I SA/Gd 119/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2020 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. z 25 września 2020 r. - nr [...], mocą której odmówiono P.K. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 163.998,25 zł, w tym na: - ubezpieczenia społeczne za okres luty 2010 r. - czerwiec 2020 r. w kwocie 115.297,41 zł, w tym z tytułu składek w kwocie - 82.925,21 zł, odsetek liczonych na dzień 31 lipca 2020 r. w kwocie - 32.305,00 zł, kosztów upomnienia - w kwocie 67,20 zł, - ubezpieczenie zdrowotne za okres: luty 2010 r. - czerwiec 2020 r. w kwocie 48.700,84 zł, w tym z tytułu składek w kwocie - 34.403,64 zł, odsetek liczonych na dzień 31 lipca 2020 r. w kwocie - 14.230 zł, kosztów upomnienia - 67,20 zł. Wskazano, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy z o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub części należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Mocą regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jednakże tyko w przypadkach określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W toku postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek umożliwiających umorzenie składek wraz z należnymi odsetkami i kosztami upomnienia. Nie zachodzi przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 4a wskazanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż kwota zadłużenia z tytułu składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Poza tym nie wykorzystano wszystkich środków egzekucyjnych i w związku z tym nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 w/w ustawy). W wyniku ponownej analizy ustalono, że zaskarżona decyzja z 25 września 2020 r. została wydana prawidłowo. Organ rentowy w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że w stosunku do skarżącego P.K. nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Stwierdzono, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wystąpiła. Nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; oraz nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Prowadzona przez zobowiązanego działalność prawnicza została zawieszona 17 lipca 2020 roku. Od 1 lipca 2020 r. P.K. ma przyznane świadczenie emerytalne w wysokości 2.524,33 zł brutto, tj. 2.107,14 zł netto. Świadczenie to jest wolne od potrąceń. Skarżący pobiera również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 złotych. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wystąpił skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Komornik Sądowy bądź Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Wobec zobowiązanego jest prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Urzędu Skarbowego Oddział w S. poprzez zajęcie wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w C. Jednocześnie, z uwagi na przyznane od 1 lipca 2020 r. świadczenie emerytalne zostanie zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia tego świadczenia. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało uznane za bezskuteczne, zatem nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Z uwagi na ważny interes zobowiązanego i jego trudną sytuację oraz interes publiczny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący oświadczył, że z żoną ma rozdzielność majątkową małżeńską i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Fakt rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma wpływu na rozważania związane z analizą sytuacją finansową rodziny, ponieważ małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Żona skarżącego T.K. uzyskuje dochód z pobieranego świadczenia emerytalnego oraz prowadzonej indywidualnej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w niniejszej sprawie także dochody żony skarżącego. Z karty informacyjnej sporządzonej na podstawie wywiadu przeprowadzonego z P.K. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej z 25 sierpnia 2020 r. wynikało, że czynsz w całości opłaca żona skarżącego, natomiast zobowiązany ponosi miesięczne koszty w wysokości 418,00 zł, w tym: 125,00 zł za energię elektryczną, 183,00 zł za Internet i TV, 30,00 zł. Za wodę, 80,00 zł. na leki. Przedstawione wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi skarżący ponosić. Skarżący nie przedłożył także dokumentów wskazujących na istotne okoliczności utrudniające codzienną egzystencję. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego w kwocie 2.322,98 zł netto, kształtuje się na poziomie znacząco wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w II kwartale 2020 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.257,31 złotych. Dodatkowo na dochód skarżącego składa się trzynasta i czternasta emerytura. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada umarzania należnościąz tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), stwierdzono, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Zadłużenie skarżącego dotyczy zaległości z tytułu składek za okres od lutego 2010 r. do czerwca 2020 roku. Wobec tego żywioł, na który powołuje się skarżący tj. nawałnica w dniu 11 sierpnia 2017 r. - nie miał wpływu na powstanie całego zadłużenia, począwszy od lutego 2010 roku. Zdarzenia losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem zawieszenia działalności. W całym okresie powstania zadłużenia tj. od lutego 2010 r. do czerwca 2020 r., P.K. nie skorzystał z możliwości spłaty zobowiązania w formie układu ratalnego. Pozwala to na stwierdzenie, że motywem działania skarżącego nie jest chęć spłaty zobowiązania, lecz działanie na zwłokę i przeniesienie na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Jednakże skoro P.K. posiada stałe źródło dochodów z pobieranego świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane skarżącemu niezależnie od stanu jego zdrowia, to brak jest podstaw do umorzenia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący może spłacać w ramach układu ratalnego na dogodnych warunkach. Od daty złożenia wniosku o udzielenie układu ratalnego nie biegną odsetki, pod warunkiem realizacji warunków umowy. Po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dowodów organ rentowy ustalił, że okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zadłużenia nie stanowią dostatecznych przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w trybie powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności składkowych będących przedmiotem zaskarżonej decyzji jest przedwczesne także z uwagi na fakt, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, kiedy stały się wymagalne, z zastrzeżeniem przypadków skutkujących zawieszeniem bądź przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Cytowany przepis oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności każdorazowo należy do organu rentowego, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w ust. 3 art. 28 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc że w takim wypadku mogą być one umorzone. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek, to orzeczono jak w zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P.K. zaskarżył w całości decyzję Zakładu Urzędu Skarbowego w B. wydaną przez Zastępcę Dyrektora Oddziału Zakładu Urzędu Skarbowego z upoważnienia Prezesa ZUS z dnia 30 listopada 2020 znak [...], doręczoną w dniu 3 grudnia 2020 roku, utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Urzędu Skarbowego z dnia 25 września 2020 roku nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 266 z późn. zm.), przez przyjęcie tezy, że zebrane dowody nie potwierdzają ubóstwa, czyli braku środków materialnych na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych, które uniemożliwiałyby uregulowanie należności i brak możliwości jednoznacznego określenia, że opłacanie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego o jego rodziny, podczas gdy prawidłowe ustalenie wydatków stałych i okresowych okoliczności zaprzestania opłacania składek, skutki nawałnicy, a przede wszystkim na stan zdrowia i zachorowanie na chorobę zazwyczaj śmiertelną w postaci nowotworu złośliwego pozwoliłyby na jednoznaczne - wymagane przez przepis - ustalenie, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. obrazę przepisów postępowania tj. art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 75, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 127 § 3 i nast. K.p.a., przez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, braku informacji lub wezwania do uzupełnienia wniosku w zakresie ponoszonych kosztów utrzymania i wydatków stałych, braku właściwej interpretacji danych zawartych w PIT, uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia ewentualnych wniosków oraz braku jednoznacznej możliwości identyfikacji jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych która wydała decyzję w pierwszej instancji, oraz niewłaściwość miejscową i rzeczową organu który wydał zaskarżoną decyzję, przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., zamiast Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. i braku pełnomocnictwa, a naruszenie powołanych przepisów miało decydujący wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji . Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem (zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest zasadna, choć z innych powodów niż wskazane w jej treści. Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jako wydanej z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 8 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.. W myśl art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu, który jest osobą uprawnioną do podpisywania decyzji. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogą być upoważnieni do wydawania decyzji, lecz osoby te uprawnione są wówczas do podpisywania decyzji "z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", ponieważ nie mogą wydawać decyzji we własnym imieniu. Zasady tej nie zmienia fakt utworzenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jednostki zajmującej się m.in. obsługą wniosków o umorzenie należności czy o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek - tzw. Centrum Umorzeń, ponieważ jest to wewnętrzną sprawą Zakładu o charakterze organizacyjnym i nie ma wpływu na ustawowo uregulowane kompetencje do wydawania decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s.. Organem wydającym decyzję jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Centrum Umorzeń, zatem ani Kierownik Centrum Umorzeń, ani jego zastępca, nie mają samoistnych kompetencji do wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, a mogą to czynić wyłącznie jako pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na co powinien wskazywać podpis pod decyzją, a samo upoważnienie powinno znajdować się w aktach sprawy. Wydane w niniejszej sprawie decyzje zostały podpisane przez osoby, które nie załączyły stosownego upoważnienia do akt sprawy. Powyższe uchybienia formalne nie zostały dostrzeżone przez organ drugiej instancji, a jak wynika z akt - także decyzja drugiej instancji została podpisana przez osobę działającą z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak w aktach sprawy takiego upoważnienia brak. Znamienne jest w niniejszej sprawie to, że organ, który otrzymał odpis skargi P.K., nie odniósł się do podniesionych przez niego wątpliwości w tej kwestii w żaden sposób, nie wyjaśnił uchybienia, jak też do skierowanej do Sądu odpowiedzi nie załączył żadnych dokumentów, z których wynikałoby uprawnienie osób, które podpisały decyzje wydane w niniejszej sprawie, do ich podpisania. Z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, ocena zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego i odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne. Obowiązkiem organu będzie ponowne wydanie decyzji, po wyeliminowaniu opisanych wyżej uchybień proceduralnych. Biorąc powyższe po uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.