III SA/Po 772/17

WyrokWSA w Poznaniu2017-12-13

Skład orzekający: Sędzia WSA Szymon Widłak, Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędzia WSA Małgorzata Górecka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 była uzasadniona stwierdzeniem przez organ ARiMR stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami prawodawstwa rolnego?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organ ARiMR prawidłowo stwierdził stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami prawodawstwa rolnego. Stwierdzono istnienie zarówno obiektywnych okoliczności (powiązania osobowe, ekonomiczne, przekazywanie działek, wspólny park maszynowy), jak i subiektywnego zamiaru uzyskania nienależnych płatności przez skarżącego i powiązane podmioty, co uzasadniało odmowę przyznania płatności.
Stan faktyczny
Skarżący D. G. złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. Organ ARiMR odmówił przyznania płatności, stwierdzając, że skarżący wraz z grupą innych osób i spółek stworzył sztuczne warunki w celu maksymalizacji wysokości otrzymywanych płatności, co było sprzeczne z celami prawodawstwa rolnego. Skarżący wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, twierdząc, że prowadził gospodarstwo samodzielnie.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 13 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Małgorzata Górecka Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oddala skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] sierpnia 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania D. G. (dalej: "strona", "producent rolny") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] września 2016 r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] czerwca 2015 r. strona, reprezentowana przez A. J., wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2015. We wniosku producent rolny zadeklarował do płatności działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Gospodarstwo zostało objęte kontrolami również w zakresie tworzenia sztucznych warunków. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r. odmówił stronie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, iż nie można uznać odwołującego za samodzielnie prowadzącego działalność rolniczą, posiadającego autonomię w zakresie zarządzania swoim gospodarstwem. D. G. zdaniem organu ARiMR uczestniczył w procesie tworzenia sztucznych warunków w celu maksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych schematach pomocowych. W grupie tej był M. K., R. K., K. K., K. L., A. J., T. K., B. M., H. C., S. S. oraz szereg spółek z o. o. utworzonych przez te osoby. W ocenie organu gospodarstwa tych podmiotów były ze sobą powiązane ekonomicznie, osobowo i organizacyjnie. Działki należące do strony miały być zarządzane przez powyższe osoby, które również dzierżawiły niektóre swoje działki osobom trzecim. W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne między M. K., R. K., K. K., K. L., A. J., T. K., B. M., H. C., S. S. oraz szeregiem spółek z o. o. ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]). Gospodarstwo D. G. ma charakter ekologiczny, działki tworzące to gospodarstwo były dzierżawione od M. K., R. K., K. L. i B. M.. D. G. nie posiada własnego parku maszynowego, a prace na jego działkach mieli wykonywać okoliczni rolnicy – kosili i zbierali plony w zamian za pozyskane siano. D. G. miał pożyczać maszyny rolnicze od swojego ojca, teściowej i od M. K. (w zamian za pracę na jego rzecz). Był on zatrudniony u M. K. na umowie o pracę. Strona nie ponosiła innych kosztów na gospodarstwo niż paliwo, nie kupowała środków ochrony roślin i nawozów. Jedynie w 2015 roku dokonała zakupu nasion gryki. D. G. miał konsultować decyzje dotyczące płatności z A. J.. Niektóre jego działki sąsiadują bezpośrednio z działkami R. K. i M. K.. Po sezonie rolniczym strona miała przechowywać w swoim gospodarstwie maszyny M. K.. Strona nie zatrzymuje dla siebie zbiorów, płaci dzierżawę i jednocześnie pobiera płatności. Organ odwoławczy wskazał na przesłanki uzasadniające tezę o tworzeniu sztucznych warunków: - powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (ich pełnomocnikiem był A. J.); - przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami; - użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników; - powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. podniósł, że kreowanie sztucznych warunków przez podmioty ujęte w powyższych rozważaniach nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania w ramach płatności. Działanie to powodowało uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych. Jak wynika natomiast z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Kwestie związane ze stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków odnośnie przyznania jednolitej płatności obszarowej uszczegółowione zostały w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, z którego wynikają także systemowe cele, to jest przydzielenie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów (motyw 13 preambuły). Organ ARiMR stwierdził, że kwota przyznanej płatności stanowiłaby kwotę powyżej progu 150.000 EUR wynikającego z art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013. W związku z powyższym, w ocenie organu ARiMR wszelkie płatności, o które ubiegał się odwołujący i powiązane podmioty uznać trzeba za korzyści uzyskane w wyniku tworzenia sztucznych warunków, stąd konieczność ich odmówienia. W skardze od decyzji organu II instancji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o stwierdzenie jej nieważności lub o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie: 1) art. 27 ust. 