II SA/Sz 596/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla niepełnosprawnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] r., nr [...] Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] Komisja Stypendialna U. S., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) oraz art. 86 ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.), § 3 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 4 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Szczecińskiego w roku akademickim 2019/2020, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 91/2019 Rektora U. S. z dnia [...] lipca 2019 r. w sprawie ustalenia "Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. w roku akademickim 2019/2020" ze zm., odmówiła przyznania D. Z. stypendium dla osób niepełnosprawnych na kierunku [...] pierwszego stopnia, profil praktyczny w roku akademickim 2019/2020. W uzasadnieniu decyzji, jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego stypendium Komisja wskazała, że strona nie spełnia przesłanek określonych w § 1 ust. 3 Regulaminu, gdyż upłynął okres 6 lat studiowania od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy. Jednocześnie Komisja podała, że analizowała sytuację strony pod kątem § 3 ust. 4 Regulaminu, jednakże przy ocenie prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych na kolejnym kierunku studiów istotny jest moment powstania niepełnosprawności, a nie data wydania orzeczenia potwierdzającego powyższy fakt. Z dokumentów studentki dołączonych do wniosku wynika, iż niepełnosprawność istnieje od 11 roku życia. Odwołując się od powyższej decyzji D. Z. zarzuciła, że Komisja Stypendialna bezzasadnie odmówiła jej prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych. Zdaniem odwołującej się, pominięto art. 89 ustawy oraz § 21 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów, zgodnie z którym, stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, czyli pominęła podstawy prawne przyznawania stypendium dla niepełnosprawnych studentów. Nadto, Komisja niezastosowała się do zamieszczonej na stronie internetowej Uniwersytetu S. "Konstytucji dla Nauki. Przewodnika po systemie szkolnictwa wyższego i nauki" oraz błędnie zinterpretowała orzeczenie PZOON i stąd błędnie ustaliła datę powstania niepełnosprawności na [...] rok życia, pomimo że PZOON orzekając o niepełnosprawności ustalił datę zaliczenia do jednego z trzech stopni niepełnosprawności z dniem [...] listopada 2019 r. Według odwołującej się, Komisja nieadekwatnie do sytuacji zinterpretowała zapisy § 3 ust. 4 Regulaminu i art. 93 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce, a który może dotyczyć sytuacji przyszłej, a nie obecnej. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Odwoławcza Komisja Stypendialna U. S., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 86 ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 4 ust. 1, 6, 11, § 21 ust. 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów U. S. w roku akademickim 2019/2020 ze zm. oraz § 3 Zarządzenia nr 47/2020 Rektora U. S. z dnia [...] maja 2020 r. w sprawie szczególnych zasad dotyczących procedur stosowanych przy przyznawaniu świadczeń dla studentów i doktorantów, decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, że wobec zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS.CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 695) oraz Zarządzeniem nr [...]/2020 Rektora U. S. z dnia [...] maja 2020 r. w sprawie szczególnych zasad dotyczących procedur stosowanych przy przyznawaniu świadczeń dla studentów i doktorantów, organ przyznał odwołującej się stypendium dla osób niepełnosprawnych w wysokości [...] zł od marca do czerwca 2020 r. Za styczeń i luty 2020 r. organ nie miał możliwości przyznania stypendium z uwagi na fakt, że powyższa ustawa i zarządzenie stanowią, że dopiero w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 do przyznawania stypendium nie stosuje się ograniczenia dotyczącego 6 lat studiowania, w czasie których student jest uprawniony do pobierania stypendium. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że w oparciu o § 4 ust. 11 Regulaminu o ewentualnej wypłacie stypendiów za dziesiąty miesiąc decyduje Rektor, w porozumieniu z organem samorządu studenckiego, na wniosek przewodniczącego organu samorządu studenckiego złożony do Rektora do końca miesiąca poprzedzającego ostatni miesiąc wypłaty świadczeń, w ramach możliwości finansowych funduszu. Stypendium to wypłacone będzie w lipcu osobom, które w lipcu będą posiadać statutu studenta U. S.. Nie zgadzając się z opisaną wyżej decyzją D. Z. zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zdaniem skarżącej, z żadnego z powołanych przez organ odwoławczy przepisów nie wynika, że upływ 6 lat studiowania pozbawia studenta niepełnosprawnego prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych. Zdaniem skarżącej, § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu został zinterpretowany w sposób dowolny, niezgodny z ustaleniami Ministerstwa. Odwołując się do postanowień Przewodnika po reformie szkolnictwa wyższego skarżąca podniosła, że po zapoznaniu się z zasadami stosowania nowej ustawy wskazanymi przez Ministerstwo, udostępnionymi na stronie internetowej Uniwersytetu, student ma prawo oczekiwać, że komisje stypendialne będą wydawały decyzje zgodnie z ustaleniami ekspertów Ministerstwa. Organ odwoławczy nie próbował wyjaśnić od kiedy ustalono stopień niepełnosprawności. Odwoławcza Komisja Stypendialna odmawiając przyznania stypendium za miesiące przez marcem 2020 r. nie odniosła się do kwestii odmowy stypendium od listopada 2019 r., tj. od dnia zaliczenia skarżącej do stopnia niepełnosprawności. Skarżąca wyraziła pogląd, że unormowanie przewidujące, iż stypendium przyznaje się od miesiąca, w którym złożono wniosek o jego ustalenie, w sytuacji gdy konieczne jest uprzednie uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydawanego przez inny organ administracji publicznej, które to orzeczenie zawiera datę ustalonego stopnia niepełnosprawności, a więc urzędowe stwierdzenie okoliczności uzasadniającej materialnoprawne uprawnienie do stypendium, jest niesprawiedliwe dla niepełnosprawnego studenta, który oczekuje przez kilka miesięcy na orzeczenie innego organu, aby móc wystąpić z wnioskiem o to stypendium. Trybunał Konstytucyjny uznał też, że nie branie pod uwagę decyzji organu administracji publicznej podważa autorytet organów administracji publicznej, gdyż sprawia, że zawarte w wydawanych przez nie decyzjach rozstrzygnięcia (data ustalenia stopnia niepełnosprawności) są pozbawione znaczenia prawnego. Podsumowując swój wywód w tym zakresie skarżąca uznała, że początkiem prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych powinien być miesiąc, w którym PZOON zaliczył ją do stopnia niepełnosprawności, a nie miesiąc daty złożenia wniosku, tym bardziej, że wniosek o świadczenie złożyła niezwłocznie po otrzymaniu orzeczenia. Skarżąca zarzuciła również organowi, że nie próbował wyjaśnić, czy i dlaczego nie może ona skorzystać z unormowania wskazanego w § 3 ust. 4 Regulaminu, który traktuje osoby niepełnosprawne w sposób szczególny i celu ustawodawcy jakim było wsparcie osób niepełnosprawnych. W ocenie skarżącej, Odwoławcza Komisja Stypendialna nie odniosła się do argumentacji podniesionej w odwołaniu, nie uzasadniła w sposób prawidłowy podjętej decyzji oraz naruszyła art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Odpowiadając na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna U. S., działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi. Do odpowiedzi na skargę ustosunkowała się skarżąca w piśmie procesowym z dnia [...] września 2020 r., podtrzymując wniesioną skargę i informując, że przedstawione przez organ wyjaśnienia budzą jej poważne wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa". Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy, student może ubiegać się o stypendium dla niepełnosprawnych. Według postanowień art. 86 ust. 2 ustawy, przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 93 ust. 2, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat; 2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Według przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Z akt sprawy oraz z uzasadnienia kwestionowanych decyzji nie wynika, aby w odniesieniu do skarżącej miała miejsce którakolwiek z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zatem w pierwszej kolejności należało przesądzić sporną w sprawie kwestię wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. W ocenie Sądu, przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowiący, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, należy rozumieć jako prawo studentów do pobierania ww. świadczeń przez okres 6 lat. W ww. przepisie, wbrew stanowisku organu, prawodawca nie odwołuje się do 6 letniego okresu studiowania, w którym student może ubiegać się o przyznanie świadczenia i posiada takie teoretyczne uprawnienie, lecz do okresu 6 lat w którym świadczenia takie mu przysługują. To natomiast, czy dane świadczenie przysługuje studentowi uzależnione jest od decyzji właściwego organu uczelni, który mocą swojego rozstrzygnięcia, dotychczasowe hipotetyczne uprawnienie studenta, konkretyzuje przyznając mu dane świadczenie. Co istotne, każdy student, spełniający przepisami określone warunki, powinien mieć zagwarantowane takie samo prawo do skorzystania z ustawowo przyznanej możliwości faktycznego pobierania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, przez okres nie dłuższy niż 6 lat, o ile nie jest osobą posiadającą już tytuł zawodowy wymieniony w art. 93 ust. 2 pkt 2 ustawy. Jak wskazał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20, w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nie przykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust.1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Powołanie się zatem przez Odwoławczą Komisję Stypendialną do regulacji wprowadzonych przepisami ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS.CoV-2 oraz Zarządzenia nr [...]/2020 Rektora U. S. w sprawie szczególnych zasad dotyczących procedur stosowanych przy przyznawaniu świadczeń dla studentów i doktorantów, które miały zawiesić stosowanie ograniczenia czasowego, do którego odwołuje się przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, było niezasadne. Organ nie wykazał bowiem, a nie wynika to również z akt sprawy, by skarżąca pobierała wcześniej stypendium dla niepełnosprawnych przez jakikolwiek okres. Oznacza to, że organ niezasadnie wywiódł istnienie negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego stypendium dla osób niepełnosprawnych z samej okoliczności studiowania przez skarżącą przez okres przekraczający 6 lat. Podsumowując, Odwoławcza Komisja Stypendialna dokonała wadliwej wykładni i zastosowania przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało nieprawidłowo zakreślonym okresem początkowym przyznania stypendium. Zgodnie z § 5 ust. 1 Regulaminu, świadczenia ze środków funduszu stypendialnego, o których mowa w § 1 ust. 3, przyznawane są na wniosek studenta. Terminy składania wniosków o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych wynikają z [pic] 6 Regulaminu. Według § 6 ust. 4 Regulaminu, w przypadku złożenia wniosku wraz z kompletem dokumentów po terminie określonym w ust. 1 i 3 świadczenie może być przyznane począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Skarżąca wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych wraz z wymaganą dokumentacją złożyła do Komisji Stypendialnej w dniu [...] stycznia 2020 r. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy celowym byłoby również przeanalizowanie ww. postanowień Regulaminu w kontekście stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanego w wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07. Okoliczność ta nie stała się jeszcze przedmiotem rozważań organów w niniejszej sprawie z uwagi na powołanie się przez organy na inne przesłanki determinujące podjęte rozstrzygnięcia. Odnoszenie się do poruszanej w skardze kwestii daty powstania niepełnosprawności wynikającej z orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 ustawy w realiach niniejszej sprawy jest niezasadne, bowiem brak było podstaw do zastosowania ww. przepisu w niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika aby skarżąca pobierała uprzednio na jakimkolwiek kierunku studiów stypendium dla osób niepełnosprawnych. Z uwagi na to, że naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy polegającego na błędnej jego wykładni i nieprawidłowym zastosowaniu dopuściła się również orzekająca w I instancji Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę, organ przyjmie wykładnię przepisów prawa materialnego i wskazówki odnoszące się do podjęcia dalszych ustaleń w sprawie wynikające wprost z niniejszego wyroku.