I SA/Po 305/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 lipca 2020 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji oddala skargę Starosta [...] (dalej jako: "starosta" lub "wierzyciel") 14 października 2019 r. przedłożył Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Ś. tytuł wykonawczy z [...] października 2019 r., nr [...], wystawiony wobec firma A Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. (dalej jako: "spółka" lub "zobowiązana"), obejmujący zaległość z tytułu nieuiszczonej grzywny w celu przymuszenia nałożonej orzeczeniem z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], w kwocie [...]zł należności głównej. Zawiadomieniem z 22 października 2019 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. zawiadomił wierzyciela o nieprzystąpieniu do egzekucji. Wnioskiem z 7 listopada 2019 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie nieprzystąpienia do egzekucji. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 29 § 2 pkt 2 i § 2a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. – w skrócie: "u.p.e.a."), zawiadomił wierzyciela o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie ww. tytułu egzekucyjnego. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że podjął wszelkie możliwe czynności mające na celu ustalenie składników majątku zobowiązanego, co do których można by skierować egzekucję. W tym kontekście wskazał, że we wcześniejszych postępowaniach egzekucyjnych na rzecz innych wierzycieli skierował egzekucję do rachunku bankowego spółki w [...] Bank S.A. (w wyniku zajęcia uzyskano kwotę [...]zł., która zaspokoiła częściowo należności Burmistrza Ś.), wierzytelności z tytułu najmu pięciu lokali w P. przy ul. [...] (zajęcia okazały się nieskuteczne - umowy najmu zostały wypowiedziane z dniem 30 listopada 2018 r.). Ponadto organ uzyskał informację o środkach trwałych, pojazdach i nieruchomościach spółki. Z raportu sporządzonego 20 marca 2019 r. o niemożliwości dokonania czynności egzekucyjnych wynika, że spółka zakończyła działalność w grudniu 2018 r. Spółka nie ma osoby, która mogłaby ją reprezentować, albowiem 21 listopada 2018 r. likwidator spółki złożył rezygnację z pełnienia tej funkcji. Od grudnia 2018 r. spółka nie dokonuje żadnych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT oraz nie dokonała rozliczenia z podatku dochodowego od osób prawnych za 2018 r. Organ ustalił, że spółka jest użytkownikiem wieczystym do dnia 5 grudnia 2089 r. działki gruntowej oznaczonej numerem geodezyjnym [...] o łącznej powierzchni [...] ha (nr KW [...]) w miejscowości P.. Nieruchomość jest obciążona hipoteką na kwotę [...]zł na rzecz [...] Fundacji [...] z tytułu pożyczki. Zaznaczono przy tym, że na tej nieruchomości znajduje się olbrzymie składowisko odpadów i zbycie wskazanej nieruchomości wiąże się z poniesieniem wielomilionowych kosztów związanych z uprzątnięciem składowiska. Uwzględniając powyższe organ egzekucyjny stwierdził, że egzekucja z pieniędzy, rachunku bankowego, wierzytelności, praw majątkowych, ruchomości i nieruchomości okazała się bezskuteczna. Ponadto organ I instancji wskazał, że postanowieniem z [...] lipca 2019 r. Sądu Rejonowego P. w P. ustanowiony został na podstawie art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z , poz. ze zm. – w skrócie: "k.c.") kurator dla spółki w osobie radcy prawnego J. P., na okres jednego roku. Z postanowienia tego wynika, że zadaniem kuratora jest doprowadzenie do powołania brakujących organów, a jeżeli nie jest to możliwe - do zakończenia bytu prawnego tej osoby prawnej oraz reprezentowania spółki w postępowaniach administracyjnych i egzekucyjnych, których stroną jest Starosta [...] w przedmiocie cofnięcia spółce pozwolenia na zbieranie odpadów na działce o nr ewidencyjnym [...] w miejscowości P.. Oznacza to, że kurator reprezentuje osobę prawną oraz prowadzi jej sprawy w granicach "określonych w zaświadczeniu sądu". Ponadto z KRS-u spółki wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla Miasta [...] w W. w dniu [...] września 2019 r. przy sprawie [...] na podstawie art. 69 § 1 kpc (zdolność sądowa) powołano drugiego kuratora w osobie P. C.. Mając na względzie powyższe organ I instancji stwierdził, że nie jest zasadne przystąpienie do egzekucji z uwagi na fakt, że nie uzyska się z niej kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. W zażaleniu z [...] stycznia 2020 r. starosta wniósł o uchylenie powyższego postanowienia zarzucając organowi I instancji brak podjęcia wszelkich możliwych działań zmierzających do ustalenia majątku zobowiązanej spółki. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny podjął wszelkie możliwe czynności mające na celu ustalenie składników majątku zobowiązanej, co do których można by skierować egzekucję administracyjną. Z uwagi na brak składników majątkowych, z których możliwe byłoby prowadzenie egzekucji (co wynika z wcześniej prowadzonych postępowań egzekucyjnych umorzonych z powodu ich bezskuteczności) oraz braku informacji co do miejsca położenia środków trwałych spółki, organ II instancji za zasadne uznał nieprzystąpienie do egzekucji, albowiem niemożliwe byłoby uzyskanie z niej kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. W skardze z [...] kwietnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu starosta wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu starosta zarzucił naruszenie: wydanie postanowienia bez podania podstawy prawnej nie mającej związku z istotą sprawy, tj. przepisów odnoszących się do możliwości nieprzystąpienia do postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi, skutkiem czego postanowienie wydane zostało bez podstawy prawnej, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. i nieuwzględnienie faktu, że dłużnik posiada majątek z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, tj. nieruchomość dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...], w sytuacji kiedy organ nie podał żadnych okoliczności wskazujących, że niemożliwe bądź niecelowe jest prowadzenie egzekucji z tego składnika majątku, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez wskazanie, że na nieruchomości jest składowisko odpadów, które usunięcie związane jest z jego uprzątnięciem co ma kosztować "wiele milionów", w sytuacji kiedy organ nie ustalił żadnej z tych okoliczności czyli czy tam jest rzeczywiście składowisko odpadów, a jeśli tak, to w jakiej wielkości oraz jakie ewentualne koszty należy ponieść aby móc ustalić, że z egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a."). W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, kluczową i najistotniejszą kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organów podatkowych co do zastosowania w sprawie art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., uzasadniającego, w ustalonych przez organy okolicznościach faktycznych, nieprzystąpienie do egzekucji na podstawie tytułu egzekucyjnego wystawionego przez Starostę [...], obejmującego zaległość firma A Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w P. z tytułu nieuiszczonej grzywny w celu przymuszenia w kwocie [...]zł należności głównej. Skarżący zarzuca organom, że nie poczyniły precyzyjnych i dokładnych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanej spółki z uwagi na brak uwzględnienia faktu, że spółka ta posiada majątek (działkę gruntową oznaczoną nr geodezyjnym [...] o łącznej powierzchni [...] ha, nr KW [...]), z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, a organy nie wykazały, że niemożliwe bądź niecelowe jest prowadzenie egzekucji z tego składnika majątku. Według organów, podjęły one wszelkie możliwe czynności mające na celu ustalenie składników majątku zobowiązanej spółki, co do których można by skierować egzekucję administracyjną. Jednakże z uwagi na brak składników majątkowych, z których możliwe byłoby prowadzenie egzekucji (co wynika z wcześniej prowadzonych postępowań egzekucyjnych umorzonych z powodu ich bezskuteczności) oraz braku informacji co do miejsca położenia środków trwałych spółki, organy uznały za zasadne nieprzystąpienie do egzekucji, albowiem niemożliwe byłoby uzyskanie z niej kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienia nie naruszają prawa, a zatem brak jest podstaw aby wyeliminować je z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że celem postępowania egzekucyjnego w administracji jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Zadaniem organu egzekucyjnego jest zatem szybko, skutecznie i jak najmniejszym nakładem środków (bo ma to wpływ na koszty egzekucyjne) doprowadzić do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W praktyce postępowanie egzekucyjne może doprowadzić bądź też nie do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Należy zaznaczyć, że w toku postępowania egzekucyjnego mogą wystąpić przeszkody uniemożliwiające osiągnięcie podstawowego celu tego postępowania, czyli wykonania przez zobowiązanego obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest niekiedy zaistnienie jednej z ujemnych przesłanek obligujących organ egzekucyjny do wydania postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z pkt 2 tego przepisu, jeżeli organ egzekucyjny uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, to właśnie nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach tego nieprzystąpienia. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, jako podstawę nieprzystąpienia do egzekucji, powołały przesłankę z art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. W doktrynie słusznie wskazano, że powyższa przesłanka wystąpi w razie przypuszczenia, że stosowanie środków przymusu wobec zobowiązanego będzie nieskuteczne, co powinno zapobiec nieefektywnym działaniom naczelników urzędów skarbowych i zwiększeniu efektywności działań tych organów w innych sprawach, w których możliwe jest osiągnięcie celu egzekucji administracyjnej (zob. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. Roman Hauser, Andrzej Skoczylas, 2018). Organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie podał, że wcześniej prowadzone przez niego wobec spółki postępowania egzekucyjne na rzecz innych wierzycieli zostały umorzone z uwagi na brak posiadania przez spółkę majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji. Organ podkreślił, że spółka w grudniu 2018 r. zakończyła prowadzenie działalności i zaprzestała dokonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT. Nie dokonała także rozliczenia z podatku dochodowego od osób prawnych za 2018 r. Organ egzekucyjny ustalił, że spółka nie posiada organów, ani osoby która mogłaby ją reprezentować (w dniu 21 listopada 2018 r. likwidator spółki złożył rezygnację z pełnienia tej funkcji). Zaznaczono przy tym, że powołani dla spółki kuratorzy nie mogą jej reprezentować w toku postępowania egzekucyjnego, albowiem powołani oni zostali wyłącznie w innych, ściśle określonych celach wskazanych precyzyjnie w postanowieniach Sądu Rejonowego P. w P. z [...] lipca 2019 r. i Sądu Rejonowego dla Miasta [...] w W. z [...] września 2019 r. Organ egzekucyjny ustalił, że jedynym posiadanym przez spółkę majątkiem jest działka gruntowa oznaczona numerem geodezyjnym [...] o łącznej powierzchni [...] ha (nr KW [...]) w miejscowości P., przy czym nieruchomość ta jest obciążona hipoteką na kwotę [...]zł na rzecz [...] Fundacji [...] z tytułu pożyczki. Ponadto ustalono, że na tej nieruchomości znajduje się olbrzymie składowisko odpadów i zbycie wskazanej nieruchomości wiąże się z poniesieniem wielomilionowych kosztów związanych z uprzątnięciem składowiska. Mając na względzie powyższe ustalenia organów Sąd stwierdza, że zasadnie zastosowały one w sprawie art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., albowiem w sposób bezsprzeczny uprawdopodobniły, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W szczególności należy podkreślić, że bezskuteczność egzekucji wynikała z wcześniej prowadzonych wobec spółki postępowań egzekucyjnych, a także z faktu zaprzestania prowadzenia przez spółkę w grudniu 2018 r. działalności. Ponadto organ egzekucyjny jednoznacznie ustalił, że spółka nie posiada organów, ani osoby która mogłaby ją reprezentować (w dniu 21 listopada 2018 r. likwidator spółki złożył rezygnację z pełnienia tej funkcji), a powołani dla spółki kuratorzy nie posiadają uprawnień do jej reprezentowania w postępowaniu egzekucyjnym. Co istotne, przypuszczenie