I OSK 563/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 771/20 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę. Zaskarżonym wyrokiem z 10 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 771/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpatrzeniu skargi D. M., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] września 2020 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że D. M. złożyła do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w dniu [...] czerwca 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką E. M. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza S., decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...] odmówił D. M. przyznania przedmiotowego świadczenia, wskazując że wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne, zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania D. M, decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], uchyliło powołaną decyzję organu I instancji w całości i przyznało D. M. [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką E. M. od dnia 1 października 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że mimo literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych przyjąć należy, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane mimo ustalonego prawa do emerytury opiekuna osoby niepełnosprawnej. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Organ odwoławczy zaznaczył o poinformowaniu skarżącej w trybie art. 9 kpa o możliwości zawieszenia emerytury i skarżąca w dniu 29 września 2020 r. przedstawiła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] września 2020 r. o wstrzymaniu emerytury od dnia 1 października. Na tej podstawie organ przyjął, że należało przyznać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2020 r. na czas nieokreślony, gdyż córka wnioskodawczyni została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożył pełnomocnik D. M., zaskarżając decyzję w części w jakiej nie przyznano wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. od dnia 30 września 2020 r. Pełnomocnik skarżącej zarzucił powołanej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza ona możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa do emerytury. Na tej podstawie wniósł o uchylenie decyzji SKO z [...] września 2020 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że organ odwoławczy błędnie pominął istotną dla rozstrzygnięcia spornego zagadnienia okoliczność, że skarżąca już w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w dniu 22 czerwca 2020 r., mając świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, wskazała że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego "przymuszając" osobę do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (w jej przypadku emerytury). Z uwagi zaś na to, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, należało rozważyć – po stwierdzeniu spełnienia przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia tego wniosku. Sąd I instancji stwierdził, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy (który wprawdzie nie ma w sprawie zastosowania, ale przez analogię powinien być wzięty pod uwagę), nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. Ponadto Sąd I instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyznać to świadczenie, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Podkreślić jednak należy, że w sprawie miała miejsce wyjątkowa sytuacja, gdzie na skutek działań organu I instancji skarżąca za sporny okres poniosłaby uszczerbek z powodu nieznajomości prawa. W przypadku skarżącej kwota ta jest znaczna bowiem emerytura wynosiła [...] zł, natomiast świadczenie pielęgnacyjne wynosi [...] zł. W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik organu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej ppsa, przez przyjęcie, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, gdyż organ naruszył wskazane przepisy. W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że organ odwoławczy dokonał częściowo błędnej wykładni tych przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a z uwagi na treść rozstrzygnięcia, tj. brak rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania świadczenia za sporny okres, konieczne było uchylenie decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. W cytowanym przepisie ustawodawca jednoznacznie wykluczył z przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury. Uwzględniając jednak aktualną i utrwaloną praktykę orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, w której świadczenie pielęgnacyjne dla skarżącej stanowi kwotę wyższą od kwoty pobieranej emerytury należy przyjąć, że skarżąca ma prawo dokonać wyboru świadczenia z którego chce skorzystać. W takim przypadku rezygnację z prawa do emerytury w postaci zawieszenia jej wypłaty należy uznać za skutkujące wyłączeniem stosowania ograniczenia zawartego w cytowanym wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro więc skarżąca wykazała rezygnację ze świadczenia emerytalnego od dnia 1 października 2020 r. to w świetle powołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a) w zw. z art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawidłowo organ odwoławczy uznał, że wnioskiem uprawniającym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wniosek uwzględniający wykazanie rezygnacji ze świadczenia emerytalnego. W konsekwencji błędnie Sąd I instancji przyjął dopuszczalność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2020 r. od 30 września 2020 r. w wysokości wynikającej z potrącenia kwoty wypłacanej emerytury, skoro według powołanego art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych samo już ustalenie prawa do emerytury wyklucza dopuszczalność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa uchylił zaskarżony wyrok i uznając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] września 2020 r. za prawidłową, na podstawie art. 151 w zw. z art. 193 ppsa oddalił skargę na tę decyzję.