III SA/Po 385/17

WyrokWSA w Poznaniu2017-10-11

Skład orzekający: WSA Walentyna Długaszewska, Sędzia WSA Marek Sachajko, WSA Izabela Paluszyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy ARiMR prawidłowo odmówiły przyznania płatności obszarowych i płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) z powodu sztucznego stworzenia warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami prawodawstwa rolnego, zgodnie z art. 60 rozporządzenia 1306/2013?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy ARiMR prawidłowo odmówiły przyznania płatności, ponieważ skarżący wraz z innymi podmiotami sztucznie stworzyli warunki wymagane do uzyskania korzyści z prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Stwierdzono istnienie zarówno obiektywnych okoliczności (pozorny podział gruntów i zwierząt, wspólne zarządzanie, wspólne ogrodzenie, wspólne wypasanie i opieka nad zwierzętami, rozliczenia finansowe), jak i subiektywnego elementu (wola uzyskania korzyści poprzez sztuczne stworzenie przesłanek), co potwierdza naruszenie art. 60 rozporządzenia 1306/2013 i celów płatności ONW oraz płatności związanych do zwierząt.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wnioski o przyznanie płatności obszarowych i płatności ONW na rok 2015. Organy ARiMR wszczęły postępowanie wyjaśniające, podejrzewając stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami prawodawstwa rolnego. Po przeprowadzeniu kontroli i analizie dokumentów oraz wyjaśnień, organy I i II instancji odmówiły przyznania płatności, uznając, że doszło do sztucznego podziału gruntów i zwierząt przez spółdzielnię oraz osoby fizyczne, w tym skarżącego, w celu obejścia limitów i zasad degresywności płatności. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów KPA i prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 11 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marek Sachajko (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 roku przy udziale spraw ze skarg [...] na decyzje Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 16 lutego 2017 r. nr [...] i [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oraz odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2015 oddala skargi W dniu 10 czerwca 2015 roku [...] (dalej również: "skarżący") na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015. Ponadto w dniu 10 czerwca 2015 roku [...] zgodnie z § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015. Do wniosku dołączono załącznik graficzny oraz oświadczenie o zwierzętach zadeklarowanych do płatności. W przedmiotowym wniosku producent rolny zadeklarował do płatności działkę ewidencyjną o numerze [...] położoną w województwie wielkopolskim, powiat wolsztyński, gmina Wolsztyn, obręb Wroniawy. W ramach powyższego wniosku producent rolny zawnioskował o: jednolitą płatność obszarową, płatność na zazielenienie, płatność do 30 sztuk bydła oraz 30 sztuk krów, płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (zwane dalej ONW). Łączna powierzchnia zadeklarowanych do udzielenia płatności działek rolnych wyniosła: 2,32 ha w ramach ONW strefa nizinna I. Gospodarstwo rolne wnioskodawcy zostało skierowane do kontroli na miejscu. Z powyższych czynności został sporządzony Raport z kontroli kwalifikowalności do płatności związanych do zwierząt. Kontrola została przeprowadzona przez pracowników Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Podczas czynności kontrolnych stwierdzono, iż beneficjent ma zarejestrowaną jedną siedzibę stada (na dzień kontroli) w województwie wielkopolskim, powiat wolsztyński, gmina Wolsztyn, Wroniawy, ul. [...]. W związku z powzięciem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie podejrzenia, że w niniejszej sprawie mogły zostać stworzone sztuczne warunki organ I instancji w dniu 24 marca 2016r. wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w przedmiotowej kwestii. W dniu 4 kwietnia 2016r. do Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie wpłynęło pismo [...] będące odpowiedzią na ww. wezwanie. W niniejszym piśmie podkreślił, że jest użytkownikiem działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności za 2015 rok, na podstawie podpisanej w dniu 1 maja 2015r. długoterminowej umowy dzierżawy aneksowanej w dniu 15 maja 2015r. Zaznaczył również, że to [...] we Wroniawach (właściciel działki), dokonywała szeregu zabiegów agrotechnicznych na wskazanej działce, w celu przystosowania jej do wypasu bydła. Wskazał, że z powodu suszy przyrost starej biomasy na omawianej działce był znikomy i nie pozwolił na zbiór plonu, zatem ograniczono się jedynie do zabiegów pielęgnacyjnych. Ponadto wyjaśnił, że beneficjent razem z innymi dzierżawcami założyli spółdzielnię [...] Spółdzielnia", która na dzień składania powyższych wyjaśnień realizowała politykę grupy producentów poprzez finansowanie obsługi prawnej, administracyjnej i rachunkowej gospodarstw swoich członków. Ponadto finansuje uzbrojenie ogrodzenia wypasu bydła. Powyższe finansowanie było realizowane ze środków, które pochodzą z wpłat udziałów gotówkowych członków [...] Spółdzielnia" na podstawie zapisów statutowych. Ponadto wskazano, iż wspólne utrzymanie zwierząt daje możliwość efektywniejszej hodowli i mocniejszej pozycji na rynku sprzedażowym. Natomiast w kwestii faktycznego zajmowania się zwierzętami, przebywającymi w jednej siedzibie stada ze sztukami należącymi do innych rolników i podziału kosztów utrzymania wyżej wskazanych zwierząt, skarżący wskazał, iż obsługę zlecono firmom zewnętrznym, a rozliczenie następuje między innymi w przypadku obsługi weterynaryjnej według systemu ryczałtowego lub na zasadzie rozliczenia sztuko - dni w poszczególnych grupach wiekowych zwierząt będących w posiadaniu w danym kwartale. Zaznaczył także, iż zwierzęta wskazane we wniosku o płatność w 2015r. zostały zakupione, a potwierdzeniem