organu egzekucyjnego, że nie uzyska z egzekucji kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne zostało również poparte zgromadzonymi informacjami oraz dowodami, które uprawdopodabniałyby jego prawdziwość. Sąd zaznacza, że samo uprawdopodobnienie, że w trakcie egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, nie jest równoznaczne z koniecznością udowodnienia przez organ egzekucyjny niekorzystnej sytuacji majątkowej zobowiązanego. Jednak odmowa przystąpienia do egzekucji nie może oczywiście następować w sposób dowolny i uznaniowy (W. Piątek, Obowiązkowe a odpowiedzialne wszczęcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, PP 2016, Nr 9, s. 38 i n.). W kontekście powyższych wywodów za chybiony należy uznać zarzut wydania zaskarżonych postanowień bez podstawy prawnej, albowiem z ich treści wprost wynika, że organy działały na podstawie art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. Bezzasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ciężar poszukiwania majątku zobowiązanego ciąży nie tylko na organie egzekucyjnym, lecz także na wierzycielu. Zasada wypływająca z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., nakładająca na organ egzekucyjny obowiązek podejmowania w toku postępowania egzekucyjnego, jak i na etapie wniosku o wszczęcie egzekucji, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, nie ma charakteru absolutnego. Wynika to ze specyfiki postępowania egzekucyjnego, w którym podmiotem zainteresowanym jest wierzyciel, zaś organ egzekucyjny jest właściwy do stosowania środków egzekucyjnych. Innymi słowy, w interesie wierzyciela jest to, czy i w jakim stopniu organ egzekucyjny znajdzie się w posiadaniu informacji na temat wierzytelności i innych praw majątkowych zobowiązanego. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ egzekucyjny podał okoliczności wskazujące na niecelowość prowadzenia egzekucji z posiadanej przez zobowiązaną spółkę nieruchomości. W szczególności organ wskazał, że posiadana przez spółkę nieruchomość jest obciążona hipoteką na kwotę [...]zł na rzecz [...] Fundacji [...] z tytułu pożyczki. Ponadto organ podkreślił, że na tej nieruchomości znajduje się olbrzymie składowisko odpadów i zbycie wskazanej nieruchomości wiąże się z poniesieniem wielomilionowych kosztów związanych z uprzątnięciem składowiska. Jakkolwiek organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie podał w jaki sposób oszacował koszt usunięcia odpadów z posiadanej przez spółkę nieruchomości, to jednak okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy. Jak już bowiem wyżej wskazano, podstawą prawną zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., który obliguje organ do uprawdopodobnienia, a nie do udowodnienia, że w toku egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ponadto Sąd zauważa, że z postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. z [...] lipca 2019 r. ustanawiającego dla spółki kuratora, wynika, że kurator ten został ustanowiony do reprezentowania spółki w postępowaniach administracyjnych i egzekucyjnych, których stroną jest Starosta Ś. w przedmiocie cofnięcia spółce pozwolenia na zbieranie odpadów na działce o nr ewidencyjnym [...] w miejscowości P.. Można zatem przypuszczać, że skarżący - który wydał na rzecz zobowiązanej spółki pozwolenie na zbieranie odpadów na działce o nr ewidencyjnym [...] w miejscowości P., która to działka stanowi obecnie jedyny ujawniony składnik majątku spółki, do którego ewentualnie można by prowadzić egzekucję - dysponuje odpowiednimi zasobami ludzkimi, za pomocą których może w stosunkowo łatwy sposób ustalić potencjalny koszt usunięcia odpadów z ww. nieruchomości. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że w świetle ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych, organy obu instancji prawidłowo uprawdopodobniły, że w postępowaniu egzekucyjnym, którego wszczęcia żąda skarżący, nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w istocie stanowiło przesłankę do wydania postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z. art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.