I OSK 1879/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 750/20 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 24 września 2020 r. nr SKO.41/2730/OS/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 13 maja 2021 r., II SA/Lu 750/20, oddalił skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 24 września 2020 r. nr SKO.41/2730/OS/2020 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy M. z 30 czerwca 2020 r. nr OPS.5101.ZZ.000001.2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń nienależnie pobranych. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się przy tym przeprowadzenia rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie oraz przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - brak zawiadomienia pełnomocnika skarżącego o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne celem wydania orzeczenia, co w ocenie skarżącego prowadzi do nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie z uwagi na pozbawienie skarżącego prawa do obrony jego praw zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) mając na uwadze znaczny stopień niepełnosprawności skarżącego, oraz brak zawiadomienia pełnomocnika strony o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz zalegające w aktach sprawy pełnomocnictwo do reprezentowania mocodawcy przez pełnomocnika; - art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej: u.ś.r.) przez niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów i brak uchylenia decyzji wobec przekroczenia przez organy orzekające w sprawie zasad uznania administracyjnego i dokonanie oceny sytuacji strony w sposób dowolny, pomijając okoliczności, że skarżący jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzonym od urodzenia, pozostającą pod opieką 75 letniej matki, oraz braku uwzględniania słusznego interesu strony przez rozłożenie należności na miesięczne raty w wysokości ponad dwukrotnie przewyższającej wartość pobranego miesięcznie świadczenia bez uzasadnienia powyższego stanowiska. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw wskutek braku zawiadomienia o czynnościach procesowych jego pełnomocnika. Skarżący jest w toku całego postępowania reprezentowany przez pełnomocnika, co jest w pełni uzasadnione jego stanem zdrowia. Pełnomocnictwo zostało przedłożone do akt sprawy, a zatem brak zawiadomienia pełnomocnika o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne stanowi o pozbawieniu skarżącego możliwości obrony swoich praw wskutek uchybień dokonanych przez Sąd. Ponadto, oddalono skargę pomimo wydania decyzji przez organy orzekające w sprawie z przekroczeniem zasady uznania administracyjnego i dokonanie dowolnej oceny sytuacji strony. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie jest zasadne odmówienie istnienia szczególnie uzasadnionej sytuacji życiowej skarżącego opierając się jedynie na jego dochodach i pomijając całokształt sytuacji życiowej. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia, której nagle zmarł ojciec i pozostał on jedynie pod opieką matki, która obecnie ma 75 lat i pomimo wieku oraz stanu zdrowia nadal opiekuje się skarżącym. Skarżący kasacyjnie podniósł, że to właśnie podmiotom najsłabszym, znajdującym się w szczególnej sytuacji, należna jest pomoc. Organy orzekające w sprawie pomijają zupełnie powyższą okoliczność wskazując na ustabilizowaną sytuację skarżącego. Powyższa argumentacja jest wręcz kuriozalna wobec niepełnosprawności skarżącego, stopnia niepełnosprawności i rosnących kosztów utrzymania oraz pogarszającego się stanu zdrowia zarówno skarżącego, jak i opiekującej się nim matki. Powyższe świadczy jednoznacznie o dowolności oceny okoliczności sprawy i niewłaściwym zastosowaniu uznania administracyjnego. Rozłożenie świadczenia na raty w innej wysokości niż raty świadczeń pobranych jest niczym nieuzasadnione i nie uwzględnia słusznego interesu strony. Skoro świadczenie zostało pobrane w określonych kwotach to za słuszne należy uznać w okolicznościach sprawy zwrot świadczenia w takich samych miesięcznych ratach, co uwzględni zarówno słuszny interes skarżącego, jak i interes publiczny. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 176 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), skarga kasacyjna powinna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., w szczególności nie znajduje potwierdzenia zarzut skargi kasacyjnej, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Jak dokumentują akta sądowe, pełnomocnik skarżącego został wezwany na podstawie zarządzenia przewodniczącego do złożenia pełnomocnictwa pismem z 11 grudnia 2020 r. (k. 11), w terminie 7 dni, pod rygorem pominięcia jako pełnomocnika, wezwanie zostało odebrane 29 grudnia 2020 r. (k. 13). Wezwanie zostało bez odpowiedzi, w dniu 26 lutego 2021 r. zostało adwokatowi doręczone postanowienie o odmowie dopuszczenia go do udziału w postępowaniu charakterze pełnomocnika. Natomiast skarżący, wezwany do podpisania skargi, usunął jej brak formalny przez nadesłanie podpisanego przez siebie egzemplarza. Jako stronie postępowania, zostało mu następnie doręczone zarządzenie z 2 marca 2021 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 374) – k. 37. Skarżącemu doręczono także z urzędu odpis wydanego w sprawie wyroku wraz z wymaganymi pouczeniami (k. 47). Pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego przez adwokata zostało w sprawie złożone dopiero na etapie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tych okolicznościach nie znajduje potwierdzenia zarzut, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swych praw przez pominięcie jego pełnomocnika i zaniechanie powiadomienia pełnomocnika o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Skarżący na tym etapie postępowania działał w sprawie osobiście i nie reprezentował go pełnomocnik. Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Czynność, o której mowa w tym przepisie, to czynność przed sądem, postępowanie sądowoadministracyjne jest postępowaniem odrębnym względem postępowania administracyjnego, dla każdego z postępowań prowadzone są też odrębne i samodzielne akta. Złożenie pełnomocnictwa na etapie postępowania administracyjnego nie zwalnia pełnomocnika występującego w sprawie sądowoadministracyjnej od obowiązku dołączania do akt sprawy pełnomocnictwa do działania przed sądem administracyjnym. Pełnomocnictwo znajdujące się w aktach administracyjnych nie wyczerpuje dyspozycji art. 37 § 1 p.p.s.a. i nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku doręczenia pełnomocnictwa na wezwanie sądu. Nie jest skuteczny również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej. Po pierwsze nie poddaje się rozpoznaniu zarzut naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. ze względu na jego sformułowanie. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. ma strukturę złożoną, zawiera kilka jednostek redakcyjnych dotyczących następstw zróżnicowanych naruszeń prawa stwierdzonych przez sąd. Obowiązek wskazania naruszonego przepisu oznacza wskazanie konkretnie naruszonej normy prawnej, ogólne odwołanie się do przepisu zawierającego kilka różnych norm nie spełnia tego warunku i zarzut tak postawiony nie poddaje się weryfikacji. Nie znajduje natomiast potwierdzenia zarzut niewłaściwego zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. Należy zwrócić uwagę, że zarzutem niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie można zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie. Nie postawiono w skardze kasacyjnej żadnych zarzutów pod adresem przyjętych przez Sąd I instancji okoliczności faktycznych. Nie znajdują też potwierdzenia zarzuty przekroczenia zasad uznania administracyjnego przez dokonanie oceny sytuacji strony z pominięciem okoliczności dotyczących jego osoby i sytuacji życiowej, takich jak niepełnosprawność od urodzenia czy pozostawanie pod opieką 75 letniej matki. Te okoliczności zostały przez organy odnotowane jako element stanu faktycznego i rozstrzygnięcie sprawy nie nastąpiło z ich pominięciem. Ocena sytuacji strony nie jest dowolna, albowiem w zaskarżonej decyzji organ szczegółowo odniósł się zarówno do sytuacji zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, jak i do sytuacji majątkowej. Kwestionowanie ustaleń faktycznych w tym zakresie powinno być połączone z postawieniem zarzutów dotyczących postępowania dowodowego i oceny materiału dowodowego. W skardze kasacyjnej nie wskazano także na żadne przepisy regulujące uzasadnienie decyzji administracyjnej, kwestionując jednocześnie prawidłowość uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Z art. 30 ust. 9 u.ś.r. nie można też wywieść zasady, że wysokość rat powinna odpowiadać wysokości miesięcznej pobranego niezasadnie świadczenia. Co do zasady niezasadnie pobrane świadczenia podlegają bowiem zwrotowi jednorazowo, ich rozłożenia na raty pozostawione jest uznaniu organu i podlega odrębnym zasadom. Sąd administracyjny nie ma zatem możliwości zobowiązania organu do rozłożenia podlegającej zwrotowi należności na określoną ilość rat czy do określania wysokości raty. Ocena rozstrzygnięcia podjętego w tym zakresie podlega zasadom rządzącym kontrolą uznania administracyjnego. Jak wyżej jednak wskazano, przekroczenia granic tego uznania w sprawie nie stwierdzono, zarzuty zgłoszone w tym zakresie nie znajdują potwierdzenia. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.