II SA/Po 66/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. C. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, 2. odrzucić skargę. /-/ J. Szuma Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej, po rozpatrzeniu odwołania D. C., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] września 2020 r., [...] o odmowie udostępnienia odwołującemu się (osadzonemu) informacji publicznej w postaci wskazania numerów służbowych funkcjonariuszy Zakładu Karnego we [...], którzy w 2011 r. otrzymali nagrody lub inne wyróżnienia (k. 16-18 akt administracyjnych). Powyższą decyzję Dyrektora Okręgowego jej adresat – D. C. odebrał osobiście [...] grudnia 2020 r. (patrz k. 20 verte akt administracyjnych). D. C. zaskarżył następnie decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...] (k. 2 akt sądowych), przy czym skargę przekazał [...] stycznia 2021 r. administracji zakładu karnego, w którym przebywa – Zakładu Karnego we [...] (zob. k. 4 verte akt sądowych). W tym miejscu należy dla jasności zasygnalizować, że nadanie pisma przez osobę pozbawioną wolności następuje właśnie w taki sposób i wywołuje skutek prawny jego wniesienia (k. 83 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."). Do skargi dołączono odrębny wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. D. C. wyjaśnił, że około godziny 10.00 (w domyśle [...] stycznia 2021 r. – uw. Sądu) chciał przekazać administracji Zakładu Karnego we [...] korespondencję zawierającą skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...], jednak korespondencja ta nie została przyjęta z uwagi na to, że o godzinie 7.00 upłynął termin przyjmowania korespondencji. Zdaniem D. C. został on pozbawiony możliwości skorzystania z 30 dniowego terminu do wniesienia skargi i należy uznać, że uchybienie terminowi nastąpiło z przyczyny od niego niezależnej (k. 23 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wniósł o odrzucenie skargi oraz podważył zasadność wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Organ wyjaśnił, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie karnym korespondencja odbierana jest do godziny 7.00 rano. Wynika to z regulaminu wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] listopada 2018 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" (§ 58 ust. 2), które jest umieszczone w każdej celi mieszkalnej, a ponadto publikowane jest na stronach Biuletynu Informacji Publicznej, do których osadzeni również mają dostęp. Dyrektor Okręgowy zaznaczył, że D. C., który kieruje niespotykanie liczną korespondencję, z pewnością ma wiedzę, co do dopuszczalnych godzin wysyłania korespondencji. Organ nadmienił także, że w jego ocenie działanie D. C. cechuje się niedbalstwem i nie nastąpiło żadne zdarzenie, które mogłoby uniemożliwiać mu nadanie skargi w terminie. Swe stanowisko Dyrektor Okręgowy zilustrował przykładem, który można wyobrazić sobie w warunkach wolnościowych. Mianowicie w ocenie organu sytuacja, w której znalazł się D. C. jest taka sama, jak osoby, która usiłowałaby usprawiedliwić uchybienie terminu faktem, że gdy chciała nadać korespondencję w urzędzie pocztowym, zakończyły się już godziny jego urzędowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: 1. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie jest dostatecznie usprawiedliwiony. Czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, o czym stanowi art. 85 P.p.s.a. Jednakże art. 86 § 1 P.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia na wniosek uchybionego terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a). W niniejszej sprawie D. C. odebrał decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...] osobiście w dniu [...] grudnia 2020 r. i potwierdził to własnoręcznym podpisem (zob. zwrotne potwierdzenie odbioru przy k. 20 akt administracyjnych). Decyzja zawierała pouczenie o prawie do jej zaskarżenia i o trzydziestodniowym terminie na wniesienie skargi. Pomimo, że termin do wniesienia skargi (30 dniowy) upłynął [...] stycznia 2021 r. D. C. złożył skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dopiero [...] stycznia 2021 r. (zob. datownik administracji zakładu karnego na kopercie – k. 4 verte akt sądowych). Wniosek o przywrócenie terminu skarżący uzasadnia tym, że przesyłkę usiłował nadać w terminie o godzinie 10.00, jednakże odmówiono mu tego z uwagi na panujące zasady przyjmowania korespondencji osadzonych. W ocenie Sądu przyczyna uchybienia terminu nie może świadczyć o braku winy D. C.. Otóż przede wszystkim należy podkreślić, że D. C. jest osobą pozbawioną wolności, a to oznacza, że musi podporządkować się określonym prawem zasadom postępowania dla osób osadzonych. Zgodnie z wieloma przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 53, dalej "K.k.w.") liczne prawa skazanych pozbawionych wolności są ograniczone. Dotyczy to także organizacji obiegu i treści korespondencji, która może podlegać nawet zatrzymaniu i cenzurze (zob. np. art. 8a, art. 90 pkt 8 w zw. z art. 242 § 6-8 K.k.w.). Korespondencja z wymiarem sprawiedliwości nie jest co prawda objęta takimi rygorami co do treści (art. 8a § 3 K.k.w.), niemniej organizacja jej obiegu podlega standardowym dla danego zakładu karnego regułom. Z pozytywnych obowiązków administracji zakładu karnego związanych z przyjmowaniem korespondencji wymienić można jedynie zapisany w ustawie obowiązek pisemnego potwierdzenia odbioru wysyłanej przez osadzonego korespondencji urzędowej. Na kopercie umieszcza się odcisk stempla z nazwą zakładu karnego oraz odnotowuje się datę jej odbioru (art. 105 § 7 K.k.w.). Nie oznacza to jeszcze, że administracja zakładu musi przyjmować korespondencję w każdym czasie. Jest wręcz przeciwnie. Art. 249 § 2 pkt 4 K.k.w. stanowi, że Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania kary pozbawienia wolności i regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania tymczasowego aresztowania, określające w szczególności organizację przyjmowania korespondencji i organizację widzeń w zakładach karnych i aresztach śledczych. Obecnie w tym zakresie obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. poz. 2231). § 14 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że porządek wewnętrzny zakładu karnego, a w razie potrzeby poszczególnych oddziałów, ustala jego dyrektor. Z kolei wedle § 14 ust. 2 pkt 14 rozporządzenia "w porządku wewnętrznym zakładu karnego dyrektor określa w szczególności [...] godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji". Co więcej, zgodnie z § 15 rozporządzenia "tekst porządku wewnętrznego powinien znajdować się w każdej celi mieszkalnej. Na prośbę skazanego udostępnia się mu Kodeks oraz wydane na jego podstawie akty wykonawcze". Nie ulega wątpliwości, że w systemie prawa, w zakresie regulacji karno wykonawczych, znaleźć można liczne regulacje z góry i ściśle określające reżim, któremu podporządkowana jest osoba osadzona. Sytuację osoby pozbawionej wolności charakteryzują ograniczenia, przy czym – co należy podkreślić – nie jest tak, że ograniczenia te są nieprzewidywalne. Wręcz przeciwnie, nakazy i zakazy kierowane do osoby przebywającej w zakładzie karnym są drobiazgowo uregulowane. Prawo (§ 15 cytowanego wyżej rozporządzenia) gwarantuje też transparentność co do praw i obowiązków skazanych wymagając chociażby umieszczenie tzw. porządku wewnętrznego w każdej celi mieszkalnej. W dacie doręczenia D. C. przesyłki zawierającej decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...] w Zakładzie Karnym we [...] obowiązywało zarządzenie nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego". Tu można poczynić uwagę, że w odpowiedzi na skargę zapewne omyłkowo wskazano, że było to zarządzenie nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] listopada 2018 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" (patrz dane w Biuletynie Informacji Publicznej Służby Więziennej – bip.sw.gov.pl w zakładce "Jednostki Organizacyjne SW" ( kaflu: "Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej [...]" – "Zakład Karny [...]" ( i dalej zakładce dla tej jednostki "Akty prawne" ( "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego"; link bezpośredni: https://bip.sw.gov.pl/Strony/AktyPrawne1.aspx?BiuletynID=125). W "Porządku wewnętrznym dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" Zakładu Karnego we [...] uregulowano szczegółowo w rozdziale XIII godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji i paczek skazany. Zgodnie z § 58 ust. 1 "Porządku wewnętrznego" korespondencja urzędowa od osadzonych przyjmowana jest codziennie. § 58 ust. 2 tego aktu stanowi natomiast, że "przyjmowanie korespondencji, zarówno prywatnej jak i urzędowej, odbywa się od zakończenia apelu porannego do godz. 7.00 przez oddziałowego działu ochrony". Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że reguły korzystania przez skazanych pozbawionych wolności z prawa do realizacji korespondencji urzędowej są dla nich jasne, jawne i przewidywalne. D. C., któremu termin do wniesienia skargi upływał w piątek [...] stycznia 2021 r., powinien zdawać sobie sprawę i przewidywać, że mając prawo nadania przesyłek urzędowych każdego dnia, musi to zarazem uczynić do godziny 7 rano, do zakończenia apelu porannego. Są to zasady określone w z góry ustalonym i jawnym porządku wewnętrznym Zakładu Karnego we [...], które wyraża normy znajdujące umocowanie w K.k.w. (art. 249 § 2 pkt 4) oraz w aktach prawnych wykonawczych (§ 14 ust. 2 pkt 14 przywołanego wcześniej rozporządzenia). Uzupełniająco Sąd zauważa, że rację ma Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej, który dla zobrazowania bezzasadności wniosku D. C. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi przytoczył przykład osoby nie pozbawionej wolności, która próbuje się usprawiedliwić uchybienie terminu faktem nie działania placówki pocztowej po godzinach jej urzędowania. Przykład ten uświadamia, że każdy, a tym bardziej skazany przebywający w zakładzie karnym, musi się liczyć, iż nadanie korespondencji urzędowej ze skutkiem prawnym wiąże się z koniecznością nawiązania urzędowego kontaktu z jej odbiorcą, który także działa w z góry określonych, także urzędowych, uwarunkowaniach, do których należą reguły dotyczące godziny odbioru przesyłek (placówką pocztową, urzędem konsularnym, dowództwem jednostki wojskowej, administracją zakładu karnego czy kapitanem statku). Podsumowując więc – skoro z umocowanego prawem zarządzenia nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" jasno wynika, że korespondencja urzędowa jest od osadzonych odbierana do 7.00 rano, a D. C. owy "Porządek wewnętrzny" zna (jest on umieszczony w każdej celi mieszkalnej), to powinien on się liczyć, że przesyłkę będącą skargą na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r., [...], [...] należało wysłać nadać do 7.00 rano, [...] stycznia 2021 r. Dodać w tym miejscu trzeba, że po to prawo określa długi, bo trzydziestodniowy, termin na wniesienie skargi, żeby osoby zainteresowane w ich wniesieniu miały dostateczny czas do namysłu, przygotowania i wysłania środka zaskarżenia. Można tylko odnotować, że D. C. skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. sporządził dopiero [...] stycznia 2021 r., a więc w ostatnim dniu terminu. Co więcej, jego skarga sprowadza się do stwierdzenia, że "zaskarża decyzję w całości jako niezgodną z prawem". Nie sposób zatem identyfikować takich oto okoliczności, które świadczyłyby, że D. C. poświęcił cały miesiąc na przygotowywanie skargi i ostatnie godziny ostatniego terminu mógłby się jawić jako mające dla niego krytyczne znaczenie z tego punktu widzenia możliwości sporządzenia skargi. Sąd wreszcie zauważa, że D. C. reguły wysyłania korespondencji w zakładzie karnym powinny być znane tym bardziej, że w samym Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Poznaniu wniósł on 76 skarg, z czego większość spraw została już rozpatrzona. W trakcie rozpatrywania znacznej przynajmniej ilości spraw skarżący przebywał w Zakładzie Karnym we [...]. Zdaniem Sądu w powyższych okolicznościach wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało uznać za nieusprawiedliwiony. Stąd omawiany wniosek rozpoznano odmownie na posiedzeniu niejawnym, o czym orzeczono w punkcie 1. niniejszego postanowienia. 2. Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie skarżącej rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jak już wyjaśniono wyżej, D. C. odebrał zaskarżoną decyzję osobiście [...] grudnia 2020 r. (patrz k. 20 verte akt administracyjnych), a decyzja ta zawierała czytelne pouczenie o terminie do wniesienia skargi. Skargę skarżący nadał w administracji zakładu karnego [...] stycznia 2021 r. (zob. k. 4 verte akt sądowych). Pomimo, że termin do wniesienia skargi (30 dniowy) upłynął [...] stycznia 2021 r. D. C. bez usprawiedliwionych powodów (patrz wyżej) skargi nie nadał zgodnie z regułami obowiązującymi w Zakładzie Karnym we [...]. Mając na uwadze powyższe, skarżący w sposób oczywisty uchybił więc terminowi określonemu w art. 53 § 1 P.p.s.a., a z tego powodu skarga została odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie 2. niniejszego postanowienia. Końcowo Sąd wyjaśnia, że rozstrzygając równocześnie o bezzasadności wniosku o przywrócenie terminu oraz o odrzuceniu skargi miał na uwadze, że skarga D. C. jest wyjściowo skargą złożoną po terminie. Skoro więc terminu nie przywrócono, to – zważając na względy ekonomiki procesowej – uznać należało, iż nie ma przeciwwskazań, aby zarazem za spełnione uznać przesłanki do odrzucenia skargi. Warto także zwrócić uwagę, że skarżący zachowuje w sprawie pełne prawa do jednolitej kontroli instancyjnej obu rozstrzygnięć, gdyż niniejsze postanowienie, zarówno w części dotyczącej wniosku o przywrócenie terminu jaki w części odrzucającej skargę może być objęte jednym zażaleniem (zob. art. 86 § 3 i art. 194 § 1 pkt 1a w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). /-/ J. Szuma