I OSK 603/22

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-04-24

Skład orzekający: Iwona Bogucka, Krzysztof Sobieralski, Arkadiusz Blewązka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy umowa nabycia nieruchomości zawarta przez państwową jednostkę organizacyjną przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie której Skarb Państwa został wpisany jako właściciel, może stanowić podstawę do stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego przez tę jednostkę po dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o gospodarce nieruchomościami?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że umowa nabycia nieruchomości zawarta przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie której Skarb Państwa został wpisany jako właściciel, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego przez państwową jednostkę organizacyjną. Prawo zarządu, a w konsekwencji prawo użytkowania wieczystego, mogło powstać jedynie na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie zawarcia umowy lub w przepisach przejściowych, a nie na podstawie samego faktu posiadania gruntu czy umowy zawartej przed wejściem w życie przepisów regulujących powstanie prawa zarządu.
Stan faktyczny
Polskie Koleje Państwowe S.A. zaskarżyły decyzję Ministra Rozwoju, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa. Spółka twierdziła, że nabyła prawo użytkowania wieczystego na podstawie umowy z 1974 r. i przepisów o uwłaszczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez PKP S.A.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2379/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 16 września 2020 r. nr DO-II.7610.140.2020.MT w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2379/20 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z 16 września 2020 r., nr DO-II.7610.140.2020.MT, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 6 lipca 2020 r., nr NWIV.752.6.2017, odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w gminie I., obr. [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. 217 m2, objętej KW nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Myszkowie Wydział V Ksiąg Wieczystych oraz prawa własności urządzeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie. W skardze kasacyjnej Spółka wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o przedstawienie pełnemu składowi Izby Ogólnoadministracyjnej zagadnienia prawnego polegającego na ustaleniu rozumienia "pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Sądowi I instancji zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.: 1. art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm., dalej: u.g.n.) przez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. lub ich poprzedniczka prawna nie nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie podstawy takiego uwłaszczenia, zwłaszcza ze względu na błędne przyjęcie nieprzysługiwania Polskim Kolejom Państwowym prawa zarządu nieruchomości; 2. § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu z dnia 10 lutego 1998 r. (Dz.U. Nr 23, poz. 120, dalej: rozporządzenie) w zw. z art. 75 k.p.a. przez jego niezastosowanie, a to zaniechanie stwierdzenia posiadania gruntów PKP zgodnie z brzmieniem art. 75 k.p.a. w stanie niezachowania się dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia; 3. art. 206 u.g.n. i art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) przez bezzasadne przyjęcie, że delegacja ustawowa pozwalała stanowić przepisy rangi podustawowej zawierające zamknięty katalog środków dowodowych koniecznych do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego i pominięcie okoliczności, że dotychczas prezentowana przez organy wykładania pozwala na zawężanie przesłanek ustawowych rozporządzenia i uznanie, że wykazanie posiadania nie może odbyć się inaczej niż przy pomocy dokumentów wskazanych w naprowadzonych przepisach, pomimo że takie ograniczenie nie wynika z tego przepisu; 4. art. 128 § 2 k.c. - w brzmieniu na datę istotną z punktu widzenia sprawy w zw. z art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99, dalej: u.g.g.w.n.) przez pominięcie tego, że nabycie nieruchomości przez państwową osobę prawną, czy państwową jednostkę organizacyjną powodowało powstanie zarządu względem tej nieruchomości na rzecz ww. jednostki; 5. art. 38 ust. 2 w zw. z art. 87 ust. 1 u.g.g.w.n. przez uznanie, że wykazanie zarządu nie może odbyć się