II SA/Gl 497/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi B.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy U. z dnia [...] r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wójt Gminy U. decyzją z dnia [...] r. nr: [...] odmówił B.H. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką Z.A., z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność matki strony powstała po 25 roku życia, w związku z czym nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Na skutek odwołania adresatki decyzji sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej, które zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podzieliło ono zarzut odwołania dotyczący błędnego zastosowania w sprawie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b ustawy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. Stwierdziło jednak, że zasadność przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego polega na stałości opieki i jej kwalifikowanego charakteru, a nie na samej opiece nad najbliższym członkiem rodziny. Wspomniana "stałość" tej kwalifikowanej opieki wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę. W ocenie Kolegium, nie oferując takiego charakteru opieki niepełnosprawnej mamie. Strona wyklucza się z grona osób uprawnionych do otrzymania wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka musi mieć charakter stały, realny i całodobowy, a jeżeli osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie nie może takiej opieki sprawować przez całą dobę, ponieważ nie zamieszkuje z osobą wymagającą stałej opieki, to brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na te decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Bielsku Białej naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wskazanym w ust. 1 tego artykułu osobom- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis powyższy formułuje dwie podstawowe przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwsza to opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z odpowiednimi wskazaniami. Drugą przesłanką (która wynika z pierwszej) jest niemożność podjęcia lub konieczność rezygnacji z zatrudnienia w związku ze wspomnianą opieką. A contrario świadczenia pielęgnacyjnego należy odmówić, jeżeli wnioskodawca nie opiekuje się osobą niepełnosprawną bądź z tego powodu nie rezygnuje z zatrudnienia (starań od jego podjęcie). W rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy wywiódł nową przesłankę, nie znajdującą oparcia w przepisach prawa. Jest to wspólne zamieszkiwanie osoby niepełnosprawnej i opiekuna. W ocenie SKO "strona wyklucza się z grona osób uprawnionych do otrzymania wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka musi mieć charakter stały, realny i całodobowy, a jeżeli osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie nie może takiej opieki sprawować przez całą dobę, ponieważ nie zamieszkuje z osobą wymagającą stałej opieki, to brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego". W ocenie składu orzekającego powyższy pogląd jest sprzeczny (poprzez nadmierne uproszczenie) z modelem przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1 ustawy. Podstawą przyznania przedmiotowego świadczenia jest opieka nad osobą niepełnosprawną oraz związany z tym brak możliwości podjęcia (kontynuacji) zatrudnienia. Okoliczność zamieszkiwania opiekuna i osoby niepełnosprawnej pod tym samym adresem nie przesądza w sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca przez około 12 godzin dziennie zajmuje się (opiekuje się) niepełnosprawną matką. Okoliczność ta nie jest sporna i była podnoszona nawet w odpowiedzi na skargę. Zasady doświadczenia życiowego wskazują zaś, że połączenie tak absorbującej opieki z pracą zawodową jest niemożliwe. Zatem strona nie może pojąć zatrudnienia a przyczyną tego jest opieka nad niepełnosprawną matką. W konsekwencji należy uznać, że podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nieprawidłowa i nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania przeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. Nie zwalnia go to ze zbadania ewentualnego występowania innych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia.