III FSK 3587/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku/postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 599/20 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz T. J. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 5 listopada 2020 r., I SA/Sz 599/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) skargę T.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 8 lipca 2020 r., wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. Wyrok wraz z powołanymi w uzasadnieniu orzeczeniami są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2.1. Prezydent Miasta Ś. decyzją z 26 stycznia 2018 r. ustalił wysokość podatku od nieruchomości za 2017 r. w kwocie 2.913 zł. Postanowieniem z 31 października 2019 r. organ podatkowy na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. − Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 1325 ze zm., dalej o.p.) wznowił postępowanie zakończone ww. decyzją z uwagi na pozyskanie informacji o zmianie sposobu wykorzystywania nieruchomości wraz z miejscem postojowym. Organ podatkowy wydał w dniu 31 stycznia 2020 r. decyzję, w której uchylił swoją decyzję z 26 stycznia 2018 r. i ustalił podatnikowi podatek od nieruchomości za rok 2017 w wysokości 4.559 zł. 2.2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 8 lipca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że powodem do wznowienia postępowania podatkowego był fakt, że podatnik nie zgłosił, iż zawarł ze spółką umowę najmu nieruchomości i miejsca postojowego. Umowa najmu skutkowała zaś wyższą stawką podatkową z uwagi na to, że spółka jest przedsiębiorcą i wykorzystuje ww. nieruchomość do swojej działalności gospodarczej. 3.1. Skarżący wniósł skargę do WSA w Szczecinie na decyzję z 8 lipca 2020 r., zaskarżając ją w całości. W skardze zarzucono: 1) naruszenie art. 7, 8 oraz 107 § 3 k.p.a. − polegające w szczególności na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji; 2) naruszenie art. 120, 121 § 1, art. 122 w zw. z art. 187 § 1, art. 191 o.p. − poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji naruszającej zasadę praworządności i zaufania, wydanej w postępowaniu przeprowadzonym w sposób nierzetelny i nie budzący zaufania do organów podatkowych, które nie doprowadziło do właściwego wyjaśnienia stanu faktycznego z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez nieuwzględnienie faktów i zdarzeń, mających znaczenie w sprawie, co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia; 3) naruszenie art. 122 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 187 § 1 o.p. − poprzez brak dokładnego ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy w postępowaniu przeprowadzonym w sposób nierzetelny i nie budzący zaufania do organów podatkowych, z naruszeniem reguł procedury uregulowanej przepisami ordynacji podatkowej; 4) naruszenie art. 2, 7 Konstytucji RP w zw. z art. 121 § 1 o.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób stronniczy, dający wiarę jedynie argumentom organu podatkowego z całkowitym pominięciem argumentacji podatnika, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. 5) naruszenie art. 233 § 1 o.p. − poprzez uchylenie się od rozpoznania odwołania w części dotyczącej drugiej nieruchomości podatnika, bez przywołania podstawy prawnej; 6) naruszenie art. 187 § 1 o.p. − poprzez brak rozpoznania w pełni niniejszej sprawy, w efekcie brak wyjaśnienia okoliczności tej sprawy, nieorzekanie w oparciu o całość materiału dowodowego, błędną, nierzetelną ocenę zebranego materiału dowodowego; przeprowadzenie oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organ polegać powinno na wskazaniu, które ustalenia organu zostały przyjęte, a które nie i z jakich przyczyn; 7) naruszenie art. 191 o.p. − poprzez błędną ocenę zgromadzonych dowodów oraz przekroczenie granice swobodnej ich oceny, noszącą cechy dowolności i powierzchowności, co miało bezpośredni wpływ na wydanie orzeczenia; 8) naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 o.p. − poprzez wydanie decyzji, której uzasadnienie faktyczne sporządzone zostało wadliwie, w sposób całkowicie pomijający ustawowy obowiązek precyzyjnego wskazania dowodów służących za podstawę rozstrzygnięcia, tj. konkretnych dowodów, którym organ dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym, wskazanym dowodom odmówił wiarygodności; motywy decyzji muszą być jasne nie tylko dla organu, ale także dla strony postępowania; 9) naruszenie art. 6 ust. 7 u.p.o.l. − poprzez brak określenia możliwości uiszczania podatku w ratach, wskazując jedynie 14-dniowy termin płatności podatku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. 3.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 5 listopada 2020 r., I SA/Sz 599/20, uznał skargę za niezasadną. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że dla uznania, iż dany lokal jest zajmowany na działalność gospodarczą nie jest wymagane, by działalność gospodarczą w tego rodzaju lokalu prowadził sam podatnik. Wystarczy, aby tego rodzaju działalność prowadził posiadacz zależny. Taka sytuacja występuje w rozpoznanej sprawie z uwagi na to, że podatnik wynajął swoje dwa lokale spółce, która zawodowo zajmuje się wynajmowaniem apartamentów turystom. Sporne lokale najemca oferuje swoim klientom w ramach świadczonych usług krótkotrwałego zakwaterowania. Opisany rodzaj aktywności zawodowej najemcy mieści się w pojęciu działalności gospodarczej z art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. Działalność ta jest wykonywana nie tylko w okresie przebywania w lokalu osób fizycznych korzystających z krótkotrwałego zakwaterowania, ale też pomiędzy tymi okresami, w sytuacji oferowania lokalu w tym celu, co uzasadnia opodatkowanie takiego lokalu według podwyższonych stawek podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że dla zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. ustawodawca nie wymaga, by działalność gospodarcza w danym lokalu była prowadzona przez samego podatnika (tj. w jego imieniu i na jego rachunek). Dla oceny podatkowo-prawnego stanu faktycznego w sprawie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący nie jest przedsiębiorcą, jak również, że oddanie w najem lokali mieszkalnych nie wyłącza jego uprawnień do przebywania w nich. Zdaniem Sądu, organy nie naruszyły przepisów postępowania, w prawidłowy sposób zebrały materiał dowodowy i dokonały jego oceny oraz wywiodły z niego logiczne wnioski. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Okoliczność, że z zebranego materiału dowodowego skarżący wywiódł inne wnioski niż organ, nie świadczy o tym, że organy naruszyły przepisy postępowania. 4.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Szczecinie wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. Wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. 4.2. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, tj.: 1) art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. − przez uniemożliwienie przez sąd pierwszej instancji złożenia dodatkowych wyjaśnień w wyniku zbyt późnego poinformowania skarżącego o posiedzeniu niejawnym sądu, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. − przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, tj. jego zastosowanie w stanie faktycznym, do którego nie ma zastosowania; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120, 121 § 1, art. 122, 187 § 1, art. 191 o.p. − przez nieuwzględnienie skargi, pomimo przeprowadzenia przez organy podatkowe postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych oraz naruszenia zasad: działania organu podatkowego na podstawie przepisów prawa, obowiązku podejmowania przez organ w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego; 4) art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. − Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez brak kontroli zaskarżonej decyzji. 4.3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). 5.2. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. 5.3. Tożsamy problem prawny dotyczący skarżącego był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 26 maja 2021 r., III FSK 3515/21. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko przedstawione w tym orzeczeniu. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego artykułu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05; 13 października 2005 r., FSK 2356/04; 27 października 2020 r., II OSK 1697/20; wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSP 1975, Nr 3, poz. 66; 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, LEX nr 949016; 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle. Chodzi zatem o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W aktach sprawy widnieje informacja, że skarżący został zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na 5 listopada 2020 r. pismem, które odebrał 27 października 2020 r. Skarżący uzyskał więc wiedzę o swojej sytuacji procesowej, w tym o możliwości stawienia się przed sądem i przedstawienia, przed wydaniem wyroku, swoich racji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Szczecinie z 28 października 2020 r., wydanym na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa WSA w Szczecinie z 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) niniejsza sprawa, wyznaczona pierwotnie do rozpoznania na rozprawie 5 listopada 2020 r., skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Termin posiedzenia, na którym została rozpoznana sprawa tj. 5 listopada 2020 r. oraz skład orzekający, pozostały niezmienione. Strona skarżąca o powyższym zarządzeniu została powiadomiona pismem z 30 października 2020 r., w którym zostało zawarte pouczenie, że ewentualne dodatkowe stanowisko w sprawie można przedłożyć do sądu wyłącznie przez operatora pocztowego lub ePUAP, tak aby korespondencja wpłynęła do sądu do dnia poprzedzającego wyznaczony termin posiedzenia, czyli do 4 listopada 2020 r. Wyżej opisane zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu 4 listopada 2020 r. Potwierdzenie odbioru pisma z 30 października 2020 r. wpłynęło do sądu pierwszej instancji 9 listopada 2020 r. Prawodawca na mocy przepisów ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, na zasadzie odstępstwa od zasady rozpoznania spraw na posiedzeniu jawnym, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym przy spełnieniu wymienionych w niej warunków, przy zachowaniu gwarancji procesowym wynikających z ustawy − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazane regulacje wprowadzone w związku ze stanem epidemii nie naruszają jednak podstawowych uprawnień i gwarancji procesowych strony, w tym przede wszystkim prawa strony do udziału w postępowaniu. Skarżący zawiadomiony został o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego w jego sprawie na 5 listopada 2020 r., dopiero 4 listopada 2020 r. W zawiadomieniu zawarto pouczenie o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień, jednak zastrzeżono, że może to nastąpić najpóźniej do 4 listopada 2020 r. Skarżący nie miał zatem żadnych szans na złożenie pisma w sprawie w terminie zakreślonym przez sąd pierwszej instancji. Powyższe okoliczności uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a Wymaga także odnotowania, że sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, nie miał informacji, czy i kiedy skarżący został powiadomiony o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zwrotne potwierdzenie odbioru złożone zostało w sądzie dopiero 9 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie dostrzegł, nie zbadał i nie ocenił tej sytuacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro sąd pierwszej instancji nie był w stanie ustalić, czy skarżącemu została zagwarantowana możność obrony swoich praw w postępowaniu, nie powinien był rozstrzygać sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na 5 listopada 2020 r. 5.4. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. z art. 182 § 2 i 3 i art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. 5.5. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. sędzia Bogusław Dauter sędzia Stanisław Bogucki sędzia Anna Dalkowska