inaczej niż przy pomocy wskazanych dokumentów, pomimo że takie ograniczenie nie wynika z tego przepisu, jak również, iż nieuwzględnienie faktu, że grunty które w dniu wejścia w życie ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa; 6. art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. przez uznanie, że tylko decyzja o oddaniu gruntu w zarząd albo umowa o przekazaniu nieruchomości, umowa o nabyciu, mogą stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, mimo że oddanie gruntu w zarząd nie miało skutków cywilnoprawnych, w praktyce następowało zazwyczaj na drodze czynności faktycznych, dany grunt był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, a państwowa jednostka organizacyjna uiszczała stosowne opłaty. II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji, z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post — faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumentację na poparcie postawionych zarzutów, wskazując, że przyjęcie stanowiska wyrażonego w skardze kasacyjnej wiąże się z koniecznością odstąpienia od poglądu wyrażonego w uchwale 7 sędziów NSA, a więc z koniecznością przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu, albowiem mimo częściowo wadliwej argumentacji, wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu. Wadliwość ta dotyczy wskazywania przez Sąd I instancji na brak nawiązania w umowie nabycia działki do treści konkretnej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu. Argumentacja taka jest zaskakująca i nie pozostaje w związku z warunkami określonymi w § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Warunek taki nie był stawiany pod adresem umów, o jakich mowa w tym przepisie, również w orzecznictwie. Warunek taki był formułowany pod adresem dowodu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, czyli decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłaty z tytułu zarządu, co zakwestionowała jednak uchwała NSA z 16 grudnia 2024 r., I OPS 2/23. Argumentacja Sądu I instancji w tym zakresie jest zatem wadliwa, co nie ma jednak wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia i oddalenia skargi. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać na brak korelacji między zawartymi w uzasadnieniu twierdzeniami, dotyczącymi stanu faktycznego, a zawartością zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy twierdzenie, że poprzednik prawny Spółki został wpisany do księgi wieczystej w miejsce właściciela, jak też twierdzenie, że w sprawie Skarżąca dysponuje decyzjami dotyczącymi opłat z tytułu zarządu. Twierdzenia te zapewne dotyczą innej sprawy i dowodzą niestarannego przygotowania skargi kasacyjnej. W aktach sprawy nie ma dotyczących przedmiotowej działki decyzji w sprawie opłat z tytułu zarządu, jak też w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości poprzednik prawny Spółki nie był wpisany, co oznacza, że nie przedłożono dokumentów, o jakich mowa w § 4 ust. 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia. Nie przedstawiono w sprawie również innych dokumentów, które zgodnie z § 4 rozporządzenia, mogą stanowić podstawę do stwierdzenia prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym. Należy przy tym podkreślić, że skoro postępowanie było wszczęte i prowadzone na podstawie art. 200 u.g.n., to przedmiotem ustaleń i przesłanką do nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości było legitymowanie się przez określone podmioty prawem zarządu do tych nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r. Posiadanie gruntów w zarządzie, o jakim mowa w tym przepisie, nie może być utożsamiane po prostu z posiadaniem gruntu, wskazywanie w skardze kasacyjnej na fakt posiadania gruntu nie jest zatem wystarczające dla stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego do tego gruntu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać, a można go wykazać środkami dowodowymi określonymi w przepisach rozporządzenia wykonawczego do ustawy o gospodarce nieruchomościami, wydanego na podstawie art. 206 tej ustawy. W § 4 rozporządzenia uregulowano procedurę stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. W § 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia wymieniony został zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. I OSK 2069/20). Z okoliczności sprawy i zebranego materiału wynika, że Spółka powołując się na umowę zawartą w dniu 7 czerwca 1974 r. w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 18, poz. 94 ze zm., dalej u.z.t.w.n.), uznaje ją za dowód potwierdzający nabycie prawa zarządu, zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Stanowisko to jest błędne. Na podstawie tej umowy, do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości został wpisany Skarb Państwa. Umową tą, zawartą w formie aktu notarialnego, Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Lublinie, działając w imieniu Skarbu Państwa, nabyła od osób fizycznych działkę nr [...]. Stanowisko organów, że umowa ta nie skutkowała jednocześnie nabyciem prawa zarządu przez podmiot działający na rzecz Skarbu Państwa, jest prawidłowe. Istotnie, przepis § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia stanowi, że właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu na podstawie umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa. Umowa została zawarta przed dniem 1 lutego 1989 r. Należy jednak mieć na względzie, że przepisy rozporządzenia, w szczególności jego § 4, wydane na podstawie delegacji z art. 206 u.g.n., określają szczegółowe zasady i tryb stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach. Zakres udzielonej delegacji do wydania rozporządzenia nie daje podstaw do ustalenia przypadków, w jakich doszło do nabycia prawa zarządu, inaczej mówiąc, rozporządzenie nie zawiera regulacji, która skutkuje powstaniem prawa zarządu. O jakie umowy w przepisie § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia chodzi, należy ustalić z uwzględnieniem regulacji ustawowych, które powstanie prawa zarządu regulowały. Umowami, o jakich mowa w § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia mogą zatem być tylko umowy, które skutkowały powstaniem prawa zarządu, czyli umowy zawarte po wejściu w życie przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99, dalej: u.g.g.w.n.), bo dopiero przepisy art. 8 tej ustawy taki skutek przewidywały. Umowy zawierane wcześniej, w tym na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. do powstania prawa użytkowania nie prowadziły, brak jest w tym zakresie regulacji prawnej. Podstawy do uznania, że wszelkie zawarte przed 1 sierpnia 1985 r. umowy nabycia nieruchomości przez państwowe jednostki organizacyjne, skutkują powstaniem zarządu z dniem wejścia życie u.g.g.w.n. nie stanowi w szczególności art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n., zgodnie z którym nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie. Charakter tego przepisu został wyjaśniony w wyroku NSA z dnia 10 maja 2023 r., I OSK 897/22, a skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela. Nie można bowiem podzielić stanowiska wyrażonego w wyrokach NSA z 11 marca 2021 r., I OSK 1994/20 czy z 26 czerwca 2024 r., I OSK 218/24, że użyty w art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. czas przeszły i posłużenie się przez ustawodawcę słowem "nabyte" wskazuje, że przepis ma zastosowanie do umów zawartych w poprzednio obowiązującym reżimie prawnym, przed wejściem w życie ustawy z 1985 r. Pogląd taki jest wadliwy, albowiem bazuje jedynie na pojedynczym argumencie językowym. Sprzeciwiają mu się też argumenty systemowe. Przepis art. 8 u.g.g.w.n. nie jest bowiem przepisem przejściowym. Ustawa zawiera przepisy przejściowe w rozdziale 8, które regulują skutki zmiany stanu prawnego. W szczególności art. 87 przewiduje, że grunty będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w ich zarząd. Wobec wyodrębnienia przepisów przejściowych nie ma podstaw do przyjęcia, że ustawodawca dodatkowo w art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. zawarł uzupełniającą regulację o charakterze przejściowym, regulując skutki umów sprzedaży zawartych przed wejściem w życie ustawy. Przepis ten wszedł w życie zgodnie z art. 101 u.g.g.w.n. z dniem 1 sierpnia 1985 r. i wobec braku regulacji intertemporalnej, miał zastosowanie do stanów faktycznych powstałych pod jego rządami. Przepis art. 8 u.g.g.w.n. został zawarty w rozdziale 1 ustawy, regulującym zasady ogólne i stanowi całość w tym sensie, że należy go interpretować z uwzględnieniem wszystkich zawartych w nim norm. Na mocy art. 8 u.g.g.w.n. ustawodawca stworzył możliwość, aby państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej mogły nabywać nieruchomości niestanowiące własności państwowej w drodze umów zawieranych na zasadach ogólnych (z ograniczeniem określonym jednak w art. 8 ust. 2 u.g.g.w.n.). To w stosunku do nieruchomości nabytych w tym trybie, co było możliwe dopiero po 1 sierpnia 1985 r., ustawodawca wprowadził zasadę, że tak nabyte nieruchomości pozostają w zarządzie tych jednostek. Przepis art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. jest zatem przepisem prawa materialnego, określa skutki umownego nabycia nieruchomości. Posłużenie się czasem przeszłym i słowem "nabyte" oznacza w tym kontekście jedynie to, że zarząd przysługuje państwowym jednostkom organizacyjnym, które taką umowę skutecznie zawarły, zgodnie z możliwością przewidzianą w art. 8 ust. 1 ustawy. Regulacja ta koresponduje z art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. Przepis ten, zawarty z kolei w rozdziale dotyczącym zarządu i użytkowania nieruchomości państwowych stanowi, że państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Inny jest przy tym przedmiot regulacji art. 8 ust. 3 i art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n., przedstawionej wykładni nie sprzeciwia się zatem dyrektywa zakazująca wykładni prowadzącej do wniosku o zbędności jednego z przepisów. Przepis art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. reguluje skutki prawne zawarcia umowy nabycia nieruchomości dla jednostki zawierającej taką umowę, natomiast przepis art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. określa formy prawne, w jakich dochodzi do powstania skutku polegającego na uzyskaniu gruntu państwowego w zarząd. Nie można zatem podzielić stanowiska wyrażonego przykładowo w wyroku NSA z 14 stycznia 2025 r., I OSK 2343/21, że dla wykazania prawa zarządu wystarczające jest złożenie jednego z wymienionych w rozporządzeniu dokumentów i nie mają znaczenia ustalenia wynikające z ówczesnych przepisów dotyczących ustawowych przesłanek nabycia prawa zarządu na podstawie ustawy, bo gdyby ustawodawca uzależniał fakt stwierdzenia nabycia użytkowania czy też zarządu od konkretnych uregulowań prawnych obowiązujących w danej dacie, wskazałby również termin, przed którym umowa w formie aktu notarialnego winna być zawarta. Takiego terminu początkowego prawodawca nie musiał wskazywać, skoro regulował tylko kwestie dowodowe, a nie dotyczące powstania samego prawa zarządu. Czy i na jakiej podstawie prawo zarządu powstało, wynika z przepisów regulujących powstanie prawa zarządu. Nie można też zaakceptować tezy, że nawet jeżeli ówczesne przepisy prawne nie przewidywały wprost, iż wraz z momentem zawarcia umowy dochodziło do nabycia użytkowania, to jednak faktycznie tak się działo, a to ze względu na regulację art. 128 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym (w ówczesnym brzmieniu), socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu, a w granicach wynikających z postanowień art. 128 § 2 k.c. to przedsiębiorstwo wykonywało w imieniu własnym względem przydzielonego mu mienia uprawnienia płynące z własności państwa. Ustawa w art. 200 u.g.n. uzależnia nabycie użytkowania wieczystego od uprzedniego legitymowania się prawem zarządu, prawo to powstawało w określony sposób i jego powstania nie można domniemywać ani wywodzić z okoliczności faktycznych, natomiast, jak wyżej wskazano, przepis rozporządzenia wykonawczego, określający rodzaje dokumentów stanowiących dowody w sprawie stwierdzenia powstania użytkowania wieczystego, bez przekroczenia granic upoważnienia ustawowego, nie może być interpretowany w sposób prowadzący do uznania powstania prawa zarządu w trybie, jaki w dacie zawarcia umowy takiego skutku nie wywoływał. Nie ma przy tym podstaw w niniejszej sprawie do wystąpienia przez Naczelny Sąd Administracyjny z pytaniem do składu powiększonego o rozstrzygnięcie zagadnienia, które zostało sformułowane w skardze kasacyjnej. Zagadnienie to zostało sformułowane bez powiązania z przesłankami z art. 200 ust. 1 u.g.n. Warunkiem nabycia w tym trybie prawa użytkowania gruntów i prawa własności zabudowań na tym gruncie jest legitymowanie się przez podmiot prawem zarządu, a nie jakakolwiek inna okoliczność. Przepis ten nie wprowadza przesłanki "pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa", nie ma zatem podstaw do ustalania przez sąd rozumienia takiego wyrażenia. Faktyczne posiadanie czy władanie gruntem w żadnym z przypadków wskazanych w § 4 ust. 1 rozporządzenia nie zostało wykazane jako okoliczność, której stwierdzenie świadczy o wykazaniu prawa zarządu. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło