II SA/Gl 300/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę. Pismem z dnia 8 lutego 2021 r. K.N. (dalej jako: skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] r. nr [...], w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...]r. Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę – M.N. wskazując, że skarżący nie spełnił przesłanek określonych w art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm., dalej jako u.ś.r.), albowiem matka dziecka – R.N. żyje, nie porzuciła dziecka i wcześniej pobierała świadczenie rodzicielskie wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przez okres krótszy niż 14 tygodni. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję, złożonej przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 17 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 564/19, oddalił skargę. Wyrok ten, jak również obie poprzedzające go decyzje, zostały uchylone na mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2020 r., sygn. akt: I OSK 561/20. W wyroku tym NSA wskazał, że przepis art. 17c ust. 2 u.ś.r., mimo iż nie posługuje się zwrotem "w szczególności", nie może być postrzegany jako źródło enumeratywnego wyliczenia okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia rodzicielskiego ojcu dziecka, lecz formułuje w tym zakresie wyłącznie przykładowy katalog przesłanek. Ponadto stwierdził, że przyjęcie stanowiska prezentowanego w obu decyzjach i wyroku Sądu I instancji, że skarżącemu jako ojcu dziecka nie przysługuje świadczenie rodzicielskie z uwagi na to, że matka dziecka nie pobierała świadczenia, zasiłku lub uposażenia wskazanego w przepisie art. 17c ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i stanowiłoby przejaw dyskryminacji (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), a także naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej [...] godziłoby też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art.71 Konstytucji RP). Jednocześnie NSA stwierdził, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wyrażoną wyżej ocenę prawną, odnoszącą się do wykładni art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r. Następnie organ pierwszej instancji decyzją z [...]r., przyznał skarżącemu świadczenie rodzicielskie na córkę w kwocie 645,20 zł miesięcznie na okres od 12 lipca 2018 r. do 31 lipca 2018 r., 1000,00 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. oraz w kwocie 354,80 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2019 r. do 11 marca 2019 r. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Cytując obszernie uzasadnienie zapadłego w sprawie wyroku NSA oraz podkreślając związanie przy orzekaniu w sprawie, treścią tego wyroku, organ odwoławczy podkreślił, że córka skarżącego zamieszkuje z nim od 12 lipca 2018 r. i od tego dnia prawidłowo zostało przyznane skarżącemu świadczenie rodzicielskie. Ponadto organ wskazał, że matka dziecka miała przyznane świadczenie rodzicielskie na okres od 1 czerwca 2018 r. do 11 marca 2019 r., jednakże prawo do tego świadczenia zostało, na wniosek matki dziecka, uchylone od dnia 12 lipca 2018 r. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucił organom obu instancji przede wszystkim naruszenie art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. 2021, poz. 735, dalej jako: k.p.a.) oraz art. 107 k.p.a., wskazując, że organy te, wbrew wskazaniom zawartym w wyroku NSA, nie przeprowadziły własnego postępowania wyjaśniającego i nie wydały zaskarżonych przez niego decyzji samodzielnie, a jedynie powieliły treść wyroku NSA. W związku z tym, według skarżącego, organy nie wykonały wskazań co do dalszego postępowania, bowiem nie dokonały samodzielnej wykładni prawa, wskazanej przez NSA. Zarzucił też, że przy rozpoznaniu sprawy organy naruszyły art. 9 i 10 k.p.a. Ponadto skarżący podniósł, że wbrew jego żądaniu, nie przyznano mu odsetek ustawowych od przysługującego mu świadczenia rodzicielskiego. Powołał się przy tym na analogię do odsetek pobieranych przez organy w przypadku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych i przytoczył tezy orzeczeń Sądu Najwyższego w sprawach rentowych dotyczące obowiązku zapłaty przez organ odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu, odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Podkreślenia wymagało, że sprawa, której dotyczy skarga, była przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 23 września 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 561/20 uchylił decyzje organów obydwu instancji oraz poprzedni wyrok WSA. Natomiast zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt: II SA/Wa 1818/20: "W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych". Okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy zostały wyczerpująco wyjaśnione na wcześniejszym etapie postępowania, co podkreślił NSA w wyżej wymienionym wyroku wskazując, że: "niepodniesienie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania w zakresie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny materiału dowodowego sprawy, zgromadzonego i ocenionego w toku postępowania administracyjnego, petryfikuje ustalenia faktyczne leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala aktualnie przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku." W decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu sądowym organ odwoławczy – w zakresie istotnych ustaleń faktycznych wskazał, że córka skarżącego zamieszkuje z nim od 12 lipca 2018 r. i od tego dnia zostało mu przyznane świadczenie rodzicielskie oraz że matka dziecka miała przyznane świadczenie rodzicielskie na okres od 1 czerwca 2018 r. do 11 marca 2019 r., jednakże prawo do tego świadczenia zostało, na jej wniosek, uchylone od dnia 12 lipca 2018 r. Natomiast nie miało decydującego znaczenia dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji stwierdzenie, że matka dziecka pobierała świadczenie rodzicielskie do dnia 11 lipca 2018 r., co skarżący kwestionował w skardze. Kluczowe znaczenie miały bowiem – przytoczone wyżej - ustalenia zawarte w decyzji organu odwoławczego. Okoliczności te stanowiły podstawę faktyczną uzasadniającą uwzględnienie wniosku skarżącego. Zasadniczą kwestią sporną w sprawie pozostawała wykładnia art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r. w zakresie prawa ojca dziecka do świadczenia rodzicielskiego w sytuacji, w której matka dziecka nie wykorzystała przysługującego jej prawa do pobierania świadczenia rodzicielskiego przez okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka. Wbrew zatem zarzutom skargi, w sprawie nie było konieczności dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego czy dowodowego, albowiem istotne okoliczności stanu faktycznego sprawy – co podkreślił również NSA - zostały ustalone. Ma to również znaczenie w kontekście zawartego w skardze zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 K.p.a., gdyż brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – w realiach niniejszego postępowania, toczącego się po wyroku NSA, nie miał wpływu na ustalenia stanu faktycznego. W treści uzasadnienia tego wyroku, NSA wskazał te ustalenia i podkreślił, że "istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona". Sporna była jedynie zastosowana poprzednio przez organy – do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego – wykładnia przepisów, skutkująca stwierdzeniem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia rodzicielskiego na córkę. Jak już zatem była o tym mowa wyżej, wykładnię art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r., w sposób wiążący określił NSA, zaś organy – zgodnie z art. 153 p.p.s.a. – wykonały obowiązek dotyczący uwzględnienia oceny prawnej zawartej w cytowanym wyroku. Za bezzasadny należało również uznać zarzut skarżącego dotyczący nieprzyznania mu wraz z przedmiotowym świadczeniem, wypłacanym za okres wsteczny, odsetek ustawowych. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, takie orzeczenie byłoby pozbawione podstawy prawnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że zgodnie z zasadą legalizmu, organy administracji państwowej mogą działać wyłącznie w ramach swojej właściwości i w oparciu o konkretne przepisy prawa, które uprawniają je do określonego działania. W przypadku przyznania świadczenia rodzicielskiego, także za okres wsteczny, ustawodawca nie przewidział możliwości wypłacenia tego świadczenia powiększonego o odsetki za ewentualną zwłokę, a zatem organy nie mogły orzec w przedmiocie tych odsetek. Wbrew błędnemu przekonaniu skarżącego, nie ma w tym zakresie podstaw do zastosowania – przez analogię – przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ani też orzeczeń Sądu Najwyższego, dotyczących spraw organów rentowych, bowiem w sytuacjach przez skarżącego przywołanych, przepisy przewidują możliwość orzeczenia takich odsetek, w przeciwieństwie do przepisów, które mają zastosowanie w niniejszej sprawie. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia istotnych uchybień w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ pierwszej instancji. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej analizy zgromadzonych w sprawie dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga jest bezzasadna, a wobec tego, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlegała ona oddaleniu.