II SA/Sz 859/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Z. D. (dalej "skarżący"), zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z wnioskiem o refundację za: energię elektryczną w wysokości [...] zł, za zakupu dwóch par spodni w cenie [...] zł. zakupionych w dniu [...] czerwca 2020 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], Prezydent Miasta S., przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy w łącznej wysokości [...] zł. jednorazowo, w tym : [...] zł. opłata rachunku za energię elektryczną płatne przelewem na rachunek ENEA SA. oraz [...] zł. tytułem dofinansowania do kosztów poniesionych na zakupu dwóch par spodni, jednocześnie nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji, powołując się na przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebrane w sprawie dokumenty, wskazał, że dochód skarżącego - jako osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, a więc przekracza kryterium dochodowe, które w jego przypadku wynosi [...] zł. Uwzględniając jednak fakt, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji spowodowanej niepełnosprawnością, organ uznał, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający przyznać wnioskowane świadczenie na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s." Organ podał, że wysokość specjalnego zasiłku celowego nie może przekraczać kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że możliwości finansowe Ośrodka są obecnie ograniczone, wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone ustawą. W związku z powyższym specjalny zasiłek celowy przyznany został w wysokości [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest ona dla niego krzywdząca, skoro koszt zakupu dwóch par spodni typu jeans, na podstawie przedłożonego rachunku wyniósł [...] zł., a dofinansowanie wynosi tylko 50 % tej kwoty. W związku z czym domaga się refundacji pełnej kwoty za ww. zakup. Wyjaśnił, że jedynym źródłem jego dochodu jest emerytura w wysokości [...] zł netto. Wskazał, że żyje i gospodaruje bardzo skromnie. Nie pracuje zawodowo, ani dorywczo ze względu na bardzo zły stan zdrowia, co potwierdza dołączone zaświadczenie lekarskie. Nie ma kontaktu z dziećmi, które przebywają na terenie Anglii i w żaden sposób nie wspomagają go jako ojca. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020, poz. 256 ze zm. - dalej "k.p.a."), w związku z art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 u.p.s., po rozpatrzeniu odwołania Z. D. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przede wszystkim na osobach zobowiązanych do alimentacji (np. rodzice na rzecz dzieci, dzieci na rzecz rodziców) ciąży w pierwszej kolejności obowiązek świadczenia pomocy we własnym zakresie i z wykorzystaniem własnych możliwości. Tym samym świadczenia z pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że organ I instancji rozpatrzył możliwość przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s., który może być przyznany osobie przekraczającej kryterium odchodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zasiłek ten przyznawany jest na podstawie uznania administracyjnego, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek w nim wymienionych, organ I instancji może (ale nie musi) przyznać taki zasiłek. W tej sprawie dochód skarżącego dochód jako osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, a więc przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł , jednak uwzględniając trudną sytuację w jakiej znajduje się skarżący z powodu jego niepełnosprawności organ ten uznał, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Organ odwoławczy zauważył, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W przedmiotowej sprawie, organ I instancji przedstawił w uzasadnieniu decyzji dane dotyczące wysokości środków pieniężnych, jakimi Ośrodek dysponował w 2019 r. i jakimi dysponuje w 2020 r. oraz informacje wskazujące na liczbę osób uprawnionych do tych świadczeń. Z danych tych wynika, że z uwagi na niewystarczające środki finansowe nie jest w stanie pokryć w całości wszystkich potrzeb osób uprawnionych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Z. D. wskazał, że jest osobą schorowaną, a jedynym jego dochodem jest emerytura w wysokości [...] zł. Jest pod stałą opieką lekarską i specjalistycznych poradni i na tę okoliczność przedłożyć zaświadczenia lekarskie. Pełnomocnik Skarżącego ustanowiony z urzędu w piśmie procesowym z dnia 15 lutego 2021 r. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - przepisów prawa procesowego, mogących mieć wpływ na wydana decyzję tj. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i 11 k.p.a. poprzez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia decyzji, które nie zawiera podstawowych elementów wskazanych w przepisach, a także w sposób niedostateczny wyjaśnia wysokość przyznanego zasiłku, co stanowi naruszenie zasady pogłębionego zaufania a także utrudnia ustosunkowanie się do wydanej decyzji - przepisów prawa materialnego tj. art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomimo że istniejący stan faktyczny na pozwalał. Wobec tak postawionych zarzutów wniósł o częściowe uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji w zakresie w jakim organy odmówiły skarżącemu dofinansowania zakupu dwóch par spodni w wysokości przekraczającej 50% ich ceny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CIVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 – j.t.), została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Skarga okazała się niezasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), według kryterium zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do przekonania, że akt ten nie narusza przepisów wskazywanych w skardze, ani innych przepisów prawa w taki sposób, że konieczne byłoby jego wyeliminowanie z obiegu prawnego. Przedmiotem skargi w badanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. w przedmiocie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Skarżący domagał się przyznania zasiłku celowego w kwocie odpowiadającej pełnej wysokości poniesionych przez niego wydatków na zakup dwóch par spodni oraz na opłatę rachunku za energie elektryczną. Wniosek w zakresie przyznania pomocy na pokrycie kosztów związanych energią elektryczną został uwzględniony w całości. Niezadowolenie Skarżącego z wydanej decyzji dotyczy przyznanego dofinansowania w wysokości 50% kosztów poniesionych na zakup spodni i w tym zakresie zaskarżył decyzję. Na wstępie zatem należy wyjaśnić, że wnioskowane przez skarżącego świadczenie jest przyznawane w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust.1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma zatem rację organ wskazując, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że osoba z niej korzystająca powinna w pierwszej kolejności starać się zaspokoić swoje potrzeby w oparciu o własne środki. Dalej wyjaśnić należy, że pomoc społeczna, z zasady kierowana do osób znajdujących się w trudnej sytuacji, przyznawana jest z uwzględnieniem zasad, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej. Przepisy tej ustawy określają zarówno rodzaj świadczeń, którymi państwo może wesprzeć swoich obywateli, jak również krąg osób uprawnionych do skorzystania z określonych w ustawie form pomocy. Jednym z podstawowych kryteriów kwalifikacji osób ubiegających się o pomoc jest kryterium dochodowe, które pozwala na ustalenie, czy wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania pomocy oraz jakiego rodzaju pomoc i w jakiej wysokości może zostać przyznana. Na podstawie art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 4612) zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 3163) zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Aktualne kwoty kryteriów dochodowych są ustalane na podstawie art. 9 u.p.s.. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1358) kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a taką osobą jest skarżący, wynosi 701 zł. Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut dotyczący nieprawidłowego ustalenia przez organ kryterium dochodowego w niniejszej sprawie, bowiem dla ustalenia jakie świadczenie i w jakiej wysokości przysługuje skarżącemu na gruncie ustawy o pomocy społecznej zastosowanie mają przepisy tej ustawy i przywołanego wyżej rozporządzenia. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, co – w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, należy rozumieć pod pojęciem dochód. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei art. 8 ust. 4 określa jakich kwot nie wlicza się do dochodu. W przypadku skarżącego organ prawidłowo, w oparciu o zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że jego dochód przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co oznacza, że nie kwalifikował się on do przyznania pomocy przewidzianej dla osób, których dochody kryterium dochodowego nie przekraczają. Niemniej jednak organ skorzystał z możliwości, jakie dają przepisy ustawy o pomocy społecznej, w zakresie wsparcia osób, które nie spełniają warunków do przyznania standardowych form pomocy i dostrzegając trudną sytuację skarżącego, wynikającą między innymi z jego niepełnosprawności, przyznał skarżącemu bezzwrotny specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Świadczenie to ma charakter uznaniowy, co oznacza, że jego przyznanie jest uzależnione od uznania organu, zarówno co do samego przyznania zasiłku, jak i jego wysokości. Uzależnienie przyznania świadczenia od uznania organu nie oznacza jednak całkowitej dowolności. Organ powinien bowiem wytłumaczyć stronie dlaczego uwzględnił jej wniosek jedynie częściowo. Rzeczą Sądu w tym przypadku jest zbadanie, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Analiza przedstawionych akt sprawy prowadzi, zdaniem Sądu, do wniosku, że organ zbadał sytuację skarżącego i pomimo tego, iż nie spełnia on warunków do skorzystania z innych form pomocy, uznał, że zasadnym jest częściowe uwzględnienie jego wniosku. Motywy tego rozstrzygnięcia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, który jednocześnie wytłumaczył skarżącemu z jakich względów jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony w całości. Należy przyznać organowi rację, iż z uwagi na ograniczone środki jakimi dysponują organy pomocy społecznej i znaczną ilość osób objętych pomocą, gospodarowanie tymi środkami siłą rzeczy oznaczać musi oszczędne i racjonalne ich wydatkowanie tak, aby pomocą została objęta jak największa liczba podopiecznych. To z kolei prowadzi do oczywistego, zdaniem Sądu, wniosku, iż nie wszystkie nawet uzasadnione potrzeby i nie w pełnej wysokości mogą być w tej sytuacji zaspokojone. Nie doszło zatem do przekroczenia granic uznania administracyjnego Wbrew wywodom złożonego przez pełnomocnika skarżącego uzupełnienia skargi, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, a uzasadnienie decyzji spełnia wymagania stawiane art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd rozstrzygnie odrębnym postanowieniem.