I OW 310/20

Dnia 25 czerwca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. Ś. o udzielenie schronienia z wyżywieniem postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie. Pismem z dnia 6 listopada 2020 r. Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy organem wnioskującym a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. Ś. o objęcie pomocą w formie udzielenia schronienia z wyżywieniem. Organ wskazał, że w dniu 19 października 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wraz z kompletem dokumentów w sprawie przyznania pomocy w formie udzielenia schronienia dla M. Ś. przebywającej w schronisku dla osób bezdomnych w K. a zameldowanej na pobyt stały w [...], w Gminie [...], woj. podkarpackie. Wniosek ten został następnie przekazany do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem jednak organu wnioskującego, M. Ś. nie była osobą bezdomną, ponieważ w miejscu stałego zameldowania ([...]) znajdował się jej dom rodzinny, w którym w/w miała możliwość zamieszkiwania. Dom był bowiem obiektem: dużym, piętrowym i murowanym, choć wymagał częściowego remontu i brakowało w nim ujęcia wody. Obecnie był też niezamieszkały bo dwóch braci zainteresowanej wyprowadziło się z niego do swoich wybudowanych, nowych domów a matka zamieszkała z bratem ze względu na wymaganą pomoc i opiekę. Podkreślono przy tym, że M. Ś. wyprowadziła się z domu rodzinnego przed wieloma laty dobrowolnie i przez wiele lat przebywała za granicą (w Anglii). Ze względu jednak na stan zdrowia (nasilająca się schizofrenia) została zmuszona do powrotu do kraju. Przebywając w różnych miejscach, między innymi w Szpitalu Psychiatrycznym w [...], a od stycznia 2018 r. w schronisku dla osób bezdomnych w K., pozostawała w nich na własną prośbę. W miejscach tych podejmowała zatrudnienie i korzystała z pomocy finansowej (zasiłek stały i okresowy). Z posiadanych dokumentów wynikało przy tym, że M. Ś. wiąże swoją przyszłość z miejscowością [...] ( sama uznała [...] za ośrodek, w którym koncentrują się jej czynności życiowe) i dlatego to Wójt Gminy [...] winien rozpatrzyć jej podanie - zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] wnosił o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego sprawie, oparciu o art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku M. Ś. o przyznanie pomocy w formie udzielenia schronienia z wyżywieniem. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż M. Ś. nie zamieszkuje obecnie w lokalu mieszkalnym (gdyż przebywa w schronisku dla osób bezdomnych). Bezsporne jest również, że posiada stały adres zameldowania ([...], gmina [...]). Kluczowe pozostaje natomiast wskazanie, czy w lokalu, w którym jest zameldowana istnieje możliwość zamieszkiwania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności sprawy nie pozwalają przyjąć, aby istniała potencjalna możliwość zamieszkania przez M. Ś. w lokalu, w którym jest zameldowana. Jak wynika bowiem z akt sprawy (w tym informacji uzyskanych od samej zainteresowanej) dom w miejscowości [...] jest w złym stanie technicznym, wymaga remontu oraz nie posiada dostępu do wody. Jest obecnie niezamieszkały, co również nie pozostaje bez wpływu na ocenę możliwości jego zamieszkiwania przez osobę posiadającą problemy zdrowotne i wymagającą opieki, jaką jest wnioskująca o pomoc. W związku z powyższym, przyjąć należy, iż obecna sytuacja "mieszkaniowa" M. Ś. nakazuje uznać ją za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie pomocy w formie schronienia z wyżywieniem jest więc w tym przypadku - zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. – organ gminy na terenie której zainteresowana posiada miejsce zameldowania, tj. Wójt Gminy [...]. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.