II SA/Gl 47/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] r. znak [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Informacją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta W. przyznał M. T., obecnie skarżącej, prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka S. L. na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta W. orzekł, iż świadczenie wychowawcze za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. w kwocie 4.500,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązał do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. W treści uzasadnienia wskazano, iż w dniu [...] sierpnia 2020 r. do organu wpłynęło oświadczenie skarżącej, z którego wynika, iż od miesiąca listopada 2019 r. jej syn pozostaje pod opieką ojca. Wskazano również, iż powyższe wynika również z wyroku Sądu Okręgowego w G. Wydział [...] w R., sygn. akt [...] z dnia [...] r. W związku z powyższym wskazano, iż decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylono stronie prawo do świadczenia wychowawczego począwszy od miesiąca sierpnia 2020 r. Dlatego, zdaniem organu, świadczenie wychowawcze wypłacone stronie za powyższy okres stało się świadczeniem nienależnie pobranym. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia wskazując, że po rozwodzie ustaliła z byłym mężem, iż otrzymywane na syna świadczenia wychowawcze będzie mu przekazywała przelewem na konto bankowe. Jednocześnie zaakcentowała, że od razu gdy dowiedziała się, iż świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, z którym zamieszkuje dziecko, złożyła rezygnację z pobierania świadczenia. Do odwołania dołączyła wydruki potwierdzenia przelewów. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W treści uzasadnienia zrelacjonowano dotychczasowy przebieg sprawy oraz powołano się na treść art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Jednocześnie wskazano, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Zdaniem Kolegium w rozpatrywanej sprawie zachodzi przesłanka nienależnie pobranych świadczeń, gdyż świadczenie wychowawcze zostało wypłacone za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. pomimo braku prawa strony do tego świadczenia, gdyż we wskazanym okresie dziecko zamieszkiwało wyłącznie z ojcem i pozostawało pod jego opieką. Nadmieniono, iż w okresie od listopada 2019 r. do lipca 2020 r. strona przekazała kwotę 4.500,00 zł na rzecz ojca dziecka jednakże powyższy fakt w niniejszej sprawie nie ma znaczenia, ponieważ aby matka była uprawniona do świadczenia wychowawczego to dziecko nie tylko musiałoby pozostawać na jej utrzymaniu oraz wspólnie z nią zamieszkiwać. Od powyższej decyzji złożono skargę do tut. Sądu, w której zarzucono: 1. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na uznaniu, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym opieka nad synem skarżącej została powierzona ojcu, podczas gdy zgodnie z jego treścią wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało powierzono zarówno matce, jak i ojcu dziecka, 2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 8 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji słusznego interesu obywateli poprzez przyjęcie, że świadczenie wychowawcze było przez skarżącą pobrane nienależnie w sytuacji, gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, że cała kwota świadczenia została wydatkowana zgodnie z celem. 3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w okresie od listopada 2019 r. do lipca 2020 r. było świadczeniem nienależnym, podczas gdy skarżąca nie pobrała świadczenia w złej wierze i tym samym nie dopuściła się świadomego wprowadzenia w błąd organu. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. W treści uzasadnienia wskazano, iż w świetle art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża jedynie tego, kto przyjął je w złej wierze, zaś w niniejszej sprawie skarżąca otrzymywane świadczenie przesyłała na konto syna bądź byłego męża i tym samym nie można jej zarzucić złej wiary. Przywołano również orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie rozróżnienia pojęcia świadczenia nienależnego, a nienależnie pobranego. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest przepis art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407), dalej zwana ustawą, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia" (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r.) to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W niniejszej sprawie uchylono skarżącej prawo do przyznania świadczenia wychowawczego w okresie od listopada 2019 r. do lipca 2020 r., z uwagi na złożone przez skarżącą oświadczenie, że syn, na którego przyznano wspomniane świadczenie, zamieszkuje z ojcem. W konsekwencji organ wydał następnie zaskarżoną decyzję stwierdzającą, że świadczenia pobrane na podstawie decyzji przyznającej świadczenie są świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o obowiązku ich zwrotu. Decyzja ta, w ocenie składu orzekającego jest wadliwa. Zdaniem Sądu okoliczność, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w związku z uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie, nie zwalniało organu z obowiązku dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą regulacją celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jeżeli zatem okazałoby się, że pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb syna to oznaczałoby, iż świadczenia te nie zostały przez skarżącą nienależnie pobrane. Powyższą kwestię należy jednak wyjaśnić. Przede wszystkim wypada wspomnieć o zalegających w aktach sprawy wydrukach zawierających potwierdzenia dokonania transakcji z konta skarżącej na rzecz jej byłego męża oraz syna. Na niektórych z nich wskazano tytuł przelewu "500+", niektóre zaś z nich pozostają niejasne. Postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno zatem polegać na zobowiązaniu byłego męża skarżącej do złożenia oświadczenia czy przekazywane przez skarżącą środki zostały spożytkowane w sposób wskazany powyżej i od tych ustaleń uzależnić konieczność zwrotu spornych świadczeń. W związku z powyższymi uchybieniami doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na wniosek organu, przy jednoczesnym braku żądania strony skarżącej do rozpoznania sprawy na rozprawie.