II SA/Rz 49/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2020 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] października 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 26 sierpnia 2020 r. MD (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą – HK. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] skarżącej przyznano bezterminowo prawo do zasiłku dla opiekuna, w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną HK. Wobec powyższego istnieje negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". W odwołaniu skarżąca podniosła, że sprawuje stałą opiekę nad siostrą, a zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza zaś możliwość pobierania obydwu świadczeń jednocześnie. Nie uniemożliwia natomiast wyboru świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich zostało już przyznane wcześniejszą decyzją. Wynika to bowiem wprost z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]: I. uchyliło w całości opisaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta [...]; II. odmówiło przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką sprawowaną nad HK. Organ odwoławczy podał, że HK jest panną, nie posiada dzieci i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalono, że ojciec HK również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast jej matka żyje i takiego orzeczenia nie posiada. Okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, gdyż stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., przyznanie tego rodzaju świadczenia innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu możliwe jest jedynie, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MD wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 2 i art. 18 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej, przepisy u.ś.r. mają na celu zapewnienie realnego wsparcia rodzinom opiekującym się osobami niepełnosprawnymi, stąd dokonanie rozstrzygnięcia na literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. narusza przepisy prawa. Skarżąca podniosła, że jej matka ma 82 lata i obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawna córką. Mając zatem na uwadze całokształt okoliczności sprawy, organ winien przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie niniejszy wyrok wydał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca ma ustalone decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. bezterminowe prawo do zasiłku dla opiekuna nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą HK. Z akt administracyjnych wynika, że ojciec skarżącej i HK ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, natomiast matka takiego orzeczenia nie ma, a to stanowi negatywną przesłankę do zastosowania w stosunku do skarżącej reguły określonej w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 września 2020 r. wynika, że matka skarżącej, która ma 81 lat ze względu na wiek i stan zdrowia sama potrzebuje już opieki w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca w niniejszym postępowaniu domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż dysponuje decyzją przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Stosownie do tego przepisu w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z akt administracyjnych wynika, że matka skarżącej sama wymaga opieki ze względu na stan zdrowia. Sytuacja prawna skarżącej jest jednak taka, ze nie spełnia kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, który ma określony znaczny stopień niepełnosprawności, z tego względu, że takiego stopnia nie ma jej matka. Ta sama sytuacja zachodzi w relacji z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego w relacji z siostrą. Dodać wypada też, że nie budzą wątpliwości okoliczności sprawowania przez skarżącą opieki nad siostrą jak i pozostałymi członkami rodziny. Sąd zwraca uwagę, że stosownie do art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zatem skarżąca należało poinformować o możliwości złożenia wniosku do właściwych organów o ustalenie stopnia niepełnosprawności dla JK. Gdyby odmówiła podjęcia takiego działania, to istotnie stan faktyczny uzasadniałby odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę, że w rodzinie skarżącej są dwie osoby, które mają orzeczony stopień niepełnosprawności, a także fakty dotyczące zdrowia matki skarżącej, Sąd uznał, że elementem niezbędnym stanu faktycznego sprawy było udzielenie skarżącej stosownych informacji, względnie ustalenie, że nie będzie podejmowała czynności o ustalenie stopnia niepełnosprawności swojej matki. Z tych przyczyn Sąd uznał, ze doszło do naruszenia art. 6 K.p.a, co przełożyło się na zaistnienie wątpliwości, co do ustalonego stanu faktycznego przez organy orzekające. Z tego względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania, co do ponownego prowadzenia postępowania w przypadku uprawomocnienia się wyroku wynikają wprost z uzasadnienia.