III SA/Kr 1324/20

|Sygn. akt III SA/Kr 1324/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Asesor WSA Marta Kisielowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 28 czerwca 2021 r. skargi, E. Z., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 28 września 2020 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, , , , skargę oddala., Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], Wójt Gminy odmówił przyznania E. Z. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad matką J. W. posiadającą orzeczenie o znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełniała przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ niepełnosprawność jej matki, zgodnie z załączonym do akt sprawy stosownym orzeczeniem, powstała w późniejszym okresie niż wymagał tego art. 17 ust. 1b powołanej ustawy. Organ dodatkowo wskazał, że matka skarżącej mieszka samodzielnie w swoim budynku mieszkalnym, w bliskim sąsiedztwie córki. Posiada jeszcze troje dorosłych dzieci. Opieka skarżącej, zgodnie z jej oświadczeniem, miała polegać na pomocy w codziennych czynnościach, wykupywaniu lekarstw i ich podawaniu dwa razy dziennie, zamawianiu wizyt lekarskich i odwożeniu do lekarza, pomocy w czynnościach pielęgnacyjnych, sprzątaniu, przygotowaniu i podawaniu posiłków. Skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżając w całości decyzję odmowną. Wskazała, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Co do daty powstania niepełnosprawności – skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 września 2020 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję odmowną. Kolegium przyznało, że zgodnie z powołanym w odwołaniu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie jakim różnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świszczenia pielęgnacyjnego. Jednakże Kolegium utrzymało w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w ocenie Kolegium, z analizy akt sprawy wynikało, że w rozpatrywanej sprawie brak było związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy na gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki. W ocenie organu odwoławczego wykazana przez stronę opieka nad niepełnosprawną matką nie miała charakteru tego rodzaju ażeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z pracy na gospodarstwie rolnym, które prowadziła dotychczas z mężem, czy też podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wskazało, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, mierzenie ciśnienia, podawanie lekarstw, sprzątanie, pranie, prasowanie, umawianie wizyt lekarskich, ogrzewanie mieszkania, robienie zakupów czy załatwianie spraw urzędowych, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Jedynie czynności mające na celu utrzymanie higieny ciała osoby niepełnosprawnej są czynnościami typowo opiekuńczymi. Przy tym, Kolegium podkreśliło, że bezspornym w sprawie pozostawał fakt, że matka skarżącej z uwagi na znaczną niepełnosprawność, liczne schorzenia i podeszły wiek wymagała stałej opieki. Natomiast stan ten pozwalał na zamieszkiwanie niepełnosprawnej matki samej w domu i pozostawanie w bieżącym kontakcie telefonicznym ze skarżącą. Kolegium wskazało, że J. W. posiada także trzy córki, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny względem schorowanej matki. Ponadto Kolegium powołując się na uchwałę w składzie siedmiu sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 wskazało, że prowadzenie działalności rolniczej nie polega tylko na pracy fizycznej w gospodarstwie rolnym, a także na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Zdaniem organu odwoławczego brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawowała nad niepełnosprawną matką osobistą pieczę, która uniemożliwiała prowadzenie gospodarstwa rolnego, a tym samym uzyskiwanie dochodu. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w na powyższą decyzję zarzucając: – naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. matką J. W., – naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i błędne ustalenie, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką oraz, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością opieki nad matką. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie powyższych decyzji w całości, zasądzenie kosztów postępowania sądowego wg. norm przepisanych oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości z uwagi na sytuację materialną. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jej matka wymaga stałego nadzoru ze strony opiekuna, ponieważ pozostaje w wieloletnim leczeniu kardiologicznym, endokrynologicznym, a także z uwagi na: zaburzenia krzepliwości krwi, cukrzycę, wrzody żołądka i dwunastnicy, zaburzenia pamięci i stany depresyjne po śmierci męża. Stan matki skarżącej wymaga stałej pomocy w prowadzeniu domu, która to pomoc sprowadza się do: gotowania, robienia zakupów, opieki podczas kąpieli i wyjściu z domu, podawania leków, mierzeniu ciśnienia, zawożeniu na wizyty lekarskie, załatwiania spraw w urzędzie itd. Ponadto skarżąca podniosła, że nie jest możliwe zaplanowanie prac w gospodarstwie rolnym tak, aby pogodzić to z opieką nad matką, gdyż prace w polu uzależnione są od wielu czynników np. pogody, a niekiedy wymagają dłuższej obecności poza domem. Skarżąca wskazała, że nie ma osoby, która w tym czasie mogłaby ją zastąpić. Ponadto skarżąca wskazała, że art. 17 ust. 1 ustawy o oświadczeniach rodzinnych nie wymaga, by opieka była nieprzerwana, lecz stała lub długotrwała, a ta którą sprawuje nad swoją matką ma taki charakter. Wobec powyższego, zdaniem skarżącej istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. organ wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o kompletny materiał dowodowy, który pozwalał na podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił przede wszystkim wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącą 24 czerwca 2020 r. oraz jej oświadczenia złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżąca nie wykazała, że z uwagi na charakter pracy w gospodarstwie rolnym i potrzeby niepełnosprawnej matki – musiała zrezygnować całkowicie z pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle uzależnione od wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a rezygnacją w wykonywania pracy zarobkowej. Wskazany przepis wprost wskazuje, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej następuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym ustawodawca zadecydował, że ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne mogą tylko te podmioty (jednocześnie należące do kręgu wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy), które z racji charakteru wykonywanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie są w stanie podjąć/wykonywać jakiejkolwiek pracy, choćby w niepełnym wymiarze. W związku z powyższym Sąd zauważa, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności podopiecznego (tu: matki skarżącej) nie jest decydujące dla przyznania prawa do świadczenia. Innymi słowy, opieka nad niepełnosprawnym nie oznacza niemożliwości dalszego wykonywania pracy przez opiekuna. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje stan zdrowia matki skarżącej, a także zakres wykonywanych czynności przez skarżącą w ramach opieki nad matką. Istotnie, skarżąca opiekuje się matką codziennie i regularnie. Natomiast opieka ta nie wymaga od skarżącej ciągłej dyspozycji, całodobowego czuwania nas stanem matki. Chociaż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Skarżąca nie przebywa stale w domu matki. Matka skarżącej mieszka sama. Skarżąca przychodzi jedynie w odpowiednich porach, by przygotować posiłek i podać lekarstwa. Potrzeby matki skarżącej są regularnie zaspakajane, przy czym nie są nieprzewidywalne tak, by nie można było wyszczególnić pewnego, codziennego schematu czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą. Pranie, sprzątanie, wizyty lekarskie i wyjścia z domu również stanowią czynności, które są z góry zaplanowane i mogą być realizowane o różnych porach dnia i w różne dni tygodnia-odpowiednio także do możliwości czasowych opiekuna. Dlatego też nie ma konieczności, aby skarżąca stale przebywała u matki. Jak sama wyjaśniała: w razie nagłej potrzeby pozostaje pod telefonem. Odnosząc się z kolei do możliwości kontynuowania pracy w gospodarstwie rolnym to biorąc pod uwagę charakter wykonywanych czynności przez skarżącą należy zgodzić się z organem, że skarżąca jest w stanie wykonywać pracę. Skarżąca prowadząc gospodarstwo rolne w wspólnie z mężem może dostosować plan pracy na roli, w tym stosunkowo go zmniejszyć, by móc o odpowiednich porach dnia podać posiłek i leki matce. Natomiast co do pozostałych czynności tj. prania, sprzątania to mogą odbywać się po godzinach pracy albo przed. Praca na roli jest często uzależniona od czynników pogodowych, lecz nie sposób przyjąć, że nie odbywa się "z góry utartym rytmem". Większe prace planowane są z odpowiednim wyprzedzeniem, a te które wykonywane są codziennie (np. karmienie zwierząt hodowlanych) odbywają się w stałych porach - niezależnie od warunków pogodowych. Skarżąca w istocie na żadnym z etapów postępowania nie opisała w sposób bardziej szczegółowy, na czym polegać miały jej obowiązki w prowadzonym poprzednio gospodarstwie rolnym – tak że zmuszona była je przerwać bo nie dałyby się pogodzić ze stałą opieką nad niepełnosprawną matką. Słusznie przy tym organ przywołuje uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej w składzie siedmiu sędziów 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, że: "przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną". Sąd zauważa, że w razie konieczności osobistego uczestnictwa przy większej pracy na roli np. zbiorach, skarżąca może zwrócić się do jednej z trzech sióstr z prośbą o pomoc w opiece przy matce. Wymaga również podkreślenia, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie polega wyłącznie na pracy fizycznej poza domem, a także na zarządzaniu nim. Dlatego też w ocenie Sądu nie sposób uznać, że charakter opieki wykonywanej przez skarżącą uniemożliwia skarżącej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Sąd podkreśla, że świadczenie pielęgnacyjne jest pewnego rodzaju kompensacją strat materialnych, którą ponosi osoba sprawująca opiekę z uwagi na brak jakiejkolwiek możliwości zarobkowania, a to na skutek świadczonej opieki. W świetle powyższego zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. również nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżony organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a to w szczególności przez wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącą, a także złożone przez skarżącą oświadczenie. W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do podjęcia decyzji. Tym samym zaskarżony organ zadośćuczynił obowiązkowi sformułowanemu w art. 77 § 1 k.p.a. Co więcej została dokonana prawidłowa ocena prawna ustalonego stanu faktycznego. Ponadto z treści skargi wynika, że skarżąca nie neguje stanu faktycznego ustalonego przez organ zaskarżony, a jedynie jego ocenę prawną. Wobec powyższego Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).