyłka z [...] r. na którą powołuje się wierzyciel dotyczyła osoby o innym nazwisku. Natomiast skarżącej stosownej przesyłki nigdy nie doręczono. W tej sytuacji działanie wierzyciela narusza przepisy art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 84 Konstytucji RP. Organ II instancji nie podzielił zarzutów zażalenia i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w świetle prawa zarejestrowanie odbiornika w 1989 r., bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę do istnienia wynikającego z ustawy obowiązku dokonywania opłat abonamentowych. W tej sprawie skarżąca dokonała rejestracji odbiornika i nie powiadamiała operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników ani o zaprzestaniu używania odbiornika poprzez złożenie w placówce pocztowej stosownego formularza zmiany danych. Zasady postępowania w tym względzie zawarte były w książeczce radiofonicznej, a uregulowania prawne dotyczące obowiązku realizacji opłat abonamentowych dostępne są we wszystkich placówkach pocztowych. To oznacza, że ciąży na skarżącej obowiązek zapłaty zaległego abonamentu. Organ II instancji stwierdził więc, że skoro zobowiązana nie dopełniła formalności wyrejestrowania odbiorników, to posiada status formalno-prawny, który obliguje do uiszczania opłat abonamentowych. Dodał także, że [...] r. Poczta Polska skutecznie przesłała zobowiązanej zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego na adres rejestracji odbiorników. Nie zmienia tej okoliczności literowy pisarski błąd w nazwisku skarżącej, będący następstwem nieczytelnie wypełnionego przez stronę wniosku o rejestrację odbiorników. Wierzyciel wyjaśnił także, że obowiązek uiszczania abonamentu istnieje z mocy prawa, a Poczta Polska S.A. jest uprawniona do żądania wykonania w drodze egzekucji obowiązku wynikającego z tych opłat. W konsekwencji organ II instancji uznał zarzuty zażalenia za bezzasadne, a stanowisko wierzyciela w całości za prawidłowe. Z rozstrzygnięciem wierzyciela strona nie zgodziła się, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić trzeba, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.). Skarga podlega uwzględnieniu. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie). Sąd administracyjny, badając zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem stwierdził, że narusza on przepisy prawa w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. Przedmiotem skargi jest drugoinstancyjne postanowienie wierzyciela z [...] r., którym – za postanowieniem Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. Wydział Abonamentu RTV z [...] r. - uznano za nieuzasadnione zarzuty: 1) braku wymagalności obowiązku, 2) nieistnienia obowiązku, 3) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.p.e.a., przy czym zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), która weszła w życie 30 lipca 2020 r., do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W tej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym wskazał na doręczenie skarżącej upomnienia w dniu [...] r., a zatem zastosowanie powinny znaleźć przepisy u.p.e.a. sprzed nowelizacji. Podkreślić trzeba, że akta sprawy upomnienia tego nie zawierają, ani też dowodu jego doręczenia. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. W myśl art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego powinny zostać zgłoszone w terminie 7 dni. Ustawodawca zakreślając tenże termin nie określił wprost od kiedy powinien być on liczony, jednakże zdaniem Sądu termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej liczy się od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Oczywiście, wszczęcie egzekucji (postępowania) i powzięcie wiadomości o zastosowanym środku egzekucyjnym może nastąpić także przed doręczeniem tytułu wykonawczego (np. na skutek zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego), stąd data doręczenia tytułu wykonawczego nie zawsze będzie wyznaczać moment początkowy terminu na wniesienie zarzutów. Jak zwrócił uwagę NSA w wyroku z 29 maja 2019 r. sygn. I FSK 282/19, nie jest tak, że doręczenie tytułu wykonawczego stanowi każdorazowo bezwzględną przesłankę skutecznego wniesienia zarzutów. Zapatrywanie ograniczające czasowo prawo wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym poprzez wskazanie jako daty początkowej dnia doręczenia tytułu wykonawczego jest więc akontekstowe w tym sensie, że nie uwzględnia ani pojemnej formuły językowej w/w przepisu, ani celu, któremu służy pouczenie o prawie zgłoszenia tychże zarzutów. Z obowiązku nałożonego na organ egzekucyjny wyprowadza się tu normę prawną limitującą prawa zobowiązanego, która nie wynika wprost z językowego odczytania przepisu. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego i powzięcie wiadomości o zastosowanym środku egzekucyjnym może niekiedy nastąpić przed doręczeniem tytułu wykonawczego. Skoro więc zarzut dotyczy co do zasady postępowania egzekucyjnego, a nie tytułu wykonawczego, które to postępowanie może być wszczęte także przed doręczeniem tytułu (art. 26 § 5 u.p.e.a.), to wzgląd na wspomnianą gwarancyjną funkcję zarzutu powinien przemawiać za taką wykładnią, która nie ogranicza omawianego terminu na wniesienie zarzutów datą doręczenia tytułu. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel wystawił przedmiotowy tytuł wykonawczy [...] r., obejmujący zaległości skarżącej w opłatach abonamentowych za używanie odbiornika radiofonicznego/ telewizyjnego za okresy od stycznia 2014 r. do sierpnia 2019 r., i w tym samym dniu tytuł wykonawczy doręczył organowi egzekucyjnemu, zaś skarżącej [...] r. doręczył odpis w/w tytułu wykonawczego. To oznacza, że skoro bieg terminu do wniesienia zarzutów rozpoczynał się od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, to liczony powinien być od [...] r. Podkreślić trzeba, że w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego doręczenie skarżącej odpisu tytułu wykonawczego, a informacja o dacie jego doręczenia wynika jedynie z pisma organu egzekucyjnego z [...] r. To oznacza, przyjmując powyższą chronologię zdarzeń, że termin do zgłoszenia zarzutów upływał [...] r. Przyjmując nawet, choć brak ku temu usprawiedliwionych podstaw w tej sprawie, że organ egzekucyjny w dniu [...] r. dokonał zajęcia egzekucyjnego (zawiadomienie nr [...]) i od tego dnia należy liczyć termin do zgłoszenia zarzutów, to ów siedmiodniowy termin upływał [...] r. (czwartek), zaś skarżąca złożyła osobiście pismo z zarzutami w dniu 31 lipca 2020 r., a więc i w tym przypadku z przekroczeniem siedmiodniowego terminu. Termin do zgłoszenia zarzutów przeciwegzekucyjnych (7 dni) ma charakter terminu zawitego, a więc jego niedochowanie powoduje bezskuteczność czynności prawnej, tj. wniesienia zarzutów. Zachowanie tego terminu jest zatem warunkiem skuteczności czynności procesowej (wniesienia zarzutów) dokonanej przez zobowiązaną, a uchybienie terminowi ustawowemu nie wywołuje skutków prawnych takich, jak wniesienie zarzutów z zachowaniem ustawowego terminu. Okoliczność wniesienia zarzutów po upływie terminu ustawowego wyklucza możliwość ich merytorycznego rozpoznania. Jedną z zasadniczych i pierwszoplanowych kwestii, którą w badanej sprawie należało poddać kontroli sądowej, jest zbadanie dopuszczalności rozpoznawania zarzutów skarżącej z uwagi na zachowanie terminu do ich zgłoszenia. Przedstawiona wyżej analiza dowodów zebranych w sprawie (ukazujących sekwencje zdarzeń) wskazuje, że nie potwierdzają one zachowania siedmiodniowego terminu do zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. To zaś oznacza, że merytoryczne rozpatrywanie zarzutów nie było dopuszczalne. Ponieważ jednak akta sprawy nie zawierają dowodu doręczenia skarżącej odpisu tytułu wykonawczego, upomnienia, czy też dowodu na datę faktycznego zajęcia egzekucyjnego (w piśmie z [...] r. podano jedynie datę zawiadomienia w tej sprawie), definitywne rozstrzyganie o słuszności stanowiska wierzyciela jest przedwczesne, a ustalenia dowodowe w tym zakresie powinien organ poczynić rozpoznając sprawę ponownie. W przypadku stwierdzenia, że termin nie został zachowany, wierzyciel powinien okoliczność tę uwzględnić w swoim stanowisku. Jeżeli jednak termin ten został zachowany i wierzyciel stwierdzi, że istnieją podstawy do rozpoznania zarzutów oferując na tę okoliczność stosowne dowody, to badając kwestię nieistnienia obowiązku powinien wypowiedzieć się także w kwestii przedawnienia (w szczególności dotyczy to roku 2014). Mając powyższe na uwadze Sąd, oprócz naruszenia w/w przepisów u.p.e.a., dopatrzył się naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 77 i art. 80 K.p.a. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa procesowego, co uniemożliwia właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego - w stopniu który mógłby lub miał istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzony zwrot kosztów postępowania składa się wpis od skargi w wysokości 100zł.