II SA/Gl 219/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi L. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [....] r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej C., działający z upoważnienia Burmistrza decyzją: znak [...] odmówił L. B. (dalej: strona, skarżąca) przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup lekarstw, rajstop, pończoch leczniczych przeciwżylakowych, opaski na kolano w związku ze zwiększonymi wydatkami na leczenie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona, prowadząca wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, uzyskuje dochód znaczenie przewyższający kryterium dochodowe (dochód rodziny 7.167,88 zł przy kryterium rodziny 1.028zł) , a organ pomocy społecznej przyznając świadczenia ocenia z jednaj strony sytuację materialną oraz potrzeby strony a z drugiej strony własne możliwości finansowe. Po przeprowadzeniu takiej oceny organ stwierdził, że nie istnieje możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku dochodowego. Wobec wniesienia odwołania od powyższej decyzji, rozpatrujące sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło wymienioną powyżej decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy zajął odmienne stanowisko w kwestii wyliczenia dochodu rodziny strony, a wobec braku należytego ustalenia sytuacji dochodowej strony, uznał iż sprawa powinna być ponownie rozpatrzona przez organ pierwszej instancji. Pismem z dnia 1 października 2020 r. skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. strona wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w okresie od 2016 do 2020 r., wymieniając na pierwszym miejscu decyzję z dnia [...] r. znak [...], zarzucając jej brak rzetelnego ustalenie kryterium dochodowego i właściwego rozpatrzenia potrzeb rodziny. Pismem z dnia 15 października 2020 r. organ pierwszej instancji przesłał powyższe pismo do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jako do organu właściwego do jego rozpatrzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] przywołując w podstawie prawnej art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. nr [...] wydanej przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej C. dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówiło już wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wydanej w dniu [...] r. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał na ustalenia stanu faktycznego - uchylenie wymienionej powyżej decyzji - uzasadniające zajęte stanowisko. Obecnym wnioskiem strona ponownie wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. Dalej organ przedstawiając instytucję stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej podkreślił, że ma ona na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zarówno ostatecznych jak i nieostatecznych dotkniętych wadami kwalifikowanymi wskazanymi w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołując się z kolei do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdził, że w przepisie tym ustawodawca wprowadził dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę nie będą stroną a drugą - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania administracyjnego . Uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania jest ponowne żądanie jego wszczęcia w sprawie już raz rozstrzygniętej. Dalej organ stwierdził, że decyzja Burmistrz Miasta i Gminy C. z dnia [...] r. nr [...] została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] . Tym samym nie możliwe jest prowadzenie postępowania, co zostało wykazane w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., którego tezy są aktualne w niniejszej sprawę. Pismem z dnia 27 listopada 2020 r. skarżąca wniosła zażalenie - (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Podniosła, że powinien jej być przyznany zasiłek celowy, a całe postępowanie powinno być unieważnione z powodu błędnego wyliczenia dochodu. Wyjaśniła, że od decyzji z dnia [...] r. nie wniosła odwołania, ale pismem domagała się sprostowania kryterium dochodowego, które organ potraktował jak odwołanie. Przyznała, że decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyeliminowało tę decyzję z obrotu, ale nie zbadało sprawy i w ten sposób nie doprowadziło do jej wsparcia zasiłkiem celowym. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. utrzymało w mocy kwestionowane postanowienie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że wydanym w dniu [...] r. odmówiono stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia [...] r.. W uzasadnieniu Kolegium, po zacytowaniu treści art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdziło, iż brak jest podstaw do pozytywnego załatwiania sprawy. Pismem z dnia 20 stycznia 2021 r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej odmowy przyznania jej zasiłku celowego specjalnego, która jest dla niej krzywdzące. Organy zamiast merytorycznie rozpatrzyć sprawę, uwzględnić przedkładane dokumenty potwierdzające jej trudną sytuację życiową oraz doprowadzić od jej przezwyciężenia poprzez przyznanie wnioskowanego wsparcia zasiłkiem celowym, działają nagannie i uchylają się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W efekcie nadal brak jest sprostowania błędnych ustaleń. Do tej pory podejmuje bezskuteczne próby unieważnienia przyjętych rozstrzygnięć w celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, potrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowane w niniejszej sprawie postanowienie jest w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem. Przyjdzie zauważyć, że postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 Kodeksu czyli żądanie o wszczęcie postępowania- zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały jednak w wymienionym przepisie skonkretyzowane. Nie może być jednak w tym zakresie wątpliwości, że mieścić się tu powinny sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taką sytuacją niewątpliwie będzie m.in. prowadzenie już postępowania administracyjnego w sprawie, wydanie w sprawie rozstrzygnięcia czy brak podstawy materialno- prawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Zatem według obowiązujących przepisów wszczęcie postępowania w każdej sprawie jest uzależnione od wstępnej oceny, czy podmiot występujący z takim wnioskiem posiada legitymację do występowania w roli strony postępowania administracyjnego względnie czy nie zachodzi inna uzasadniona przyczyna, powodującą niemożność wszczęcia postępowania. Pierwsza z przesłanek nie zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż skarżąca posiada interes prawny w prowadzeniu postępowania w przedmiocie przyznania czy odmowy przyznania zasiłku celowego. W niniejszej sprawie organ powołał się jednak na drugą z przesłanek wskazanych w art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie "inne uzasadnione przyczyny" - tj. ponowne rozstrzygnięcie sprawy w stosunku do decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego. Jest poza sporem, że postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wydanej przez Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. nr [...] dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. Powodem takiego działania było ustalenie, iż decyzja, której dotyczył wniosek stwierdzenia jej nieważności nie istnieje w obrocie prawnym. Mianowicie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę odwołania skarżącej i przyznając jej rację w zakresie błędnego ustalenia dochodu, warunkującego przyznanie wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego, uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. i przekazało sprawę temuż organowi do ponownego rozpatrzenia. Stąd też w ocenie Kolegium brak było podstaw do prowadzenia postępowania. Obecnym wnioskiem z dnia 1 października 2020 r. - skarżąca ponownie wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji działającego w imieniu Burmistrza Miasta i Gminy C., Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. nr [...] , której nie ma obrocie prawnym, wobec wyeliminowania jej (uchylenia) przez organ drugiej instancji w toku postępowania odwoławczego. Zatem faktycznie w sprawie zaistniała inna uzasadniona przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania. Należy wskazać, że wobec uchylenia decyzją z dnia [...] r. wymienionej powyżej decyzji do ponownego rozpatrzenia, organ pierwszej instancji ponownie rozpoznał sprawę i wydał w dniu [...] r. decyzję merytoryczną - tj. decyzję nr [...] . Decyzja ta następnie, w drodze odwołania skarżącej, była kontrowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną doń decyzję. Warto też dodać, że odrębnym wnioskiem skarżąca także w stosunku do tej decyzji złożyła żądanie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, która została zakończona odrębnymi rozstrzygnięciami Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podlegającymi kontroli w odrębnych postępowaniach. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sytuacji, gdy wniosek o wszczęcie postępowania dotyczy sprawy już rozpatrywanej, a nadto przy ustaleniu wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanej decyzji - czyli braku przedmiotu postępowania, była oczywiście uzasadniona. Mając na uwadze, iż motywem działania skarżącej jest doprowadzenie do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy odmowy przyznania jej zasiłku celowego z wniosku złożonego w 2016 r., należy skarżącej wyjaśnić, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności badane jest jedynie to czy kwestionowana decyzja nie zawiera kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania. Dopiero ustalenie, że ta kwestionowana decyzja takie wady zawiera dochodzi do stwierdzenia jej nieważności, co dopiero otwiera drogę do merytorycznego, ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie wsparcia w formie zasiłku celowego. W niniejszym przypadku podejmowane przez skarżącą próby wyeliminowania wymienionych powyżej decyzji z obrotu prawnego zakończone zostały odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności konkretnej decyzji względnie odmową stwierdzenia ich nieważności. Nie było zatem podstaw do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało uznać, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z art. 61a § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy. Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organ odwoławczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) oddalił skargę.