tego jest kopia faktury. Ponadto do wskazanych wyjaśnień dołączono: umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia 1 maja 2015r., uchwałę nr 4 Walnego Zgromadzenia "[...]" Spółdzielczej z 13 września 2014r. w sprawie wyrażenia zgody wydzierżawienia nieruchomości, Krajowy Rejestr Sądowy z dnia 30 marca 2015r., aneks z dnia 15 maja 2015r. do umowy dzierżawy gruntów rolnych z dnia 1 maja 2015r., Fakturę VAT nr [...] z dnia 2 maja 2015r., kwit nr 55 rozchodu inwentarza żywego z dnia 2 maja 2015r., deklarację członkowską z dnia 18 kwietnia 2015r., opinię dotyczącą możliwości utrzymywania kilku stad bydła w jednej siedzibie, fakturę VAT nr [...] z dnia 31 grudnia 2015r.,fakturę nr [...] z dnia 30 września 2015r., fakturę VAT nr [...] z dnia 31 grudnia 2015r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie w dniu 17 maja 2016r. wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie. W dniu 30 maja 2016 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie wpłynęły zbiorowe wyjaśnienia strony oraz innych członków "[...]" Spółdzielczej. Organ I instancji, zgodnie z art. 9 i 10 Kpa, w dniu 31 maja 2016r. wystosował do strony pismo, w którym podkreślił, że pismo wystosowane w dniu 27 maja 2016r. nie wyczerpuje zagadnień, które winny być wyjaśnione w przedmiotowej sprawie. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie poinformował stronę o możliwości złożenia wyjaśnień w wyżej wskazanej jednostce w dniu 9 czerwca 2016r. Strona stawiła się we wskazanym terminie i złożyła wyjaśnienia. W dniu 10 czerwca 2016r. pełnomocnik strony wniósł o przesłanie odpisów protokołów rozpraw administracyjnych, które odbyły się w siedzibie ARiMR w Wolsztynie z udziałem jego mocodawców w celu złożenia dodatkowych wyjaśnień, sformułowania zapytań oraz zgłaszania ewentualnych uwag do protokołu. Ponadto tego samego dnia "[...]" oraz "[...]" Spółdzielcza wystąpiły z wnioskami o dopuszczenie ich do udziału w przedmiotowym postępowaniu. Organ I instancji w piśmie z dnia 15 czerwca 2016r. odniósł się do wyżej wskazanych wniosków, natomiast w dniu 16 czerwca 2016r. wysłał do reprezentanta strony kopie wyżej wskazanych protokołów jak również wezwał do uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie W pismach z dnia 23 czerwca 2016r. "[...]" oraz "[...]'' Spółdzielcza zrezygnowały z udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym z uwagi na złożenie wyjaśnień przez [...] - prezesa. W dniu 24 czerwca 2016r. do Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie wpłynęły wyjaśnienia [...], do których dołączono kopie faktur z lat 2015 - 2016. Organ I instancji, w dniu 29 czerwca 2016r. wystosował do strony, zgodnie z art. 10 Kpa, informację o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W dniu 8 lipca 2016r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Wolsztynie złożono odpowiedź na powyższą informację o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W przedmiotowym piśmie skarżący wniósł " (...) o dołączenie do przedmiotowej sprawy protokołu z udzielonych wyjaśnień Prezesa [...] Spółdzielczej i [...] Spółdzielnia ", a także wyjaśnił, iż ponosi pełną odpowiedzialność za podejmowane decyzje ekonomiczne jak i zaciągane zobowiązania. Ponadto uczestniczy w codziennych odprawach lub spotkaniach grupy członków założycieli [...], których celem jest między innymi omówienie organizacji pracy, omówienia planowanej sprzedaży i zakupów, przedstawienia pomysłów oraz zaistniałych problemów. Do wskazanej odpowiedzi załączono pismo z dnia 29 czerwca 2016r. skierowane do [...], przedstawiciela "[...]" Wroniawy. Następnie organ I instancji, w dniu 13 lipca 2016r. wydał stronie postanowienie Nr [...]w przedmiocie dowodów rzeczowych. W dniu 20 lipca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie wydał [...] decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. [...] w dniu 5 sierpnia 2016r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu w dniu 17 października 2016 r. wystosował do odwołującego postanowienie w sprawie włączenia dowodu do sprawy oraz zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru znajdującym się w aktach wskazane pisma zostały odebrane w dniu 21 października 2016r. Organ II instancji postanowieniem Nr [...] włączył do przedmiotowej sprawy: wniosek o przyznanie płatności na rok 2015 z załącznikami [...]; odpowiedz na wezwanie [...] z dnia 27 czerwca 2016r. z załącznikami; umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia 1 maja 2015r. oraz aneks do umowy dzierżawy z dnia 15 maja 2015r. Jednocześnie organ odwoławczy poinformował stronę o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie i prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z notatki służbowej z dnia 13 stycznia 2017 r. wynika, że tego dnia w Wielkopolskim Oddziale Regionalnym ARiMR w Poznaniu stawił się [...] oraz [...]. Wnioskodawcy zapoznali się z materiałem dowodowym zgromadzonym sprawach wszczętych na ich wniosek oraz zostali poinformowani o stanie faktycznym ich spraw. Ponadto podczas przedmiotowej wizyty przedłożono: "Zaświadczenie z banku [...] S.A. o posiadanym rachunku bankowym oraz o "Bilans gospodarstwa" sporządzony na dzień 30 września 2016r. dla każdego z wyżej wskazanych, a także złożono identyczne pisma wystawione dla [...]. Wyrażono także prośbę o dołączenie wskazanych pism do wszystkich 51 spraw dotyczących beneficjentów, którzy wydzierżawili grunty od "[...]" Spółdzielczej jak też zakupili od wskazanej jednostki bydło. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji tj. w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ponadto Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji tj. w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Ww. decyzje zostały skutecznie doręczone w dniu 20 lutego 2017 r. W ww. decyzjach Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu wskazał m.in. na art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 roku, z późn. zm.), w myśl, którego bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Organ wskazał, że w sytuacji stwierdzenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, każdorazowo następuje odmowa przyznania płatności. Przez korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia rozumieć należy podział gospodarstwa dokonany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 i płatności rolnośrodowiskowo - klimatycznych oraz ekologicznych w ramach PROW 2014-2020, limitów powierzchniowych w przypadku płatności ONW, płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013, płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznej oraz ekologicznej w ramach PROW 2014-2020 oraz płatności ZGR, płatności dla młodych rolników, płatności do roślin wysokobiałkowych, stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej dla uzyskania pomocy, podział gospodarstwa dokonany w celu uzyskania płatności PRŚ do pakietów lub zobowiązań wzajemnie wykluczających się z przyznania płatności. Natomiast, jako korzyść sprzeczną z celami systemu wsparcia związanego z produkcją należy uznać taki podział stada zwierząt, który umożliwi przyznanie płatności do krów bądź płatności do bydła z ominięciem limitu liczbowego zwierząt wynikającego z przepisów prawa krajowego, tj. art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. Organ II instancji uznał, że decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wolsztynie zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, ponieważ weryfikacja wniosku o przyznanie płatności skarżącego, a także 51 wnioskodawców wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale przede wszystkim ekonomiczno - technicznych z "[...]" Spółdzielczą i spółdzielnią "[...]". Pismem z dnia 22 marca 2017 r. pełnomocnik [...] złożył skargę na ww. decyzje Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia 16 lutego 2017 r. Do skarg dołączono m.in. uchwałę [...] nr [...], protokół z posiedzenia Zarządu i Rady [...] z dnia 31 sierpnia 2012r., statut [...], protokół z lustracji przeprowadzonej w [...] Spółdzielnia we Wroniawach, zestawienie sprzedaży bydła na rzecz osób innych niż członkowie [...], uchwały nr [...] z dnia 31 lipca 2012 r. oraz nr 4 z 13 września 2012 r., decyzję w sprawie przyznania [...] płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 30 czerwca 2016 r. Zaskarżonym decyzjom zarzucono naruszenie: 1. art. 7, 77§1 i 107 KPA polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej, powierzchownej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w: • błędnym przyjęciu, że skarżący działał w porozumieniu z pozostałymi członkami Spółdzielni [...] w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, limitów powierzchniowych, a także limitu zwierząt, do których można uzyskać płatność przez [...] Spółdzielczą oraz że w tym celu doszło do sztucznej sprzedaży stada zwierząt oraz sztucznego wydzielenia gruntu, podczas gdy głównym celem zawarcia umowy dzierżawy i zakupu bydła było podjęcie przez skarżącego indywidualnej działalności rolniczej w postaci hodowli bydła, a także dalszy rozwój tej działalności, a zawarte umowy dzierżawy gruntu i sprzedaży bydła zostały wykonane; • błędnym przyjęciu, że celem zawarcia przez [...] Spółdzielczą umów dzierżawy gruntów w tym umowy dzierżawy ze skarżącym było ominięcie limitów dopłat, podczas gdy celem było ograniczenie prowadzenia działalności, a [...]A Spółdzielcza nie otrzymała i nie ma możliwości otrzymania korzyści z dopłat bezpośrednich wnioskowanych przez skarżącego i innych członków Spółdzielni [...]; • błędnym przyjęciu, że skarżący nie ma możliwości władania gruntem, a tym samym nie jest posiadaczem gruntu w rozumieniu art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wyraźnie wynika, że skarżący na mocy zawartej z [...] Spółdzielczą umowy dzierżawy jest posiadaczem zależnym gruntu, który wykorzystuje do prowadzonej przez siebie działalności rolniczej (hodowla bydła); • błędnym przyjęciu, że skarżący nie prowadzi działalności rolniczej samodzielnie i na własny rachunek, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że skarżący posiada samodzielne, zarejestrowane gospodarstwo, własne stado bydła, samodzielnie podejmuje istotne decyzje dotyczące prowadzonej działalności rolniczej, uzyskuje dochód z prowadzonej działalności i ponosi pełne ryzyko gospodarcze z nią związane; 2. naruszenie art. 7, 8, 11 i 107 k.p.a. polegające na oparciu się przez organy na ogólnych, powierzchownych ustaleniach dotyczących działalności [...] Spółdzielczej i niewykazaniu w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku skarżącego miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności; 3. naruszenie prawa materialnego - art. 60 Rozporządzenia 1306/2013 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj.: • zastosowanie art. 60 Rozporządzenia 1306/2013 z pominięciem wykładni TSUE, tj. pomimo nieudowodnienia zaistnienia dwóch okoliczności, które organ winien wykazać: 1) okoliczności, że powiązani ze sobą wnioskodawcy tworzą strukturę pozorną, której funkcjonowanie może w sposób obiektywny doprowadzić do pozyskania przez pierwotnego beneficjenta takiego wsparcia, jakiego by nie uzyskał gdyby nie utworzone "sztuczne warunki"; 2) okoliczności, że celem powiązanych wnioskodawców było uzyskanie dopłat w ramach systemu wsparcia z ominięciem limitów dopłat, a zarazem cel ten był wspólny i jedyny tak dla każdego z nich, jak i dla całego zrzeszenia; • zastosowanie art. 60 Rozporządzenia 1306/2013 pomimo okoliczności, że działania skarżącego są zgodne z celami prawodawstwa unijnego w rozumieniu tego artykułu, a uzyskane przez niego płatności zasilą i pozwolą na rozwój jego indywidualnej działalności rolniczej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Ponadto na podstawie art. 111 § 3 p.p.s.a. wniósł o połączenie sprawy z niniejszej skargi wraz ze sprawami skarg [...] na decyzję organu z dnia 12 stycznia 2017 r. Nr [...]oraz decyzję organu z dnia 11 stycznia 2017 Nr [...] oraz skarg pozostałych członków [...]w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości, względnie uchylenie zarówno zaskarżonych decyzji, jak i poprzedzających je decyzji organu I instancji. Ponadto skarżący na podstawie art. 200 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarządzić połączenie spraw o sygnaturach akt III SA/Po 385/17 i III SA/Po 386/17 w celu ich łącznego rozpoznania i łącznego rozstrzygnięcia, gdyż pozostają ze sobą w związku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżone decyzje Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z 16 lutego 2017 r. nie naruszają ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Istota sporu do jakiego doszło w ramach kontrolowanych spraw sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżący razem ze wskazanymi przez organ ARiMR podmiotami, w tym z [...] Spółdzielczą, sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Już w tym miejscu podkreślenia wymaga, że spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie dochodzonych w roku 2015 przez skarżącego, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (płatności ONW) oraz płatności bezpośrednich. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać trzeba za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje – w ocenie tego organu – konieczność odmowy jej przyznania. Wskazać należy w tym miejscu na podstawy prawne przyznawania wnioskowanych przez skarżącego płatności ONW i płatności bezpośrednich. Na poziomie unijnym kwestia przyznawania płatności ONW uregulowana została w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 487 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1305/2013"). Natomiast na poziomie krajowym problematyka ta ujęta jest w ustawie z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 349, dalej: "u.w.r.o.w."). Pomoc jest przyznawana, stosownie do art. 14 ust. 1 u.w.r.o.w., osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.w.r.o.w. – w tym w rozporządzeniu 1305/2013 – w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie jej art. 45 ust. 1 pkt 1. Płatność ONW przysługuje – co zostało już ujęte w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364, dalej: "rozporządzenie krajowe") – rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1307/2013", którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli: 1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia 1305/2013; 2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Płatność ONW, o czym stanowi już § 2 ust. 2 rozporządzenia krajowego, jest przyznawana do użytków rolnych: 1) na których jest: a) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1306/2013", o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną"; b) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1307/2013; 2) położonych na obszarach ONW. Płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w przywołanym ostatnio ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego w 2014 r. 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329) (w brzmieniu z dnia 15 marca 2010 r., Dz. U. Nr 39, poz. 219), zwane dalej "5-letnim zobowiązaniem", do powierzchni użytków rolnych objętej tym zobowiązaniem, wynoszącej nie więcej niż 300 ha (§ 2 ust. 3 rozporządzenia krajowego). Jak wynika z prawa Unii Europejskiej płatności dla rolników na obszarach górskich lub na innych obszarach z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami powinny przyczyniać się, poprzez zachęcanie do dalszego użytkowania gruntów rolnych, do utrzymania terenów wiejskich oraz utrzymania i propagowania zrównoważonych systemów rolniczych. W celu zapewnienia skuteczności takiego wsparcia płatności powinny rekompensować rolnikom utracone dochody i dodatkowe koszty związane z niedogodnościami danego obszaru. W celu zapewnienia efektywnego wykorzystania zasobów EFRROW wsparcie powinno ograniczać się do rolników aktywnych zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia 1307/2013 (zob. motyw 25 rozporządzenia 1305/2013). W art. 31 ust. 1 rozporządzenia 1305/2013 przewidziano, że płatności dla rolników na obszarach górskich i innych obszarach z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami udzielane są rocznie na hektar użytków rolnych w celu zrekompensowania rolnikom wszystkich lub części dodatkowych kosztów i utraconych dochodów związanych z ograniczeniami dla produkcji rolnej na danym obszarze. Dodatkowe koszty i utracone dochody oblicza się przez porównanie z obszarami, które nie charakteryzują się ograniczeniami naturalnymi ani innymi szczególnymi ograniczeniami, biorąc pod uwagę płatności zgodnie z tytułem III rozdział 4 rozporządzenia 1307/2013. Przy obliczaniu dodatkowych kosztów i utraconych dochodów państwa członkowskie mogą, w należycie uzasadnionych przypadkach, zróżnicować poziom płatności, uwzględniając: - dotkliwość określonego stałego ograniczenia wpływającego na działalność rolniczą, - system rolniczy. Płatności, zgodnie z art. 31 ust. 2 rozporządzenia 1305/2013, udziela się rolnikom, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarach wyznaczonych zgodnie z art. 32 tego rozporządzenia i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia 1307/2013. Wysokość płatności, o czym mowa już w art. 31 ust. 3 rozporządzenia 1305/2013, ustala się w przedziale między kwotą minimalną a kwotą maksymalną określonymi w załączniku II. W należycie uzasadnionych przypadkach płatności te mogą zostać zwiększone przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności, które należy uzasadnić w programach rozwoju obszarów wiejskich. Państwa członkowskie stosują przy tym zasadę