II GZ 150/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółki A na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Op 441/19 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia uchylić zaskarżone zarządzenie. Zarządzeniem z 18 lutego 2020 r. (sygn. akt II SA/Op 441/19) Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (dalej zwany "Przewodniczącym") wezwał Spółkę A (dalej zwaną "Skarżącą"), reprezentowaną przez kuratora (ustanowionego na wniosek Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim przez Sąd Rejonowy [...]) do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1080 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z [...] września 2019 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji o nałożeniu na Skarżącą kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł. Przewodniczący wskazał, że kwotę tę należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Jako podstawę prawną zarządzenia wskazano art. 220 § 1 i 3 oraz art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa") oraz § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej zwanego "rozporządzeniem RM z 16 grudnia 2003 r."). W uzasadnieniu zarządzenia Przewodniczący wyjaśnił, że Skarżąca, działająca poprzez swojego pełnomocnika w osobie kuratora sądowego, nie jest podmiotem, który uprawniony jest do skorzystania z ustawowego zwolnienia, o którym mowa w art. 239 § 1 pkt 3 ppsa. Kurator ten nie został bowiem ustanowiony przez sąd orzekający w niniejszej sprawie, ani też przez sąd opiekuńczy dla tej konkretnie sprawy zawisłej przed WSA. Dlatego Przewodniczący uznał, że należało wezwać stronę skarżącą, działającą poprzez pełnomocnika do uiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1080 zł, zgodnie z powołanymi w sentencji przepisami. Skarżąca (w imieniu której działa kurator) złożyła zażalenie na powyższe zarządzenie, wnosząc o jego uchylenie. Kurator wskazał, że jest zwolniony od obowiązku uiszczania wpisu od skargi, stosownie do art. 239 § 1 pkt 3 ppsa. Stwierdził, że niezasadne byłoby ustanawianie podziału eliminującego z kręgu osób zwolnionych od obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym kuratora spółki, tylko dlatego, że jego ustanowienie następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym (rejestrowym). Kurator dodał, że w analogicznych postępowaniach dotyczących Skarżącej, w tym toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim, został pouczony że jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje. Z art. 230 § 1 i 2 ppsa wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym jednym z tego rodzaju pism jest zażalenie. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona wnosząca skargę ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (zob. art. 239 § 1 pkt 1 - 3, art. 239 § 2 i art. 240 ppsa), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (zob. art. 239 § 1 pkt 4 ppsa). W tej sprawie Skarżącej nie przyznano prawa pomocy. Natomiast między Skarżącą (działającą przez kuratora) a Przewodniczącym sporne jest to, czy w sprawie znajduje zastosowanie art. 239 § 1 pkt 3 ppsa, z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w powyższym sporze rację ma Przewodniczący. Tak w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie przyjmuje się, że wszelkie odstępstwa od obowiązku samodzielnego ponoszenia przez strony kosztów sądowych związanych z ich udziałem w sprawie wynikające m.in. z art. 239 ppsa muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej, a niekiedy wręcz zawężającej (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser., M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 6. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2019, s. 1059, a także powołane tam orzecznictwo). W przypadku zwolnienia określonego w art. 239 § 1 pkt 3 ppsa ustawodawca wyraźnie wskazał, że obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie ma tylko kurator ustanowiony przez sąd orzekający w danej sprawie oraz kurator ustanowiony dla danej sprawy przez sąd opiekuńczy. Kierując się regułami wykładni systemowej wewnętrznej, należy przyjąć, że przepis ten nawiązuje do instytucji procesowych określonych w art. 30 ppsa (kurator dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania) i art. 78-81 ppsa (kurator do doręczeń), jak również w art. 31 ppsa (kurator, który powinien zostać ustanowiony z urzędu przez sąd opiekuńczy, w przypadku dających się uzupełnić braków w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów). Cechami wspólnymi tych unormowań jest to, że: 1) dotyczą ustanowienia kuratora dla konkretnej sprawy, toczącej się przez sądem administracyjnym, 2) sąd orzekający w danej sprawie decyduje o ustanowieniu kuratora albo o zwróceniu się o jego ustanowienie do sądu opiekuńczego (w przypadku, o którym mowa w art. 31 § 1 ppsa). Powierzenie sądowi administracyjnemu orzekającemu w danej sprawie decyzji o potrzebie ustanowienia w tejże sprawie kuratora jest uzasadnione m.in. tym, że udział kuratora w postępowaniu wiąże się nie tylko z uszczupleniem dochodów Skarbu Państwa z uwagi na zwolnienie kuratora z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 3 ppsa), ale też z nałożeniem na stronę przeciwną obowiązku wpłacania zaliczek na pokrycie wydatków kuratora (art. 237 w zw. z art. 213 pkt 1 ppsa). W świetle tych okoliczności, nie ma podstaw do przyjmowania, że zwolnienie określone w art. 239 § 1 pkt 3 ppsa powinno być odnoszone do każdego kuratora strony biorącej udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zwolnienie to należy interpretować ściśle – jako odnoszące się wyłącznie do kuratorów, o których mowa w art. 30, art. 31 i art. 78-80 ppsa. W tej sprawie nie jest sporne, że kurator Skarżącej nie został wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Zatem, mając na względzie powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach tej sprawy Przewodniczący miał obowiązek wezwania Skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jednakże wykonując ten obowiązek, Przewodniczący naruszył prawo, ponieważ częściowo błędnie przytoczył podstawę prawną zaskarżonego zarządzenia. W zarządzeniu prawidłowo powołano się na art. 220 § 1 ppsa. Z przepisu tego wynika, że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata, a w sytuacji, gdy opłata taka nie została uiszczona, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Prawidłowo również określono wysokość wpisu od skargi należnego w tej sprawie na kwotę 1080 zł, obliczoną stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r., czyli stanowiącą 3% wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej w tej sprawie 36 000 zł. Przewodniczący wadliwie natomiast wskazał rygor, pod jakim Skarżąca powinna wykonać wezwanie. Wbrew treści zaskarżonego zarządzenia, z art. 220 § 3 ppsa nie wynika, że brak wykonania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi mimo wezwania skutkuje odrzuceniem skargi kasacyjnej. Ponadto w uzasadnieniu zarządzenia Przewodniczący stwierdził, że: "W świetle powyższego należało wezwać stronę skarżącą, działającą poprzez pełnomocnika do uiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.080 zł, zgodnie z powołanymi w sentencji przepisami.". Tymczasem w sentencji zarządzenia Skarżącą wezwano do uiszczenia wpisu od skargi, a nie skargi kasacyjnej. Nadto – wbrew zacytowanemu stwierdzeniu – Skarżąca działa tej sprawie przez kuratora, a nie pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego powinno zawierać wszystkie określone procedurą elementy i być precyzyjne oraz jednoznaczne. Zaskarżone zarządzenie – w zakresie wskazanym powyżej – tych wymagań nie spełnia, a zatem podlega uchyleniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia. PG