II GZ 219/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P.W.-W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 165/21 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P.W.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 165/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę P.W.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] listopada 2020 r. w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: P.W.-W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] listopada 2020 r. w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu. W skardze tej zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został uwzględniony – postanowieniem z 18 marca 2021 r. zwolniono skarżącego z kosztów sądowych oraz ustanowiono mu pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z 12 lutego 2021 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie numeru PESEL w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu 26 lutego 2021 r. Pomimo wezwania powyższy brak formalny nie został uzupełniony, co stanowiło podstawę odrzucenia skargi, na mocy art. 58 §1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Zażalenie na postanowienie z 15 kwietnia 2021 r. złożył skarżący, reprezentowany przez r.pr. M.S., pełnomocnika z urzędu, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. § 33 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. – Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177; dalej "regulamin wewnętrznego urzędowania WSA") przez przedwczesne wezwanie do usunięcia braków formalnych i odrzucenie skargi, w a konsekwencji uniemożliwienie skarżącemu realizacji przyznanego mu prawa do pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i skutecznego dochodzenia jego praw, w sytuacji gdy Sąd powinien był wstrzymać się z wzywaniem do usunięcia braków, a tym bardziej z odrzuceniem skargi, przynajmniej do czasu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu oraz wezwać do usunięcia braków już wyznaczonego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. Bezspornym jest, że skarżący w skardze na decyzję SKO w Łodzi nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłała numeru PESEL w wyznaczonym terminie. Jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie. Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości. Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu. WSA przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do Sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącego (np. we wniosku o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL, k. 71 akt administracyjnych). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem jej odrzucenia. Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia, należy wziąć pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide druk sejmowy VIII.3260). W rozpoznawanej sprawie, nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącego nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącego w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącego. W ocenie NSA, te okoliczności świadczą o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu. Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19). Natomiast nie ma racji autor zażalenia, że nieuprawnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL przed rozpoznaniem sformułowanego w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie bowiem z § 33 ust. 1 regulaminu wewnętrznego urzędowania WSA, po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Taka konstrukcja omawianego przepisu wprost wskazuje, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przewodniczący powinien poczekać do czasu rozpoznania tego wniosku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Od wyniku rozpoznania tego wniosku zależy bowiem, czy skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego czy też z tego obowiązku zostanie zwolniony. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma natomiast wpływu na wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.