degresywności płatności dla gospodarstw rolnych o powierzchni gruntów powyżej określonego progu, który ma zostać określony w programie, z wyjątkiem sytuacji, gdy wysokość wsparcia odpowiada jedynie minimalnej płatności na hektar na rok, jak określono w załączniku II (art. 31 ust. 4 zd.1 rozporządzenia 1305/2013). W załączniku II do rozporządzenia 1305/2013 przewidziano, że minimalna kwota na hektar rocznie średnio na obszarze beneficjenta otrzymującego wsparcie wynosi 25 EURO, z kolej maksymalna kwota wynosi 250 EURO. W prawie krajowym wskazano w § 3 ust. 1 rozporządzenia krajowego, że wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności. Płatność ONW jest przyznawana rolnikowi w wysokości: 1) 179 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej I, 2) 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej II, 3) 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu ze specyficznymi utrudnieniami, 4) 450 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu górskiego - stanowiących stawki podstawowe (§ 3 ust. 3 rozporządzenia krajowego). Jednakże jak zastrzeżono już w § 3 ust. 4 rozporządzenia krajowego, płatność ONW jest przyznawana w wysokości: 1) 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 2) 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha; 3) 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha (odnośnie rolników realizujących 5-letnie zobowiązanie zob. odpowiednio ust. 5 i 6 cytowanego § 3). W zakresie podstaw prawnych do przyznania płatności bezpośrednich wskazać należy, że na poziomie unijnym kwestia przyznawania płatności bezpośrednich uregulowana została w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1307/2013"). Natomiast na poziomie krajowym problematyka ta ujęta jest w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm., dalej: "u.s.w.b."). Płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli spełnione są warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.s.w.b. – w tym w rozporządzeniu 1307/2013 – w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie (por. art. 6 u.s.w.b.). Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, na co wskazuje już art. 7 ust. 1 u.s.w.b., jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Jednolita płatność obszarowa – która oznacza jednolitą płatność obszarową, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 4 u.s.w.b.) – a także płatność za zazielenienie – która oznacza z kolei płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 3 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 7 u.s.w.b.) – zwane także łącznie z innymi płatnościami "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej: "kwalifikującymi się hektarami", 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (por. art. 8 ust. 1 u.s.w.b.). Jak wynika z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EURO (por. motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy (w tym jednolitej płatności obszarowej – przyp. tut. Sądu), o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EURO). W konsekwencji, w przypadku jednolitej płatności obszarowej ustanowiono pod tym względem – na poziomie krajowym – współczynnik redukcji wynoszący 100% (art. 19 ust. 1 in fine u.s.w.b.). Ponadto, jednym z celów nowej wspólnej polityki rolnej (WPR) jest poprawa wyników w zakresie oddziaływania na środowisko poprzez obowiązkowy element "zazielenienia" zawarty w płatnościach bezpośrednich, który będzie wspierał w całej Unii praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska. W tym celu państwa członkowskie powinny przeznaczyć część pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich, aby przyznawać, oprócz płatności podstawowej, płatność roczną, która może uwzględniać wewnętrzne ujednolicenie w danym państwie członkowskim lub regionie, z tytułu obowiązkowych praktyk rolniczych zgodnych z celami polityki dotyczącej zarówno klimatu, jak i środowiska. Praktyki te powinny polegać na prostych, ogólnych, pozaumownych i corocznych działaniach, które wykraczają poza zasadę wzajemnej zgodności i są związane z rolnictwem, takich jak dywersyfikacja upraw, utrzymywanie trwałych użytków zielonych, w tym tradycyjnych sadów, na których drzewa owocowe o niewielkim zagęszczeniu porastają powierzchnię użytku zielonego, oraz ustanowieniu obszarów proekologicznych. W celu lepszego osiągnięcia celów "zazielenienia" oraz aby umożliwić jego skuteczną administrację i kontrolę, praktyki takie powinny mieć zastosowanie na całym kwalifikującym się obszarze gospodarstwa rolnego (por. motyw 37 rozporządzenia 1307/2013). Zatem na wszystkich kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rozporządzenia 1307/2013 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 43 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013), które są następujące: a) dywersyfikacja upraw; b) utrzymanie istniejących trwałych użytków zielonych; oraz c) utrzymanie na użytkach rolnych obszaru proekologicznego (art. 43 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013). Z kolei płatności związane do zwierząt – to jest płatności w ramach dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją, o którym mowa w tytule IV rozdziale 1 rozporządzenia 1307/2013, przyznawane w sektorach produkcji zwierzęcej (art. 2 pkt 13 u.s.w.b.) – zgodnie z art. 16 ust. 1 u.s.w.b., przysługują m.in. do zwierząt gatunku bydło domowe (Bos taurus). Płatności te są przyznawane rolnikowi w formie: 1) płatności do bydła, jeżeli: a) posiada samice lub samce tego gatunku: - których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, nie przekracza 24 miesięcy, - przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki; 2) płatności do krów, jeżeli: a) posiada samice tego gatunku: - których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące, - przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki (art. 16 ust. 2 u.s.w.b.). Stosownie do prawodawstwa unijnego należy zezwolić państwom członkowskim na wykorzystanie części pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich na przyznawanie w niektórych sektorach lub regionach wsparcia związanego z produkcją w wyraźnie określonych przypadkach. Środki, które można wykorzystywać w celu przyznawania jakiegokolwiek wsparcia związanego z produkcją, należy ograniczyć do odpowiedniego poziomu, jednocześnie umożliwiając przyznawanie takiego wsparcia w państwach członkowskich w konkretnych sektorach lub regionach znajdujących się w szczególnej sytuacji, gdzie konkretne typy rolnicze lub konkretne sektory rolnictwa mają szczególne znaczenie ze względów gospodarczych, środowiskowych lub społecznych (...). Wsparcie związane z produkcją należy przyznawać jedynie w zakresie, który jest niezbędny, aby stworzyć zachętę do utrzymania aktualnych poziomów produkcji w danych sektorach lub regionach (por. motyw 49 rozporządzenia 1307/2013). Wsparcie związane z produkcją można przyznawać jedynie tym sektorom lub tym regionom państwa członkowskiego, w których określone typy rolnicze lub określone sektory rolnictwa, które mają szczególne znaczenie ze względów gospodarczych, społecznych lub środowiskowych, znajdują się w trudnej sytuacji, co wynika już z art. 52 ust. 3 rozporządzenia 1307/2013. Wsparcie związane z produkcją można przyznawać jedynie w zakresie, który jest niezbędny, aby zapewnić zachętę do utrzymania aktualnych poziomów produkcji w danych sektorach lub regionach (art. 52 ust. 5 rozporządzenia 1307/2013). Wsparcie związane z produkcją ma formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach i plonach lub na ustalonej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia 1307/2013). Tym samym na poziomie krajowym wskazano, w art. 16 ust. 3 u.s.w.b., że płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 lit. a u.s.w.b.. Płatności związane do krów, zgodnie z art. 16 ust. 4 u.s.w.b., są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a tego artykułu. Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR, w ramach kontrolowanych spraw, klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa, zwrócić należy uwagę na to, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie do art. 60 rozporządzenia 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Omawiana obecnie problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa sięgnąć należy do wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku, zob. także wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r., w sprawie C-515/03 Eichsfelder Schlachtbetrieb, pkt 39, CURIA). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, zob. także wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02 Halifax, pkt 75, CURIA). Przenosząc powyższe twierdzenia na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, co następuje. Nie budzi żadnych wątpliwości wyczerpanie przez skarżącego, działającego wespół z podmiotami wskazanymi przez organ ARiMR, przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności ONW i płatności bezpośrednich. Chociaż skarżący ubiegając się o te płatności formalnie spełnił wymogi do ich uzyskania, okoliczności te zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami wynikającymi z ww. rozporządzeń unijnych. W tym względzie organ ARiMR prawidłowo uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżący – oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty – formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy, to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane. Wszystkie wydarzenia, które miały miejsce w roku 2015, to jest w roku, w którym skarżący ubiega się o płatności w ramach kontrolowanej sprawy, w postaci wydzielenia przez [...] Spółdzielczą gruntów oraz ich wydzierżawienia, a także sprzedaży przez tę jednostkę zwierząt na rzecz podanych przez organ ARiMR osób fizycznych, w tym na rzecz skarżącego, a w dalszej kolejności utworzenia przez te osoby spółdzielni [...], stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te pomimo istnienia pomiędzy nimi ścisłych, wykazanych przez organ ARiMR, powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2015, działając formalnie jako samodzielni rolnicy. W tym miejscu podkreślenia zwłaszcza wymaga, że sztuczne stworzenie warunków w ramach rozpatrywanego przypadku wynika bezpośrednio ze sztucznego podziału gruntów oraz zwierząt [...], przez zawarcie przez tę jednostkę ze wskazanymi przez organ ARiMR osobami fizycznymi, w tym ze skarżącym, pozornych umów dzierżawy gruntów oraz sprzedaży zwierząt. W procederze tym uczestniczyły zarówno osoby fizyczne, które zarządzały [...], jak i te, które znajdowały się w zależności służbowej czy powiązanych rodzinnie lub towarzysko, co nie jest zresztą przez skarżącego kwestionowane. Zarówno [...] jak i [...]posiadały siedzibę mieszczącą się we Wroniawach, przy ul. [...]Wolsztyn. Umowy dzierżawy gruntów oraz sprzedaży zwierząt zawierane były w tych samych dniach. Z kilku działek ewidencyjnych [...] doszło do wydzielenia gruntów o średniej powierzchni 2,30 ha. Natomiast sprzedaż zwierząt obejmowała po 30 sztuk bydła lub 30 sztuk krów. Co jednakże w tym względzie najistotniejsze, pomimo zawarcia ww. umów to [...] Spółdzielcza nadal wykonywała całość czynności fizycznych na wydzielonych gruntach oraz przy sprzedanych zwierzętach, pozostających w jej władaniu. Na wszystkich działkach deklarowanych do płatności zarówno przez [...], jak i wskazane osoby fizyczne, stwierdzono ten sam rodzaj uprawy (łąki), brak naturalnych granic pomiędzy obszarami oraz wspólne ich ogrodzenie. Wszystkie sprzedane zwierzęta przebywały w tej samej siedzibie, co zwierzęta [...], a siedziba ta pomimo sprzedaży zwierząt nie ulegała zmianie. Zwierzęta przebywały w kojcach należących do [...], były wspólnie wypasane, a opiekę nad nimi sprawowali pracownicy ostatnio podanej jednostki. [...] zapewniała także opiekę weterynaryjną tych zwierząt. Wreszcie, ich dalsza odsprzedaż następowała po osiągnięciu przez poszczególne sztuki określonego wieku, a za wyszukanie kontrahentów i negocjacje odpowiedzialna była osoba pełniąca m.in. funkcję prezesa zarządu [...]. Koszty za powyższe czynności ponosiła [...], chociaż formalnie były one przerzucane na poszczególne osoby fizyczne. Dalsze ekonomiczne powiązania wynikały ze wspomnianych już umów dzierżawy gruntów oraz sprzedaży zwierząt. Organ ARiMR słusznie przy tym zwrócił uwagę na charakterystyczne długie terminy płatności i zastrzeżenie dokonania zapłaty po otrzymaniu wsparcia z ARiMR. Powyższe okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy wskazanymi w nich podmiotami. Okoliczności te wynikają z całości zgromadzonego przez organ ARiMR materiału dowodowego, w tym zeznań przesłuchanych przez ten organ świadków, a skarżący w toku postępowania przed organem skutecznie ich nie zakwestionował. Skarżący swoje czynności procesowe i dowodowe ograniczył w istocie wyłącznie do przedstawienia dokumentów oraz złożenia wyjaśnień w zakresie aspektów dotyczących sztucznych warunków, to jest mających dowodzić formalne spełnienie przez skarżącego wymogów do uzyskania płatności, w tym także do zaprezentowania własnej oceny tych dokumentów, identycznej zresztą w przypadku każdego z podmiotów zaangażowanych w tworzenie sztucznych warunków. Oceny organu ARiMR nie zmienia tak eksponowana przez skarżącego, zwłaszcza na etapie skargi do tutejszego Sądu, okoliczność zawiązania przez wszystkie podane podmioty kolejnej spółdzielni – [...]. Wręcz przeciwnie, okoliczność ta w zasadzie przeczy podstawowej tezie skarżącego, jakoby podjął on indywidualną działalność rolniczą w postaci hodowli bydła i miałoby to stanowić jego zasadniczy cel. Nie jest bowiem racjonalne przyjęcie, że [...] Spółdzielcza podjęła decyzję o rozdrobnieniu posiadanych gruntów i stada bydła, a skarżący w okolicznościach tych zdecydował się na wydzierżawienie od niej tych gruntów i zakup bydła, pomimo świadomości potrzeby ich dalszego, wspólnego prowadzenia w celu uzyskania odpowiedniej efektywności hodowli. Wbrew oczekiwaniom skarżącego prowadziłoby to do stwierdzenia, że przekazanie całości tego majątku poszczególnym, pojedynczym osobom fizycznym nastąpiło wbrew zasadom racjonalnego prowadzenia gospodarki. Bez znaczenia pozostają wobec tego również dalsze działania, jakie miałyby być podjęte formalnie już w ramach spółdzielni [...]. Organ ARiMR właściwe zresztą zidentyfikował okoliczność, zgodnie z którą [...] Spółdzielnia stanowiła w istocie dalszy element stworzonych w ramach kontrolowanej sprawy sztucznych warunków, powodując powstanie kolejnych powiązań osobowych, ekonomicznych, czy w tym przypadku także zarządczych. Nie budzi wątpliwości, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z celami płatności ONW. Jak już była o tym mowa we wcześniejszej części uzasadnienia, płatności dla rolników w obszarach górskich lub na innych obszarach z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami powinny przyczyniać się, poprzez zachęcanie do dalszego użytkowania gruntów rolnych, do utrzymania terenów wiejskich oraz utrzymania i propagowania zrównoważonych systemów rolniczych (por. motyw 25 rozporządzenia 1305/2013, zob. także art. 31 ust. 1 tego rozporządzenia). Państwa członkowskie stosują przy tym zasadę degresywności płatności dla gospodarstw rolnych o powierzchni gruntów powyżej określonego progu, który ma zostać określony w programie (zob. art. 31 ust. 4 ab initio rozporządzenia 1305/2013). W kampanii za 2014 rok stwierdzono, że [...] Spółdzielcza posiada działki rolne kwalifikujące się do płatności o powierzchni 1310,19 ha, przy czym w ramach schematu ONW przyznano jej płatność do maksymalnej możliwej wówczas powierzchni 300 ha. Wydzielenie w 2015 roku z gospodarstwa rolnego [...] Spółdzielczej kilku działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 120,14 ha, które zostały następnie podzielone pomiędzy poszczególne osoby fizyczne – uczestniczące w tworzeniu sztucznych warunków – na działki rolne o średniej powierzchni 2,32 ha, pozwoliło na uzyskanie maksymalnych płatności ONW do tak wydzielonych gruntów, z obejściem zasady degresywności. Powyższe pozwala stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia wskazanych sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności ONW była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącego. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym. Nie budzi ponadto wątpliwości, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z celami płatności związanych do zwierząt. Jak już była o tym mowa we wcześniejszej części uzasadnienia, wsparcie związane z produkcją należy przyznawać jedynie w zakresie, który jest niezbędny, aby stworzyć zachętę do utrzymania aktualnych poziomów produkcji w danych sektorach lub regionach (motyw 49 rozporządzenia 1307/2013, zob. także art. 52 ust. 5 tego rozporządzenia). Wsparcie to ma formę płatności i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte jest na ustalonej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia 1307/2013), co w prawodawstwie krajowym przełożyło się na wyznaczenie limitów, o których stanowi art. 16 ust. 3 i ust. 4 u.s.w.b. [...] Spółdzielcza jeszcze w 2014 roku posiadała 1.816 sztuk bydła. Rozdzielenie tego bydła pomiędzy poszczególne osoby fizyczne, w tym skarżącego, po 30 sztuk, to jest w maksymalnej liczbie, do której przyznawana jest płatność związana do zwierząt, bez wątpliwości pozwala stwierdzić, że doszło do sprzeczności tego działania z celami płatności. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że maksymalizacja płatności związanych do zwierząt była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącego. Nie tylko wynika to z już przedstawionych powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym. Tym samym wykazane zostało przez organ, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku z 12 września 2013r. w sprawie C-434/12). Wskazane bowiem przez organ okoliczności: - powiązania osobowe pomiędzy podmiotami - formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane, - pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat i wydzielenie stada oraz zawiązanie podmiotu, który w świetle przepisów o grupach producentów otrzymać miał dofinansowanie, - zarządzanie wydzielonymi gruntami oraz zakupionymi zwierzętami przez [...] reprezentującego [...], - położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty, w tym skarżącego działek oraz rodzaj uprawy występujący na sąsiednich działkach (łąki) w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami oraz wspólne ich ogrodzenie, - rozliczenia finansowe pomiędzy wskazanymi podmiotami ze środków pochodzących z wpłat udziałów gotówkowych członków [...] na podstawie zapisów statutowych, - wspólne gospodarowanie zwierzętami przez te podmioty zlecone pracownikom [...], - rozliczenia ryczałtowe i ze środków uzyskanych z płatności, świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego nadto wynika, że działania skarżącego i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, płatności bezpośrednich i zastosowania limitów w płatnościach do zwierząt. W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi ARiMR naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 czy art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") w zw. z 4 oraz art. 27 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i ust. 2 u.w.r.o.w. Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącego, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ocena organu ARiMR w omawianym obecnie zakresie jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącego nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym obecnie zakresie. Za odrzuceniem ustaleń faktycznych organu ARiMR nie mogą przemawiać fragmentarycznie przedstawione w skardze zeznania niektórych z przesłuchanych świadków. Skarżący pomija przy tym wynikającą z zeznań rolę [...] oraz [...] Spółdzielczej. Warto w tym miejscu podkreślić także, że istnienie przepływów finansowych pomiędzy skarżącym a [...] jest oczywiste na tle wykazanych przez organ ARiMR powiązań ekonomicznych, chociaż skarżący przez te powiązania próbuje urealnić stworzone warunki działalności rolniczej. Organ ARiMR nie dopuścił się także naruszenia art. 60 rozporządzenia 1306/2013, właściwie stosując ten przepis wobec zaistnienia wszelkich wynikających z niego przesłanek w sytuacji dochodzenia przez skarżącego w roku 2015 płatności ONW i płatności bezpośrednich. Organ powoływał się na przepis art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013. Przepis ten w ust. 4 wskazuje, iż w przypadku stworzenia sztucznych warunków nie uzyskuje się korzyści w postaci uniknięcia zmniejszenia płatności. Skoro doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania maksymalizacji płatności, to skutkiem tego nie może być jedynie umniejszenie płatności (jak w ust. 1 art. 11 ), lecz skutkiem tego winna być odmowa ich przyznania. W przeciwnym razie stwarzający sztuczne warunki niczym by nie ryzykowali, bo co najwyżej zmniejszono by im płatności, które to zmniejszenie i tak w ich przypadku miałoby miejsce (dotyczy to dużych beneficjentów jak [...]). Podkreślić należy, że na podstawie art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Problematyka dotycząca tworzenia sztucznych warunków w zakresie przyznania jednolitej płatności obszarowej unormowana została także w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009. Jednym z celów tego rozporządzenia jest zapobieżenie sytuacji, w której mogłoby nastąpić przydzielenie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów (por. 13 preambuły rozporządzenia nr 1307/2013). Ten sposób regulacji zapobiega - z perspektywy normatywnej - zwiększaniu dysproporcji pomiędzy rolnikami prowadzącymi działalność na unijnym rynku. Kolejnym celem jest wspieranie małych i średnich podmiotów prowadzących działalność w sferze rolnictwa. Dokonując analizy ww. przepisów należy stwierdzić, że art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013 nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie albowiem kwota jednolitej płatności obszarowej, która mogłaby być przyznana dla strony skarżącej stanowiłaby kwotę poniżej progu wynikającego z art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013. Dlatego też wyłączną, normatywną podstawą, uzasadniającą brak przyznania przez organy administracji publicznej jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowych reguł unijnych jest art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Nie zasługują na uwzględnienie zawarte w skargach i pismach procesowych z dnia 14 września 2017 r. wnioski dowodowe. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W rozpatrywanej sprawie brak jest natomiast istotnych wątpliwości, których wyjaśnieniu mogłyby posłużyć przedstawione przez skarżącego dowody. Podkreślenia przy tym wymaga, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy mają okoliczności odnoszące się do roku 2015, bowiem to za ten rok skarżący dochodzi w jej ramach płatności. Nie można jednak przyznać takiego istotnego znaczenia decyzjom wydanym wobec samej [...] Spółdzielczej, gdzie organ ARiMR w toku postępowania stwierdził zaistnienie sztucznych warunków, lecz kierując się odmiennymi motywami postanowił przyznać jej wnioskowane płatności. Ta ostatnia kwestia nie podlega bowiem ocenie tut. Sądu w ramach niniejszego postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skarg.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło