II SA/Rz 21/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2020 r. sprawy ze skargi E. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia - skargę oddala - Przedmiotem skargi E. Ż. (skarżący) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ zażaleniowy) z dnia [...] października 2019 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] września 2019 r. nr [...]. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższe postanowienie przedstawia się następująco. Postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] organ I instancji wszczął postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości położonej w obrębie P. oznaczonej jako działka nr ew. 4264/1 stanowiącej własność Z. K. z nieruchomością oznaczoną jako działka nr ew. 4264/3 stanowiącą własność skarżącego. Następnie decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] organ I instancji orzekł o rozgraniczeniu działki ew. 4264/1 obj. księgą wieczystą Kw nr [...] stanowiącej własność Z. K. z działką ew. 4264/3 obj. księgą wieczystą Kw nr [...] stanowiącą własność skarżącego - bez styku z działkami ew. nr 4264/4 i 4267/2 w ten sposób, że granica przebiega poprzez punkty 101-12059-12188-12079, zgodnie z mapą sporządzoną przez geodetę Z. P., stanowiącą załącznik do decyzji. Ponadto postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.): 1) ustalił koszt postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w obrębie P. oznaczonych jako działki ew. nr 4264/1 i 4264/3 wszczęte postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. na kwotę 3.000 zł, co stanowiło koszt wynagrodzenia geodety upoważnionego przez organ do dokonania czynności technicznych; 2) kosztami obciążył strony w odpowiedniej wysokości: - Z. K. kwotą 1.500 zł, - skarżącego kwotą 1.500 zł; 3) określił, że wpłaty powinny zostać uiszczone na konto Urzędu Gminy [...] w terminie 14 dni od dnia otrzymania przez strony postanowienia. Odpis ww. postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 18 września 2019 r. Skarżący natomiast nadał zażalenie na powyższe postanowienie w dniu 26 września 2019 r. Następnie pismem z dnia 30 września 2019 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji z dnia [...] września 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że przyczyną uchybienia terminu do wniesienia zażalenia była intensywna opieka nad rodzicami, w szczególności wielogodzinne oczekiwania w kolejkach do lekarzy, pilnowanie i podawanie lekarstw. Skarżący oświadczył, że w związku ze zmęczeniem źle policzył termin do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. nr [...] organ zażaleniowy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia organ zażaleniowy wyjaśnił, że stosownie do treści art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Organ zażaleniowy przytaczając orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że w prośbie o przywrócenie terminu zainteresowany powinien wykazać, że mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu. W wypadku, gdy wnoszącemu prośbę można przypisać chociażby winę nieumyślną, przywrócenie terminu nie jest możliwe. Natomiast brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego. Wśród przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu wymienia się m. in. obłożną chorobę uniemożliwiającą stronie działającej osobiście podjęcie czynności, przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Choroba usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i wymaga leżenia w łóżku, a strona nie ma możliwości wyręczenia się inną osobą. Nie wyklucza ona bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez skarżącego osobiście lub przy pomocy innej osoby. Organ zażaleniowy stwierdził, że w niniejszej sprawie choroba rodziców i związana z tym opieka nad nimi nie są okolicznościami, które uzasadniają przywrócenie terminu. Nie jest to rodzaj przesłanki, która uniemożliwiła dochowanie terminu do wniesienia zażalenia. Okoliczność ta wynika choćby z faktu, że pomimo opieki nad rodzicami skarżący ostatecznie sporządził zażalenie. Ponadto sprawowanie opieki samo w sobie nie uniemożliwia sporządzenia zażalenia. Organ stwierdził, że według obiektywnych mierników staranności przeszkoda w zachowaniu terminu w postaci opieki nad rodzicami nadawała się do usunięcia. W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że organ zażaleniowy potraktował go jak osobę na co dzień zajmującą się prawem i biegłą w procedurach administracyjnych. W szczególności organ zażądał "najwyższej możliwej staranności", nie starając się ustalić czym dla skarżącego konkretnie jest "najwyższa możliwa staranność", biorąc pod uwagę jego zasadnicze zawodowe wykształcenie, fakt opieki nad dwojgiem schorowanych rodziców, zamieszkiwanie na krańcu wsi w sąsiedztwie wyłącznie osoby skłóconej z nim z uwagi na trwający proces, wobec czego nikt nie mógł pozostać z rodzicami skarżącego, zaś poczta zamykana jest po południu a najbliższa otwarta całodobowo jest w R. Skarżący stwierdził, że dla niego siłą wyższą było zasłabnięcie matki i konieczność oczekiwania, czy trzeba będzie zawieźć ją na pogotowie. W ocenie skarżącego nie mógł więc udać się z listem na pocztę. Skarżący stwierdził, że w stresie spowodowanym nagłym pogorszeniem się stanu zdrowia matki przyjął, że następnego dnia może jeszcze skutecznie wysłać zażalenie. Skarżący podkreślił również, że jego ojciec nie jest w stanie z uwagi na wiek i stan zdrowia opiekować się żoną, bo nie byłby w stanie wezwać w razie konieczności pomocy. Skarżący wyjaśnił, że w takiej sytuacji zmuszony byłby udać się na pocztę z obojgiem rodziców. Jednocześnie skarżący wskazał, że jego opóźnienie było jednodniowe i natychmiast złożył zażalenie na poczcie gdy mógł zostawić matkę w domu z ojcem. Ponieważ pogorszenie się stanu zdrowia matki w ostatnim dniu terminu na wniesienie zażalenia było niespodziewane, nie miał czasu zwrócić się do dalszych sąsiadów lub rodziny z innych miejscowości aby zajęli się jego rodzicami. W odpowiedzi na skargę organ zażaleniowy podtrzymał zajęte uprzednio stanowisko i wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że skarżący zmodyfikował w skardze twierdzenia i argumenty wyrażone we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna została oddalona, albowiem Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Skarżony organ zażaleniowy jako właściwy do wydania ostatecznego postanowienia w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.) dokonał prawidłowych ustaleń oraz ocen prawnych na tle stanu faktycznego wynikającego z prośby skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Niewątpliwie zasadniczą przesłanką uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest co najmniej uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Przepis art. 58 § 1 k.p.a. nie wskazuje rodzaju winy w uchybieniu terminu, a zatem warunkiem przywrócenia terminu jest brak winy umyślnej i nieumyślnej. W nauce prawa administracyjnego procesowego oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że nawet lekki stopień niedbalstwa (jako postaci winy nieumyślnej) eliminuje możliwość przywrócenia terminu. Przywrócenie terminu procesowego zostało zatem zarezerwowane dla podmiotów, które z przyczyn od siebie niezależnych i przy zachowaniu obiektywnego miernika staranności nie były w stanie dochować terminu. Przyczyny uzasadniające restytucję terminu procesowego muszą więc mieć charakter obiektywny (aczkolwiek powiązany z sytuacją indywidualnego podmiotu) i wyjątkowy w tym sensie, że uniemożliwiają one zachowanie terminu procesowego nawet przy dołożeniu należytej staranności przez osobę, która w sposób rzetelny i odpowiedzialny dba o swoje interesy. Nadzwyczajne przeszkody w zachowaniu terminu procesowego dotyczą zasadniczo bezpośrednio sytuacji podmiotu spóźnionej czynności procesowej, chociaż nie można wykluczyć, że pewne okoliczności mogą pozostawać w związku także z innymi osobami. Przykładowo – tak jak w przedmiotowej sprawie – skarżący wskazał na okoliczności związane ze stanem zdrowia i wiekiem rodziców, którymi opiekuje się w sposób stały. Z pewnością nagła choroba lub inne nadzwyczajne zdarzenie związane ze stanem osób pozostających pod opieką podmiotu procesowego (np. nagły wypadek dzieci lub nagła hospitalizacja rodziców pozostających pod opieką) mogą uzasadniać przywrócenie terminu, jednakże tylko pod warunkiem, że zdarzenia te całkowicie uniemożliwiają podmiotowi procesowemu nie tylko osobiste dokonanie czynności w okresie biegu terminu, lecz także wyłączają możliwość posłużenia się innymi osobami w celu dokonania tej czynności (np. brak technicznych możliwości skontaktowania się z innymi osobami za pomocą środków porozumiewania się na odległość). W przedmiotowej sprawie skarżący wyraźnie wskazał we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, że obowiązki związane z opieką nad chorymi rodzicami ("opieka przez 24 godziny") spowodowały, że "ze zmęczenia źle" policzył termin "nadania skargi na poczcie". W skardze podano natomiast, że "zasłabnięcie matki i konieczność czekania przy niej" w ostatnim dniu na wysłanie zażalenia sprawiły, że skarżący nie mógł "iść z listem na pocztę", a także nie mógł pozostawić matki z ojcem, które ze względu na wiek i stan zdrowia "nie nadaje się do opieki nad mamą". Nie negując w tym miejscu wiarygodności twierdzeń skarżącego (jakkolwiek ujawnionych dopiero w skardze), nie można uznać, że konieczność sprawowania długotrwałej opieki nad matką, która – jak twierdzi skarżący – "zasłabła" w ostatnim dniu terminu, uniemożliwiała dochowanie terminu i przekazanie zażalenia celem wysłania osobie trzeciej. Nawet jeśli skarżący musiał w tym dniu (25 września 2019 r.) stale pozostawać przy matce (powstaje jednak wątpliwość co do przyczyn niewezwania pomocy medycznej), to nie wykluczało to możliwości skontaktowania się pośredniego (np. telefonicznego) lub bezpośredniego z innymi osobami celem przekazania zażalenia do wysłania. Jak zresztą podano w skardze, sam skarżący korzysta "sporadycznie" w opiece nad rodzicami z pomocy rodziny lub znajomych. A zatem skarżący nie jest osobą, która nie ma i nie miała żadnych możliwości kontaktu z osobami bliskimi w celu uzyskania ich pomocy. Wobec powyższego należy uznać, że uchybienie terminu przez skarżącego nastąpiło z jego winy nieumyślnej w postaci co najmniej lekkiego niedbalstwa związanego nie tylko z wadliwych obliczeniem terminu, lecz także z zaniechaniem podjęcia działań mających na celu uzyskanie niezbędnej pomocy osób trzecich w czynnościach przekazania zażalenia do właściwego organu. W tym stanie rzeczy, mając na względzie, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w zakresie wyznaczonym w art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.