VI SA/Wa 143/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika sądowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] czerwca 2020 r.; umarza postępowanie administracyjne; zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz I. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości (dalej: "Minister" lub "organ") utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2020 r. odwołującą I. S. (dalej: "Skarżący") ze stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Wydając zaskarżoną decyzję, organ działał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. dalej: "k.p.a.") oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 280 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.k.s."). Z akt sprawy wynika, że decyzją Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. Skarżący został powołany na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. W związku z ukończeniem przez Skarżącego w dniu 1 grudnia 2019 r. 65 roku życia, pismem z 20 kwietnia 2020 r., został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie odwołania w trybie art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. z zajmowanego stanowiska. W dniu [...] czerwca 2020 r. Minister Sprawiedliwości wydał decyzję o odwołaniu Skarżącego ze stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Pismem z 30 czerwca 2020 r. Skarżący zwrócił się do ww. organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na niezgodność przepisu art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. z Konstytucją RP. Decyzją z [...] listopada 2020 r. Minister Sprawiedliwości uznając, że zastosowanie art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. nie narusza prawa unijnego ani też art. 2 i 32 Konstytucji RP, orzekła o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] czerwca 2020 r. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący, wnosząc o przywrócenie na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] domagał się uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2020 r. oraz poprzedzającej ja decyzji tego organu z [...] czerwca 2020 r. W uzasadnieniu wskazywał, że art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. stoi w sprzeczności z normami unijnymi, tj. art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 2 dyrektywy Rady z dnia 27 listopada 2000 r., nr 2000/78/WE ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. UE L 3030.12.16) oraz z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE (Dz.U. UE z 2016 r., C 202, s .1) oraz z przepisami Konstytucji RP tj. art. 2, art. 32 i art. 91 ust. 2. Zdaniem Skarżącego, wydając zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje, Minister Sprawiedliwości dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. uznając, że przepis ten nie powoduje dyskryminacji ze względu na wiek, w którym komornik musi zaprzestać wykonywania pracy zawodowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozpoznania sprawy Sąd wskazuje, że okoliczności stanu faktycznego nie są w sprawie sporne. Okoliczność ukończenia przez Skarżącego 65 roku życia nie jest kwestionowana przez żadną ze stron sporu. Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s., będący materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, nie stoi w sprzeczności z normami art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. Minister z urzędu odwołuje, w drodze decyzji, komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65 rok życia. Poprzedni przepis art. 15a ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1277 ze zm.) obowiązujący do dnia 1 stycznia 2019 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych) stanowił o obligatoryjnym odwołaniu komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 70 rok życia. Zatem ustawodawca w obecnie obowiązującej ustawie o komornikach sądowych postanowił skrócić o 5 lat wiek, z którego upływem następuje odwołanie komornika z urzędu z zajmowanego stanowiska. W świetle art. 1 dyrektywy 2000/78/WE celem dyrektywy w odniesieniu do zatrudnienia i pracy jest walka z określonymi rodzajami dyskryminacji, wśród których jest ta ze względu na wiek, w celu realizacji w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania. Artykuł 2 tej dyrektywy zatytułowany "Pojęcie dyskryminacji" stanowi w ust. 1 i 2 lit. a, że: "1. Do celów niniejszej dyrektywy »zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1. 2. Do celów ust. 1: a) dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1". Natomiast art. 6 ust. 1 zatytułowany "Uzasadnienie odmiennego traktowania ze względu na wiek" stanowi, że: "1. Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2, Państwa Członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne". Takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na: a) wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub zapewnienia im ochrony. Należy zatem uznać, że przepisy, na podstawie których okoliczność osiągnięcia przez dane osoby określonego w nich dla celów przejścia na emeryturę wieku pociąga za sobą rozwiązanie z mocy prawa stosunku pracy, są przepisami wprowadzającymi gorsze traktowanie osób, które osiągnęły ten wiek, w stosunku do wszystkich pozostałych osób czynnych zawodowo. Takie przepisy wprowadzają bowiem odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek, o którym stanowi art. 2 ust. 1 i art. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE (por. wyrok TSUE w sprawie C-286/12 Komisja Europejska przeciwko Węgrom, pkt 51; podobnie wyrok TSUE z 16 października 2007 r. w sprawie C-411/05 Palacios de la Villa, pkt 51). Odwołując się z kolei do bogatego orzecznictwa TSUE dotyczącego zasady niedyskryminacji ze względu na wiek (będącej zasadą ogólną prawa Unii), należy zauważyć, że TSUE uznaje, iż obiektywne i racjonalne uzasadnienie stanowienia odstępstw od omawianej zasady nie może przebiegać w sposób dowolny, niemający racjonalnych podstaw. Tym samym na Państwa Członkowskie został nałożony obowiązek wykazania, że obrany cel, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, nie jest celem hipotetycznym, zaś jego realizacja jest konieczna i uzasadnia stanowienie derogacji od zasady niedyskryminacji ze względu na wiek. TSUE wskazał w orzecznictwie, m.in. w wyroku w sprawie C-388/07, że na sądzie krajowym, przed którym zawisłby spór dotyczący zasady zakazu dyskryminacji ze względu na wiek skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE, spoczywać będzie obowiązek zagwarantowania - w ramach jego kompetencji - ochrony prawnej jednostek wynikającej z prawa Unii Europejskiej oraz zapewnienia jego pełnej skuteczności poprzez niestosowanie jakichkolwiek przepisów prawa krajowego sprzecznych z tą zasadą. Do sądu krajowego należy bowiem ustalenie, czy uregulowania, których dotyczy zawisły przed nim spór, mają zgodny z prawem cel i czy krajowe władze ustawodawcze lub wykonawcze mogą w sposób zasadny twierdzić, że przy wzięciu pod uwagę zakresu uznania, którym dysponują Państwa Członkowskie w zakresie polityki społecznej, wybrane środki są właściwe i konieczne dla osiągnięcia tego celu (pkt 52 wyroku w sprawie C-388/07; opubl.: ZOTSiS 2009/3A/I-1569). Ani w treści przyjętej regulacji w u.k.s., ani w uzasadnieniu projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 1582) nie zostało obiektywnie i racjonalnie uzasadnione, zgodnym z przepisami celem, zastosowanie zasady odmiennego traktowania ze względu na wiek komorników sądowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, co zgodnie z tym przepisem mogłoby stanowić podstawę uchylenia zakazu dyskryminacji, o której stanowi art. 2 cyt. dyrektywy. Ponadto nie można również uznać, że wybrane środki mające służyć do realizacji celu są właściwe i konieczne. W uzasadnieniu projektu ustawy o komornikach sądowych stwierdza się, że obniżenie wieku z 70. roku życia do 65. roku życia w odniesieniu do komorników sądowych jest usprawiedliwione "specyfiką zawodu komornika", który "wymaga szczególnie dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej"; faktem bycia przez komornika funkcjonariuszem publicznym, co miałoby uzasadniać przypuszczenie, że osiągnięcie wieku 65 lat uniemożliwi sprostanie przewidzianym w ustawie obowiązkom, a ponadto "wpłynie negatywnie na prawidłowy przebieg postępowania egzekucyjnego", co z kolei nie zapewnia właściwej ochrony praw i interesów stron postępowania egzekucyjnego. Analiza argumentów wskazywanych przez projektodawcę prowadzi do wniosku, że są one całkowicie nieprzekonujące. Nie zostały wyraźnie sformułowane cele, o których mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, a przede wszystkim nie uzasadniono obiektywnie i racjonalnie zasadności wprowadzenia zmian legislacyjnych. Nie przedstawiono też żadnych dowodów wykazujących na konieczność i niezbędność wprowadzenia zmian w zakresie obniżenia wieku, z którego upływem następuje odwołanie komornika z urzędu z zajmowanego stanowiska. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu projektu dotycząca kwestii negatywnego wpływu osiągnięcia przez komorników 65 roku życia na przebieg postępowania egzekucyjnego nie została poparta żadnymi danymi wskazującymi np. wzrost liczby przypadków istotnych uchybień w pracy komorników, którzy ukończyli 65. rok życia. W wyroku z 9 lipca 2013 r. sygn. akt II GSK 391/12 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ustawodawca polski – implementując do krajowego porządku prawnego dyrektywę 2000/78/WE ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2010 r. Nr 254, poz. 1700), poprzestał na przyjęciu nowych rozwiązań prawnych, nie podejmując czynności związanych z już obowiązującymi aktami prawa krajowego, których dostosowanie było niezbędne do pełnej implementacji tej dyrektywy. Przepisy ustawy o wdrożeniu nie objęły bowiem wszystkich dziedzin życia, w których mógł wystąpić problem dyskryminacji ze względu na wiek. W konsekwencji