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 przez nieudowodnienie tworzenia sztucznych warunków i prowadzenie postępowania dowodowego niedotyczącego osoby skarżącego; 2) art. 15 K.p.a., przez prowadzenie przez organ II instancji postępowania w innym zakresie niż czynił to organ I instancji; 3) art. 6, art. 77 i art. 80 K.p.a., przez oparcie decyzji na wnioskach z innych postępowań, dotyczących innych podmiotów; 4) art. 107 § 3 K.p.a., przez niewskazanie w decyzji na jakiej podstawie uznano skarżącego za osobę powiązaną z innymi podmiotami mającymi tworzyć sztuczne warunki; 5) art. 107 § 3 K.p.a., przez brak wskazania w decyzji uzasadnienia faktycznego; 6) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz pkt. 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, przez ich nieprawidłowe zastosowanie; 7) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 w zw. z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie nastąpiło rzekome stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności. Skarżący wskazał, że nie występował w żadnych spółkach opisywanych przez organ. Nie miał zamiaru tworzyć sztucznych warunków, a swoje gospodarstwo prowadził samodzielnie, bez udziału osób trzecich. W piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. skarżący podniósł ponownie zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności przez organ II instancji, który prowadził poszerzone postępowanie dowodowe. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę i na pismo procesowe strony wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. pełnomocnik wskazał na konieczność wykazania istnienia przy tworzeniu sztucznych warunków elementu subiektywnego i obiektywnego oraz wykazania powiązania osoby skarżącego z grupą osób analizowanych przez organ. Skarżący był dzierżawcą działek i pracownikiem M. K., miał też wspólnego pełnomocnika, ale nie było skoordynowanego działania. Ciężar dowodu w tym zakresie obciążał organ, a nie stronę. Skarżący oświadczył, że 100 ha gospodarstwa obrabia sam, sprzęt pożycza od M. K. lub od ojca. Nie ma doradcy, czasami doradza mu kolega [...], ale nie ma z nim żadnej umowy. Zakończono postępowanie za 2013 rok i stwierdzono brak podstaw do przyjęcia tezy o tworzeniu sztucznych warunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] sierpnia 2017 r. nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Istota sporu do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżący wespół ze wskazanymi przez organ ARiMR podmiotami sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie dochodzonych w roku 2015 przez skarżącego, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać trzeba za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje – w ocenie tego organu – konieczność odmowy ich przyznania. Wskazać należy w tym miejscu na postawy prawne przyznawania wnioskowanych przez skarżącego płatności bezpośrednich. Na poziomie unijnym kwestia przyznawania płatności bezpośrednich uregulowana została w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm.; dalej: "rozporządzenie 1307/2013"). Natomiast na poziomie krajowym problematyka ta ujęta jest w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm., dalej: "u.s.w.b."). Płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli spełnione są warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.s.w.b. – w tym w rozporządzeniu 1307/2013 – w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie (por. art. 6 u.s.w.b.). Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, na co wskazuje już art. 7 ust. 1 u.s.w.b., jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Jednolita płatność obszarowa – która oznacza jednolitą płatność obszarową, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 4 u.s.w.b.), płatność za zazielenienie – która oznacza płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 3 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 7 u.s.w.b.), a także płatność dodatkowa – która stanowi z kolei płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 9 u.s.w.b.) – zwane także łącznie z innymi płatnościami "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej: "kwalifikującymi się hektarami", 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (por. art. 8 ust. 1 u.s.w.b.). Jak wynika już z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR (por. motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy (w tym jednolitej płatności obszarowej – przyp. tut. Sądu), o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR. W konsekwencji, w przypadku jednolitej płatności obszarowej ustanowiono pod tym względem – na poziomie krajowym – współczynnik redukcji wynoszący 100% (art. 19 ust. 1 in fine u.s.w.b.). Ponadto, jednym z celów nowej wspólnej polityki rolnej (WPR) jest poprawa wyników w zakresie oddziaływania na środowisko poprzez obowiązkowy element "zazielenienia" zawarty w płatnościach bezpośrednich, który będzie wspierał w całej Unii praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska. W tym celu państwa członkowskie powinny przeznaczyć część pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich, aby przyznawać, oprócz płatności podstawowej, płatność roczną, która może uwzględniać wewnętrzne ujednolicenie w danym państwie członkowskim lub regionie, z tytułu obowiązkowych praktyk rolniczych zgodnych z celami polityki dotyczącej zarówno klimatu, jak i środowiska. Praktyki te powinny polegać na prostych, ogólnych, pozaumownych i corocznych działaniach, które wykraczają poza zasadę wzajemnej zgodności i są związane z rolnictwem, takich jak dywersyfikacja upraw, utrzymywanie trwałych użytków zielonych, w tym tradycyjnych sadów, na których drzewa owocowe o niewielkim zagęszczeniu porastają powierzchnię użytku zielonego, oraz ustanowieniu obszarów proekologicznych. W celu lepszego osiągnięcia celów "zazielenienia" oraz aby umożliwić jego skuteczną administrację i kontrolę, praktyki takie powinny mieć zastosowanie na całym kwalifikującym się obszarze gospodarstwa rolnego (por. motyw 37 rozporządzenia 1307/2013). Zatem na wszystkich kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rozporządzenia 1307/2013 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 43 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013), które są następujące: a) dywersyfikacja upraw; b) utrzymanie istniejących trwałych użytków zielonych; oraz c) utrzymanie na użytkach rolnych obszaru proekologicznego (art. 43 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013). Z kolei odnośnie płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) stosownie do art. 14 u.s.w.b. płatność ta jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jest większa niż 3 ha (ust. 1). Płatność dodatkowa przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika: 1) nie większej niż 30 ha oraz 2) pomniejszonej o 3 ha (ust. 2; por. także art. 41 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013). Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR, w ramach kontrolowanej sprawy, klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa, zwrócić należy uwagę na to, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie zwłaszcza do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1306/2013") bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa (zob. także art. 11 ust. 4 oraz art. 41 ust. 7 rozporządzenia 1307/2013). Omawiana obecnie problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12 Słynczewa siła (CURIA), który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku, zob. także wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r., w sprawie C-515/03 Eichsfelder Schlachtbetrieb, pkt 39, CURIA). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, zob. także wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02 Halifax, pkt 75, CURIA). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, co następuje. Nie budzi żadnych wątpliwości wyczerpanie przez skarżącego, działającego wespół z podmiotami wskazanymi przez organ ARiMR, przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności bezpośrednich. Chociaż skarżący ubiegając się o te płatności formalnie spełnił wymogi do ich uzyskania, okoliczności te zostały sztucznie stworzone w sprzeczności z celami wynikającymi z powyżej przywołanych przepisów unijnych. W tym względzie organ ARiMR prawidłowo uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżący oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę i własny numer ewidencyjny to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane. Wszystkie wydarzenia, które miały miejsce w roku 2015, to jest w roku, w którym skarżący ubiega się o płatności w ramach kontrolowanej sprawy stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji pomiędzy wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te pomimo istnienia pomiędzy nimi wykazanych przez organ ARiMR powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2015, działając formalnie jako samodzielni rolnicy. Wbrew zarzutom skargi w celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności dla skarżącego organ II instancji był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces. W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne między M. K., R. K., K. K., K. L., A. J., T. K., B. M., H. C., S. S. oraz szeregiem spółek z o.o. ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]). Zdaniem Sądu organ ten w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał prawidłowo i wyczerpująco na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków: - powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (ich pełnomocnikiem był A. J.); - przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami; - użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników; - powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych. Odnośnie samego skarżącego organ wskazał m. in., że jego gospodarstwo ma charakter ekologiczny, działki tworzące to gospodarstwo były natomiast dzierżawione właśnie od M. K., R. K., K. L. i B. M.. Skarżacy nie posiada jednak własnego parku maszynowego, a prace na jego działkach mieli wykonywać okoliczni rolnicy – kosili i zbierali plony w zamian za pozyskane siano. Skarżący miał pożyczać maszyny rolnicze od swojego ojca, teściowej i od M. K. (w zamian za pracę na jego rzecz). Był on zatrudniony u M. K. na umowie o pracę. Strona nie ponosiła innych kosztów na gospodarstwo niż paliwo, nie kupowała środków ochrony roślin i nawozów. Jedynie w 2015 roku dokonała zakupu nasion gryki (co nota bene nastąpiło od spółki [...] Sp. z o.o., której wspólnikami są K. L. i M. K.). Skarżący miał konsultować decyzje dotyczące płatności z A. J.. Niektóre jego działki sąsiadują bezpośrednio z działkami R. K. i M. K.. Po sezonie rolniczym strona ma przechowywać w swoim gospodarstwie maszyny M. K.. Strona nie zatrzymuje dla siebie zbiorów, płaci dzierżawę i jednocześnie pobiera płatności. Zdaniem Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu odnosiły się do powiązań rodzinnych, osobistych wskazanej wyżej grupy podmiotów (w tym skarżącego) oraz ich udziału w spółkach prawa handlowego. Skarżący był powiązany umową o pracę z M. K.. Ich wspólnym pełnomocnikiem był A. J., który był powiązany z wieloma spółkami. Organ w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował powiązania pomiędzy tymi podmiotami i odniósł je konkretnie do dochodzonych płatności. Zdaniem Sądu organ poświęcił osobie skarżącego w kwestionowanej decyzji stosunkowo mało miejsca ale nie zmienia to tego, że w sprawie wydano prawidłowe rozstrzygnięcie. Skarżący twierdzi, że dzierżawił samodzielnie gospodarstwo o pow. ok. 100 ha w dwóch województwach. Nie zatrudniał sam pracowników, nie korzystał ze swojego parku maszynowego. Nie sprzedawał hodowanych produktów, nie inwestował w posiadane gospodarstwa, zaś same dopłaty traktował jako źródło utrzymania. Oświadczył ponadto przed Sądem, że nie zatrudniał żadnego doradcy a jedynie koleżeńsko doradzał mu [...] (protokół k. 48-49 akt sądowych). Doświadczenie życiowe nakazuje jednak uznać, że nie jest możliwym prowadzenie gospodarstwa o tak dużej powierzchni i w tak oddalonych miejscach (zachodniopomorskie i dolnośląskie) osobiście i bez udziału własnego parku maszynowego. Istotą dopłat ma być wspomaganie prowadzenia produkcji rolnej na danej działce, a nie dostarczanie jej posiadaczowi specyficznego źródła utrzymania siebie i swojej rodziny. Jak wynika już z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści w dużej skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona [...] EUR (por. motyw 13 rozporządzenia [...]). Znalazło to wyraz w przywołanym już powyżej odnośnie jednolitej płatności obszarowej art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej [...] EUR. W tym kontekście należy uznać, że powoływane umowy dzierżawy gruntów miały w istocie charakter fikcyjny. Ich celem miało być pozyskanie większej kwoty płatności przez właścicieli gruntów (w tym przewyższających kwotę z art. 11 ust. 1 rozporządzenia [...]). Właściciele gospodarstwa rolnego o dużym areale ubiegający się o dopłaty uzyskują je w ograniczonym zakresie bowiem, co powyżej zostało stwierdzone, zastosowanie znajdują limity powierzchniowe czy stawki degresywne. Tymczasem zawierając fikcyjne umowy dzierżawy (jak w kontrolowanej sprawie) uzyskują rzekomy czynsz dzierżawny, który de facto pochodzi z uzyskanych przez rzekomego dzierżawcę dopłat. Powyższe okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy skarżącym i wskazanymi podmiotami. Nie budzi przy tym wątpliwości, zważywszy na przywołane na wstępie niniejszego uzasadnienia przepisy unijne, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z wynikającymi z tych przepisów celami płatności bezpośrednich. Powyższe pozwala bez cienia wątpliwości stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia wskazanych sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności bezpośrednich była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącego. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz ponadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym. Tym samym wykazane zostało przez organ, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie [...]). Wskazane bowiem przez organ okoliczności: - powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami); - formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane; - pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat; - faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób; - wykonywanie prac agrotechnicznych przy użyciu tego samego parku maszynowego; - położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty, w tym skarżącego działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami – świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego wynika ponadto, że działania skarżącego i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania limitów powierzchniowych. W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi ARiMR naruszenia art. 6, art. 15, art. 77, art. 80, art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze. Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącego, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ocena organu ARiMR jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącego nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym obecnie zakresie. Organ ARiMR nie dopuścił się także naruszenia art. 60 rozporządzenia 1306/2013, właściwie stosując ten przepis wobec zaistnienia wszelkich wynikających z niego przesłanek w sytuacji dochodzenia przez skarżącego w roku 2015 płatności bezpośrednich. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło