I SA/Sz 363/21
WyrokWSA w Szczecinie2021-07-07
Skład orzekający: Jolanta Kwiecińska, Elżbieta Dziel, Ewa Wojtysiak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy korekta deklaracji rozliczeniowej złożona po terminie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, ale przed wydaniem decyzji o odmowie zwolnienia, może być uwzględniona przy przyznawaniu tego zwolnienia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że korekta deklaracji rozliczeniowej złożona po systemowym rozpatrzeniu wniosku o zwolnienie z opłacania składek, ale przed wydaniem ostatecznej decyzji, powinna zostać uwzględniona. Organ nie może powoływać się na zautomatyzowanie procesu, jeśli narusza to zasady praworządności i prowadzi do błędnej wykładni przepisów, zwłaszcza gdy korekta została złożona przed poinformowaniem strony o zwolnieniu.Stan faktyczny
Skarżąca A. S. wniosła o zwolnienie z opłacenia składek za marzec 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił zwolnienia, uznając, że korekta deklaracji rozliczeniowej za ten miesiąc została złożona po terminie rozpatrzenia wniosku. ZUS wydał decyzję odmawiającą zwolnienia, którą następnie utrzymał w mocy organ II instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię art. 31zq ustawy COVID-19.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 29 grudnia 2020 r. numer [...]
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2021 r., znak: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Odział w K. (dalej także "Zakład", "Organ") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...], którą odmówiono A. S. (dalej także "Strona", "Skarżąca") prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia, wynikających z reklamacji, należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec 2020 r.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakład wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. - dalej "K.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568 ze zm. - dalej "ustawa COVID").
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dacie rozpatrywania wniosku na koncie rozliczeniowym płatnika zaewidencjonowane były deklaracje rozliczeniowe złożone odpowiednio: za marzec 2020 r. – 10 kwietnia 2020 r., za kwiecień 2020 r. – 9 maja 2020 r. oraz za maj 2020 r. – 5 czerwca 2020 r., w których zadeklarowane zostały składki za osoby ubezpieczone w Spółce cywilnej.
W dniu 28 kwietnia 2020 r., na podstawie złożonych do 27 kwietnia 2020 r. dokumentów rozliczeniowych, za marzec 2020 r. została Stronie udzielona pomoc publiczna w formie zwolnienia z obowiązku opłacania składek w kwocie [...] zł, o czym Zakład poinformował pismem z dnia 14 maja 2020 r.
Wnioskiem z dnia 18 grudnia 2020 r. Strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpoznanie wniosku RDZ za marzec 2020 r. i uwzględnienie korekty deklaracji złożonej za ten miesiąc. Wyjaśniła, że pierwotna deklaracja za marzec 2020 r. została złożona do ZUS w dniu 10 kwietnia 2020 r., jednak z uwagi na popełniony w niej błąd w podstawie do ustalenia składek, została niezwłocznie skorygowana jeszcze w tym samym miesiącu, tj. 29 kwietnia 2020 r.
Z uwagi na fakt, że dokumenty rozliczeniowe za marzec 2020 r. zostały złożone po dacie udzielenia Spółce pomocy publicznej, wymienioną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Zakład odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia wynikających z reklamacji należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec 2020 r.
Pismem z dnia 11 stycznia 2021 r. wspólnicy Spółki wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według Strony, wszystkie dokumenty związane ze złożeniem wniosku RDZ za marzec 2020 r. zostały złożone prawidłowo i w terminie, na długo przed wydaniem decyzji wymiarowej w sprawie zwolnienia za marzec 2020 r. oraz zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy COVID-19, zaś ZUS Oddział w K. zaniechał sprawdzenia złożonej korekty DRA. Pierwszorazowa deklaracja rozliczeniowa za marzec 2020 r. została złożona 10 kwietnia 2020 r. i na skutek oczywistego błędu niezwłocznie, tj. 29 kwietnia 2020 r. skorygowana. Strona nie otrzymała informacji o wysokości otrzymanego zwolnienia z opłacania należnych składek za wskazany miesiąc. Nieznana była zatem kwota otrzymanego zwolnienia, aż do otrzymania pisma Zakładu z dnia 17 grudnia 2020 r. wzywającego do uregulowania nieopłaconej należności za marzec 2020 r. w kwocie [...]zł. Powoływanie się przez ZUS na złożenie korekty DRA po rozpatrzeniu wniosku o zwolnienie jest niezgodne z faktami. Informacja o zwolnieniu z opłacania składek za marzec 2020 r. posiadała datę "14 maja 2020 r.", tj. 16 dni po sporządzeniu i wysyłce korekty za ten okres. Strona wniosła zatem o wydanie pozytywnej decyzji w sprawie wniosku RDZ za marzec 2020 r. i umorzenie składek w pełnej wysokości, tj. [...] zł.
Rozpatrując ponownie sprawę Organ II instancji stwierdził, że nie mam podstaw do zmiany decyzji i przyznania prawa do zwolnienia z opłacenia wynikających z reklamacji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec 2020 r. Organ II instancji wskazał, że, rozstrzygając w ramach przyznanych mu kompetencji w sprawach o zwolnienie z opłacania składek, zobowiązany jest do przestrzegania obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Wyjaśnił przy tym, ż ustawodawca określił w ustawie antykryzysowej, że zwolnieniu podlegają należności z tytułu składek znane na dzień rozpatrzenia wniosku - art. 31 zq ust. 4 tej ustawy, po czym wskazał, że wniosek Strony o zwolnienie z opłaty składek za marzec 2020 r. został rozpatrzony systemowo, tj. bez udziału pracownika - 28.04.2020 r., w oparciu o złożone do 27.04.2020 r. dokumenty rozliczeniowe. Wyjaśnił przy tym, że tego dnia została Stronie udzielona pomoc publiczna w formie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w wysokości [...] zł. Natomiast powołana przez Stronę korekta deklaracji rozliczeniowej za ten miesiąc została złożona w dniu 29 kwietnia 2020 r., tj. dzień po dacie rozpatrzenia przez Zakład wniosku o zwolnienie. Organ II instancji przy tym wskazał, że ponieważ ustawa antykryzysowa nie zawiera przepisu uprawniającego Zakład do uwzględnienia dokumentów złożonych po rozpatrzeniu wniosku o zwolnienie, brak jest podstaw do zwolnienia Państwa z opłacania należności z tytułu składek w kwotach innych niż ustalone na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do dnia rozpatrzenia wniosku o zwolnienie.
W kwestii pism informujących Stronę o wysokości udzielonej przez Zakład pomocy publicznej Organ II instancji wyjaśnił, że zostały one wygenerowane systemowo: za marzec 2020 r. - 14.05.2020 r., za kwiecień 2020r. - 11.06.2020 r. oraz za maj 2020 r. - 24.06.2020 r. i przesłane Stronie poprzez linię masowych wydruków - każde pismo na adres wskazany we wniosku o zwolnienie. Wyjaśnił także, że ze względu na masową skalę wniosków o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek, pisma te były generowane przez system sukcesywnie. Zawierały one informacje m. in. o dacie udzielenia pomocy publicznej, tj. dacie rozpatrzenia wniosku - na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do tego dnia. Z uwagi na informacyjny charakter tych pism, daty ich wygenerowania nie miały wpływu na prawidłowość rozpatrzenia wniosku Strony o zwolnienie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2021 r., Strona, działając przez wspólników, wniosła o jej uchylenie w całości oraz zastosowanie zwolnienia w opłacaniu składek za miesiąc marzec 2020 r. w pełnej wysokości, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. art. 31zq ust. 1-5 ustawy COVID przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, że zastosowanie art. 31zq ust 4 ustawy zwalnia ZUS z weryfikacji złożonych dokumentów ze stanem rzeczywistym, a tym samym uznanie, iż przesłanie deklaracji rozliczeniowych DRA zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy nie warunkuje zwolnienia z obowiązku opłacania składek;
2. art. 47 ust. 1, ust. 3 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o Ubezpieczeniach Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 – dalej "u.s.u.s.") przez jego niezastosowanie wraz z artykułem 31zq ust 3 ustawy COVID;
3. konstytucyjnych Zasad Państwa Prawa oraz Sprawiedliwości Społecznej poprzez naruszenie art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a., art. 35 tej ustawy oraz art. 122a K.p.a. przez niezgodną z K.p.a. oraz przepisami s.u.s. - w tym art. 83 - interpretację i zastosowanie przepisów art. 31zq ustawy COVID;
4. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy przez naruszenie art. 39-49 K.p.a. oraz art. 31zq ust 5,7,8 ustawy COVID poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie prawidłowości doręczenia decyzji o umorzeniu składek za marzec 2020 r.;
Uzasadniając zarzuty skargi podniesiono również, że naruszono przepisy postępowania, co polegało na niewłaściwej interpretacji prawa materialnego, niewłaściwe zastosowanie literalne zapisów art. 31zq ustawy o COVID. Niezgodne z przepisami w sprawie postępowanie oraz niezachowanie terminów wydawania decyzji sprzeczne z K.p.a. i art. 83 u.s.u.s. ZUS nie wydał decyzji określającej kwotę zwolnienia za marzec 2020 r., nie doręczył jej na piśmie (naruszenie art. 31zq ustawy COVID), i nie umieścił tejże w systemie PUE ZUS do 6 marca 2021 r.
Ponadto, zarzucono naruszenie art. 71a ust. 1-2 u.s.u.s. przez stwierdzenie o doręczeniu bez dowodów na to w sposób telefoniczny. Błędy postępowania wynikają z niewłaściwego zastosowania art. 31zq ust 4 ustawy COVID. Doprowadziły do podważenia zasad obiektywizmu i bezstronności postępowania, oraz wydania decyzji sprzecznej przepisami K.p.a. oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie zasadności zarzutów w niej podniesionych wskazując, że naruszono przepisy .
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Odział w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu w przypadku, gdy sąd administracyjny stwierdzi, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) P.p.s.a.) lub naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Przy czym w myśl zaś art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ( przepis art. 57a nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że na podstawie art. 31zt ustawy COVID, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek.
Tym samym Sąd uznał się za właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Sąd, w wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, stwierdził, że Organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym skarga jest w pełni uzasadniona.
Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądowej, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Odział w K. z dnia [...] lutego 2021 r., utrzymująca w mocy swoją decyzję z dnia 29 grudnia 2020 r., którą odmówiono A. S. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia, wynikających z reklamacji, należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec 2020 r.
U podstaw wydania zaskarżonej decyzji leży ustalenie Organu, że Skarżąca dokonała korekty dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r. w dniu 29 kwietnia 2020 r., a zatem dzień po rozpatrzeniu wniosku o zwolnienie z opłacania składek, gdyż - jak wskazał Organ - rozpatrzenie tego wniosku nastąpiło systemowo w dniu 28.04.2020 r., tj. bez udziału pracownika, czyli w sposób zautomatyzowany, tj. w oparciu o złożone do dnia 27.04.2020 r. dokumenty rozliczeniowe, i polegało na wygenerowaniu not księgowych umarzających składki na koncie płatnika. Według Organu, ponieważ ustawa antykryzysowa nie zawiera przepisu uprawniającego Zakład do uwzględnienia dokumentów złożonych po rozpatrzeniu wniosku o zwolnienie, brak było podstaw do zwolnienia Skarżącej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w kwotach innych niż ustalone na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do dnia rozpatrzenia wniosku o zwolnienie.
Według Skarżącej, Organy wydały decyzje z naruszeniem zasad obiektywizmu i bezstronności postępowania oraz sprzecznie z przepisami K.p.a. oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a to przez naruszenie art. 31zq ust. 1-5 przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19, skutkujące uznaniem, że przesłanie deklaracji rozliczeniowych DRA zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 nie warunkuje zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
W tak zakreślonych ramach sporu Sąd stwierdził, że rację należy przyznać Skarżącej, gdyż stanowisko Jej znajduje oparcie w przepisach prawa, w przeciwieństwie do stanowiska Organu.
W dacie wydania przez Organ I instancji decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. obowiązywały przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych ustawy COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568 ze zm. - dalej "ustawa COVID").
Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-10, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W myśl zaś art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Z przytoczonych już wyżej przepisów ustawy COVID-19 wprost wynika, że przede wszystkim płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID).
Zatem, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3).
Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4).
ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5).
Nie budzi więc wątpliwości, że obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek:
- w przypadku, gdy płatnik składek spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie - udzielenie zwolnienia w formie udzielenia płatnikowi składek stosownej informacji na podstawie art. 13 zq ust. 5 ustawy COVID, lub
- w przypadku, gdy płatnik składek nie spełnia przesłanek do przyznania zwolnienia - wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID.
Stąd zarzuty skargi co do braku wydania decyzji określającej kwotę zwolnienia Sąd uznał za nieuprawnione.
Jednakże istotne, w kontekście istoty sporu, dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy miała jedna z kluczowych zasad prowadzenia postępowania przez organ administracji publicznej przewidziana w art. 6 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (zasada legalności). Zasada ta nakłada na organy administracji publicznej kategoryczny obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, a więc organy nie mają innego wyboru jak właśnie prowadzić postępowanie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Zasada ta wywodzi się z konstytucyjnej zasady praworządności zawartej w art. 7 Konstytucji RP, w myśl której, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
W kontekście też tej zasady legalności stwierdzić należy, że prawo do zwolnienia powinno być w pełni respektowane przez organ w sytuacji, gdy organ stwierdzi wystąpienie ustawowych przesłanek niezbędnych do zwolnienia. Zatem, w przypadku gdy ZUS dysponował pełną dokumentacją rozliczeniową, w tym korektami deklaracji, złożonymi na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która umożliwiła wyliczenie podstawy wymiaru składek za dany okres (tutaj: za marzec, kwiecień i maj 2020 r.) a poza tym spełniony został warunek, wynikający z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przesłano tę dokumentację przed dniem 30 czerwca 2020 r. (chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania), to Organ nie miał podstaw odmówić płatnikowi składek zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za marzec 2020 r. w pełnej wysokości, tj. w kwocie 4 363,00 zł.
Sąd nie podziela takiej zawężającej interpretacji art. 31zq ust. 4, która nie uwzględnia złożonej przez płatnika składek w dniu 29 kwietnia 2020 r. korekty deklaracji za marzec 2020 r. jedynie z powodu uprzedniego (28 kwietnia 2020 r.) systemowego wygenerowania not księgowych, o której to okoliczności skarżąca strona nie mogła nawet wiedzieć. Pismo z informacją o zwolnieniu ze składek, które Organ przesyła zgodnie z art. 31zq ust. 5 ustawy COVID, nosi datę 14 maja 2020 r. Dodatkowo w sprawie kwestionowana jest sama okoliczność otrzymania tego pisma. Przepis art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19 mógłby natomiast stać na przeszkodzie w zwolnieniu ze składek, które staną się dopiero należne w drodze decyzji właściwego organu.
Podkreślić ponownie należy, że do postępowania prowadzonego przez ZUS z mocy art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19, art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy K.p.a., a kluczowe zasady prowadzenia postępowania nakazują organom administracji publicznej stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), przy czym powinny działać wnikliwie i szybko, posługując się najprostszymi środkami (art. 12 § 1 K.p.a.), co jednak nie oznacza, że "masowa skala wniosków o zwolnienie z opłacania składek" uprawnia organ do podejmowania działań poza prawem.
W ocenie Sądu, działanie Organu stoi w rażącej sprzeczności z tymi zasadami, a to z powodu braku uwzględnienia korekty deklaracji za marzec 2020 r., złożonej jeszcze przed przesłaniem stronie skarżącej informacji, o której mowa w art. 31 zq ust. 5 ustawy COVID, a przede wszystkim przed dniem 30.06.2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19), co świadczy jednoznacznie, że warunek zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za marzec 2020 r. został spełniony (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19). Organ natomiast nie może skutecznie powoływać się na okoliczność "zautomatyzowania" załatwiania wniosków, która w żadnym przypadku nie niweczy zasady legalizmu, której prawidłowa realizacja nie zwalnia organu z obowiązku prowadzenia postępowania w sposób sprawny, a przede wszystkim zgodnie z przepisami prawa. W szczególności sprawa, która nie wymaga zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinna być załatwiona wnikliwe i szybko, lecz postępowanie organu i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy zawsze musi mieć oparcie w przepisach prawa, co umknęło uwadze Organu w niniejszej sprawie.
W tym stanie sprawy Sąd uznał, że skarga jest w pełni uzasadniona, zaskarżona bowiem decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji Organów obu instancji.
Ponownie rozpatrując wniosek strony Skarżącej o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r., Organ, będąc związanym oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu, stosownie do art. 153 P.p.s.a. - weźmie pod uwagę przedstawioną ocenę prawną Sądu, a w szczególności uwzględni wykładnię art. 31zq ust. 4, który nie stanowi przeszkody w załatwieniu wniosku w oparciu o korektę deklaracji nadesłaną przed poinformowaniem płatnika składek o przedmiotowym zwolnieniu, stosownie do art. 31zq ust. 5 ustawy COVID.
Na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. niniejsza sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest z kosztów sądowych.
Niniejsza sprawa, wyznaczona na rozprawę, z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, została skierowana i rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a podstawą były następujące przepisy: art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), art. 20 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 późn. zm.) oraz § 3 zarządzenia Nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło