II OZ 303/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. Sz. i L. Sz. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1664/20 oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi S. Sz. i L. Sz. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Uzasadnienie. Dnia 23 września 2020 r. S. i L. Sz. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazania skarżącym rozbiórki samowolnej rozbudowy lokalu mieszkalnego nr [...] zlokalizowanego w budynku mieszkalnym wielorodzinnym w m. B. 54 o pomieszczenie gospodarcze i wiatrołap. Równocześnie złożyli wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Podali, że niedotrzymanie przez nich terminu wynikło z braku świadomości, że złożenie skargi na wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest równoważne ze złożeniem skargi. Wyjaśnili, że skargę złożyli w prawidłowym terminie tj. w kwietniu 2020 r., lecz ani Sąd, ani WWINB nie poinformowali ich o fakcie, że takie wniesienie skargi nie jest faktycznie skargą. Zdaniem wnioskodawców, takie zaniechanie instytucji jest skandaliczne i pokazuje jak traktuje się zwykłego człowieka. Dlatego wnieśli o uwzględnienie wniosku. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1664/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Na wstępie Sąd wskazał, że skarżącym doręczono zaskarżoną decyzję 30- marca 2020 r. Zatem stosownie do przepisu art. 53 § 1 P.p.s.a. powinni byli wnieść skargę w terminie 30-dniowym, tj. do 29 kwietnia 2020 r. W terminie tym – 7 kwietnia 2020 r. S. i L. Sz. złożyli kierowane do Sądu wnioski o przyznania prawa pomocy, w których wyjaśnili, że składane są w sprawie dotyczącej ww. decyzji WWINB z [...] marca 2020 r. o nakazie rozbiórki. Nie wnieśli jednak skarg. Dopiero 23 września 2020 r. wnieśli do Sądu skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminie do jej wniesienia, wskazując, że złożone w kwietniu 2020 r. wnioski o przyznanie prawa pomocy zawierały skargi na przedmiotową decyzję. Podali, że nie mieli świadomości, iż skargę winni wnieść odrębnym pismem. Sąd nie podzielił oceny wnioskodawców, że we wnioskach o przyznanie prawa pomocy sformułowali oni również skargę na decyzję WWINB z [...] marca 2020 r. We wnioskach tych, we właściwych rubrykach formularza, podali informacje o przedmiocie zaskarżenia, nazwie organu, którego akt dotyczy, a także czego sprawa dotyczy, a w uzasadnieniu wniosku mylnie przedstawili motywy wniesienia skargi, zamiast uzasadnić wniosek o zwolnienie od kosztów. Nie zmienia to oceny, że wnioski te nie zawierały jednocześnie skargi w niniejszej sprawie. W związku z powyższym Sąd uznał, że skarżący uchybili terminowi do wniesienia skargi, wnosząc ją dopiero 23 września 2020 r. Sąd ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnili, że nie ponoszą winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sąd wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ zawarł pouczenie o trybie i terminie wniesienia skargi do Sądu, jak i o możliwości ubiegania się o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy, dodając, że wzór wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej lub osobie prawnej dostępny jest pod wskazanym adresem internetowym (podano adres). Już zatem z pouczenia organu wynika jasno, że skarga i wniosek o prawo pomocy są odrębnymi środkami prawnymi kierowanymi do Sądu. Jakkolwiek nie można wykluczyć (i często strony to czynią) możliwości złożenia kilku środków prawnych w jednym piśmie (np. skargę wraz z wnioskiem o prawo pomocy lub wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji), niemniej z taką sytuacją nie mamy do czynienia – jak już wyżej Sąd wyjaśnił - w niniejszej sprawie. Wnioski o prawo pomocy nie zawierają bowiem jednoznacznego sformułowania, że S. i L. Sz. wnoszą skargę na decyzję WWINB z [...] marca 2020 r. W ocenie Sądu nie można uznać, że pomimo precyzyjnego pouczenia stron o prawie, trybie i terminie wniesienia skargi, S. i L. Sz. składając skargę po przeszło pięciu miesiącach od upływu terminu do jej wniesienia, nie uchybili go bez własnej winy. Wskazywany we wniosku brak świadomości skarżących, że nie stanowi wniesienia skargi podanie w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotu zaskarżenia, nazwy organu, a w uzasadnieniu wniosku – motywów skargi, nie daje podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnili brak winy w uchybieniu terminu. Przeciwnie, skarżący tym samym potwierdzili, że tak czyniąc działali w sposób niestaranny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podnieśli, że w ich odczuciu wnieśli skargę razem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym napisali że skarga dotyczy decyzji WINB z dnia [...] marca 2020 r. o nakazie rozbiórki. Podnieśli, że WINB przyjmując wniosek o przyznanie prawa pomocy i skargę przed przekazaniem do WSA, nie poinformował ich, że skargę należy wnieść oddzielnym pismem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że strona uchybiła terminowi do dokonania czynności w ustawowym terminie, czyli do wniesienia skargi. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie oraz w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, oraz przy wzięciu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z wywodami Sądu pierwszej instancji podkreślającymi wyjątkowość instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej oraz wynikające z powoływanej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski dotyczące konieczności uprawdopodobnienia braku winy w niedokonaniu czynności w przepisanym terminie. Niezależnie jednak od powyższego, rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zostało wydane przedwcześnie w okolicznościach niniejszej sprawy. Wnosząc skargę do sądu skarżący zasygnalizowali uchybienie terminowi do jej wniesienia, zgłaszając wniosek o przywrócenie terminu, który uzasadnili tym, że złożone w kwietniu 2020 r. wnioski o przyznanie prawa pomocy zawierały skargi na przedmiotową decyzję. Podali, że nie mieli świadomości, iż skargę winni wnieść odrębnym pismem. Stwierdzić trzeba, że rzeczywiście ze złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący kwestionują prawidłowość wydania decyzji WINB z dnia [...] marca 2020 r. o nakazie rozbiórki. Należy mieć także na uwadze, że powyższe wnioski zostały złożone w 30 dniowym terminie na wniesienie skargi. Odnotować trzeba, że skarżący zostali pouczeni o sposobie i terminie wniesienia skargi na decyzję w treści tejże decyzji. Pouczono skarżących, że "Stronom przysługuje prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, w terminie 30 dni od doręczenia niniejszej decyzji". Istotne jest również to, że oprócz pouczenia o trybie i terminie wniesienia skargi do Sądu, organ pouczył o możliwości ubiegania się o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy, dodając, że wzór wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej lub osobie prawnej dostępny jest pod wskazanym adresem internetowym (podano adres www). Przytoczone okoliczności potwierdzają, że skarżący mogli być przekonani, że wniosek o przyznanie prawa pomocy można złożyć w jednym piśmie, tym bardziej że ze złożonych w niniejszej sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący kwestionują decyzję WWINB z dnia [...] marca 2020 r. Z punktu widzenia formalnych wymogów skargi, określonych w art. 46 § 1 pkt 2 P.p.s.a nie można uznać, że skarżący składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, oznaczyli pismo jako skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jednak w treści formularza były zawarte okoliczności wskazane w art. 57 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. O ile więc treść formularza nie dawała podstaw do przyjęcia, że wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący wnieśli skargę (wówczas wniosek o przywrócenie terminu byłby bezprzedmiotowy), to zawarcie w formularzu istotnych danych wyczerpujących szczególne wymogi skargi, nie wyklucza oceny, według której, uprawdopodobnili brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, respektując konstytucyjne prawo strony do sądu i oceniając merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, należy ocenić, że Sąd pierwszej instancji przedwcześnie uznał, iż nie ma podstaw do jego uwzględnienia. Wskazane przez skarżących przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi, opisane powyżej, mogą być zaliczone do okoliczności uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.