I SA/Po 113/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi H.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postanowienie Burmistrza [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. H. R. i H. R. pismem z [...] września 2020 r. wystąpili do Burmistrza [...] z wnioskiem o wzruszenie jednego z trybów nadzwyczajnych (zmiany, stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania podatkowego) zakończonego decyzjami ostatecznymi określającymi zobowiązanie podatkowe za lata 2015 – 2020 r. W uzasadnieniu wniosku podatnicy powołali się na decyzję wydaną przez Starostę [...] z [...] września 2020 r. Nr [...] w sprawie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków dla działki nr [...], obręb T.. Burmistrz [...] postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. na podstawie art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm. – dalej: "O.p.") odmówił podatnikom wszczęcia postępowania podatkowego z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają użytki rolne - grunty sklasyfikowane w ten sposób w ewidencji gruntów i budynków. Przesądza to o tym, że grunty na potrzeby opodatkowania należy klasyfikować w oparciu o dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Dane z ewidencji korzystają z domniemania zgodności ze stanem rzeczywistym. Organ wskazał, że to zainteresowany powinien uruchomić stosowny tryb ich korekty (zmiana, aktualizacja, sprostowanie), powołując się na to, że wypis z ewidencji gruntów odbiega od stanu rzeczywistego. Podatnicy dokonali zmiany, która została uwzględniona w decyzji Starosty [...] z [...] września 2020 r., zatem zmiana podstaw opodatkowania obowiązywać będzie od 1 października 2020 r. Organ zaznaczył, że w postępowaniu podatkowym przeprowadzenie tego rodzaju postępowania nie jest możliwe, ponieważ organy podatkowe nie zostały wymienione jako uprawnione do dokonywania zmian w ewidencji. W konsekwencji organ stwierdził, że odmowa uzasadniona jest niemożnością wszczęcia postępowania ze względu na brak podstawy w przepisach prawa podatkowego do rozstrzygania w sprawie będącej przedmiotem żądania. W zażaleniu z [...] października 2020 r. H. R., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie postanowienia, podnosząc, że istnieją podstawy prawne do rozstrzygania kwestii podatkowych w trybach nadzwyczajnych. Tymczasem organ wydał postanowienie, którym odmówił wszczęcia postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] grudnia 2020 r., na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 O.p. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że nie posiada kompetencji do weryfikacji zapisów w ewidencjach gruntów i budynków. Jako bezprzedmiotowe Kolegium uznało postępowanie, którego wszczęcia przed organem podatkowym domagał się podatnik, ponieważ to nie należy do kompetencji organu podatkowego. Jak wynika z wniosku H. R. nie zgadza się z klasyfikacją będącego w jego władaniu gruntu o pow. [...] ha. Uważa, że opodatkowanie stawką podatkową przypisaną dla terenów rekreacyjno-wypoczynkowych ([...]) jest niewłaściwe, poniważ obszar ten odpowiada klasyfikacji [...], tj. pastwisko. Według Kolegium organ pierwszej instancji wydał słusznie rozstrzygnięcie odmawiając wszczęcia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W skardze z [...] grudnia 2020 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł m.in. o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającego postanowienia Burmistrza [...], zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Wskazał na brak wiedzy organu o faktycznych okolicznościach i dowodach istniejących już w dniu wydania pierwszej z wymienionych decyzji, tj. w dniu [...] lutego 2015 r. Okolicznością tą jest to, że przedmiotem opodatkowania od dnia zakupu, tj. od dnia [...] lipca 2002 r. w rzeczywistości jest pastwisko ([...]) o powierzchni [...] m2, a nie teren rekreacyjno-wypoczynkowy ([...]), a dowodem jest operat szacunkowy z dnia [...] sierpnia 2015 r. dla działki nr [...] obręb T. gm. [...] wykonany na wniosek ANR Oddział Terenowy w P.. Zdaniem skarżącego, wobec powyższych ustaleń oczywistym jest, że nie zaistniała jakakolwiek przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, o których mowa jest w art. 165a § 1 O. p. Organ winien zatem wznowić postępowanie w stosunku do decyzji za lata 2015-2020. Odpowiadając na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, Sąd dopatrzył się takiego naruszenia prawa, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych rozstrzygnięć. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd oceniając legalność zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że poddane sądowej kontroli postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem podatników H. i H. R. z [...] września 2020 r. W złożonym wniosku podatnicy, którzy na tym etapie postępowania działali samodzielnie, bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, wyraźnie sprecyzowali, że wnoszą o wzruszenie decyzji podatkowych za wskazane lata podatkowe. Należy wskazać, że strona na poszczególnych etapach postępowania, podnosiła zarzut braku wiedzy organu o faktycznych okolicznościach i dowodach istniejących już w dniu wydania pierwszej z wymienionych decyzji tj. już w dniu [...] lutego 2015 r. Zdaniem strony okolicznością tą jest to, że przedmiotem opodatkowania od dnia zakupu tj. od dnia [...] lipca 2002 r. w rzeczywistości jest pastwisko o powierzchni [...] ha, a nie teren rekreacyjno-wypoczynkowy ([...]), a dowodem jest operat szacunkowy z [...] sierpnia 2015 r. dla działki nr [...] obręb T. gm. [...] wykonany na wniosek ANR Oddział Terenowy w P.. Organy obu instancji błędnie odczytali wniosek strony. Podatnicy byli świadomi, że za lata 2015-2020 r. organ wydał decyzję, w których ustalił zobowiązanie podatkowe. We wniosku wyraźnie wskazali, że wnoszą o wzruszenie decyzji w adekwatnym do stanu faktycznego trybie (wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności lub zmiany decyzji). W świetle powyższych okoliczności organ powinien z należytą starannością zbadać, jaka była rzeczywista intencja wnioskodawców i zastosować jeden z trybów nadzwyczajnych przewidzianych dla wzruszenia decyzji ostatecznych. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że w poszczególnych rozdziałach, działu IV Ordynacji podatkowej, zatytułowanym: "Postępowanie podatkowe", uregulowane są tryby nadzwyczajne. Tryby nadzwyczajne nie są w stosunku do siebie konkurencyjne. Uruchomienie każdego z nich oparte jest bowiem na innych przesłankach. Dlatego rolą organów winna być ocenia i zbadanie możliwości zastosowania i ewentualnie uruchomienia odpowiedniego trybu nadzwyczajnego. Tymczasem organ pierwszej instancji odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie przywołał w podstawie prawnej art. 165a O.p. W literaturze wskazuje się, że przyczyny, które powodują, iż postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe oraz 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna). Nadto, jak przyjmuje się w literaturze przedmiotu, użyty w przepisie art. 165a O.p. zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (vide Anna Znamiec, Sposoby zakończenia postępowania podatkowego [w:] CASUS z 2008 r. nr 2, s. 39). Strona domagała się wzruszenia decyzji podatkowych za lata 2015-2020, nie żądała zaś wydania ponownie decyzji merytorycznej, rozstrzygniętej już decyzją wymiarową. Zastosowanie art. 165a O.p. było zatem niezasadne. Sąd zwraca uwagę, że organ odwoławczy zastosował nieprawidłową formę rozstrzygnięcia. Postanowienie zaskarżone zażaleniem organ odwoławczy rozpoznaje także postanowieniem. Tymczasem zażalenie z dnia [...] października 2020 r. SKO w [...] rozpoznało decyzją. Podstawa prawna przywołana w zaskarżonej decyzji, przepis art. 228 § 1 pkt 1 O. p. nie koresponduje z sentencją orzeczenia. Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 O. p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. Tymczasem SKO w [...] w formie decyzji orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. Kolejnym naruszeniem proceduralnym, które Sąd dostrzega, to pominięcie w postępowaniu H. R. jako strony postępowania. Należy wskazać, że w myśl art. 133 § 1 O.p. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Zgodnie natomiast z zasadą wyrażoną w art. 123 § 1 O.p. organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Na gruncie badanej sprawy, inicjatorką postępowania był zarówno H. R., jak i H. R.. Tymczasem organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie uwzględnił H. R.. Reasumując, Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcia organów naruszające przepisy proceduralne skutkowały koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W przedstawionym stanie sprawy organy przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżących winny uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku. W przypadku powzięcia wątpliwości, co do treści złożonego wniosku organ winien wezwać wnioskodawców do jego sprecyzowania, a następnie merytorycznie rozpoznać sprawę i wydać stosowne rozstrzygnięcie. Organy winny tego dokonać, z poszanowaniem zasad podatkowych oraz z uwzględnieniem trybów nadzwyczajnych wzruszenia ostatecznych decyzji w administracyjnym toku instancji. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że znany jest mu z urzędu prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z [...] października 2020 r. o sygn. akt I SA/Po [...]. Wyrok ten, ze skargi skarżących, uzyskał walor prawomocności z dniem 26 listopada 2020 r., jednakże dotyczył on innego wniosku skarżących. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c oraz art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w p. I. sentencji. O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o przepisy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w/w ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), jak w p. II sentencji.