przepisy ustawy o wdrożeniu nie usuwają wątpliwości, jakie mogą się pojawiać w związku z brakiem przepisów dostosowujących prawo krajowe do potrzeb wynikających z implementacji dyrektywy 2000/78/WE. W cyt. wyroku NSA uznał, że polski ustawodawca nie skorzystał z możliwości uznania w prawie krajowym w związku z treścią art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, że w przypadku komorników sądowych odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji. NSA doszedł zatem do słusznego wniosku, że skutki zaniechania ustawodawcy w zakresie dostosowania prawa krajowego nie mogą obciążać obywatela. W konsekwencji należy uznać, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego przez komornika nie może uzasadniać jego odwołania, gdyż ani szybkość, ani sprawność postępowania nie jest warunkowana wiekiem, lecz charakterem i celem czynności egzekucyjnych. Żadna z czynności egzekucyjnych nie wymaga od komorników szczególnej sprawności fizycznej, która wyróżniałaby ich na tle innych zawodów prawniczych. Odwołanie komornika sądowego z chwilą ukończenia 65. roku życia skutkuje zatem traktowaniem komorników mniej korzystnie w porównaniu z innymi osobami wykonującymi prawniczą działalność zawodową i posiadającymi również status funkcjonariuszy publicznych lub zawodu zaufania publicznego takimi jak notariusze, sędziowie, czy prokuratorzy. Mianowicie stosownie do przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji notariuszy odwołuje się po ukończeniu 70 lat, natomiast prokuratorzy mogą nadal zajmować stanowisko po ukończeniu 65 roku życia, jeżeli Prokurator Generalny po zasięgnięciu opinii Prokuratora Krajowego, Krajowej Rady Prokuratorów oraz właściwego prokuratora przełożonego – wyrazi na to zgodę - oczywiście po przedstawieniu zaświadczenia stwierdzającego zdolność do pracy ze względu na stan zdrowia; sędziowie zaś przechodzą w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, lecz w razie wyrażenia zgody przez Krajową Radę Sądownictwa mogą zajmować stanowisko do ukończenia 70 roku życia. Podobne regulacje, jak w przypadku notariuszy i prokuratorów, mogłyby obowiązywać również komorników sądowych. Jest to uzasadnione tym bardziej, że podstawą odwołania komornika – stosownie do art. 19 ust. 1 pkt 1 u.k.s. – jest stan zdrowia, tzn. organ odwołuje komornika z powodu choroby lub utraty sił, kiedy został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolnego do pełnienia obowiązków komornika lub bez uzasadnionej przyczyny odmówił poddaniu się badaniom, o których mowa w art. 26 u.k.s. Reasumując, art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. stanowi w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE. Tym samym, zdaniem Sądu, art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. narusza fundamentalne wartości wynikające z wiążącego Rzeczpospolitą Polską prawa międzynarodowego, tj. przepisów unijnych, w tym art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE (gdyż nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy) oraz wspomnianego art. 21 Karty Praw Podstawowych. Sąd przy tym zaznacza, iż wiążący dla Państwa charakter KPP wynika z postanowień art. 6 ust. 1 TUE. Przepisy u.k.s. nie mogą zatem w sposób przewidziany w 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. dyskryminować osób ze względu na wiek. Jak zaś wynika z orzecznictwa TSUE, to na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zagwarantowania przestrzegania zasady niedyskryminacji ze względu na wiek skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE poprzez niestosowanie, w razie potrzeby jakichkolwiek sprzecznych z nią przepisów prawa krajowego (tak NSA w wyroku z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 560/20 –dostępne w CBOSA), dlatego też Sąd przepisu art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. w tej sprawie nie mógł zastosować. W związku z powyższym, biorąc za podstawę przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w związku z naruszeniem przepisów art. 19 ust.1 pkt 2 u.k.s., art. 2 ust. 2 lit. a i art. 6 ust.1 dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] czerwca 2020 r. Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne uznając, że przyjęte rozwiązanie w ww. art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej z uwagi na wiek i nie może stanowić podstawy do odwołania komornika z chwilą ukończenia przez niego 65 roku życia. W związku z tym wszczęte w stosunku do skarżącej postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe. O zwrocie kosztów Sąd orzekł w oparciu o przepisy art. 200 p.p.s.a. Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). W świetle przepisów art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a), czyli z urzędu rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny gwarantuje, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie zostaje naruszony żaden słuszny interes i prawa stron postępowania przed tym sądem.