I OSK 947/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 584/20 w sprawie ze sprzeciwu P. S.A. z siedzibą w K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu użytkowania nieruchomości 1) prostuje z urzędu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 584/20, w ten sposób, że po słowach: "sprawy ze sprzeciwu" w miejsce słów: "P. S.A. z siedzibą w K." wpisuje słowa: "P. S.A. z siedzibą w K.", 2) oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 10 marca 2021 r. oddalił sprzeciw P. S.A. z siedzibą w K. od decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2020 r. w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu użytkowania nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie od uczestników zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez dokonanie wykładni przepisów, które mogą mieć zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, powinien oceniać jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o których stanowi art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej kpa; 2) art. 151a § 2 ppsa przez oddalenie sprzeciwu w sytuacji, gdy decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem art. 12 § 1 i 2, art. 136 § 1 oraz art. 138 § 1 § 2 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione wart. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznając wniosek o rozstrzygnięcie sprawy na rozprawie zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 182 § 2a ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego nie było przeszkód do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że zgodnie z art. 64e ppsa rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. Należy jednakże wskazać, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 512/21, z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2606/20, czy z 8 października 2020 r., sygn. akt II OSK 3970/19). Skoro zatem zakres powstępowania wyjaśniającego determinowany jest brzmieniem przepisów prawa materialnego regulujących określony stosunek prawny, to Sąd pierwszej instancji uprawniony jest do dokonania ich wykładni w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji dawało organowi odwoławczemu podstawę do zastosowania art. 138 § 2 kpa. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił J.G., spadkobierczyni pierwotnej właścicielki nieruchomości, na której to nieruchomości, za zezwoleniem Naczelnika Gminy Z., wybudowana została napowietrzna linia energetyczna, odszkodowania za ograniczenie prawa własności, uznając, że nie jest ona uprawniona do uzyskania takiego odszkodowania. Organ ten ograniczył postępowanie wyjaśniające do zbadania uprawnienia spadkobierczyni do ubiegania się o odszkodowanie. W wyniku rozpatrzenia odwołania organ drugiej instancji uznał, że spadkobierczyni może ubiegać się o odszkodowanie, którą to okoliczność Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku potwierdził, zasadnie powołując się na treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20. Wywody Sądu służyły zatem wykazaniu, że w toku postępowania wyjaśniającego przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień procesowych w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wykładnia przepisów prawa materialnego dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie przekroczyła zatem zakresu niezbędnego do ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie zaszły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 kpa. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku art. 64e ppsa należało uznać za niezasadny. Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151a § 2 ppsa w zw. z art. 12 § 1 i 2, art. 136 § 1 i art. 138 § 1 i 2 kpa wskazać należy, że zgodnie z art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jednocześnie w myśl art. 136 § 1 tej ustawy organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wyjątek od tej zasady został przewidziany w art. 136 § 2 kpa, zgodnie z którym, jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym o zastosowaniu przepisu § 1 bądź § 2 będzie decydowała okoliczność czy w postępowaniu wyjaśniającym przed organem pierwszej instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Starosta K. ograniczył postępowanie wyjaśniające do zbadania kwestii przysługiwania spadkobierczyni pierwotnej właścicielki nieruchomości prawa do ubiegania się o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości przez budowę napowietrznej linii energetycznej i nie przeprowadził postępowania w pozostałym zakresie niezbędnym do ewentualnego ustalenia wysokości odszkodowania, w tym w szczególności nie pozyskał operatu szacunkowego dotyczącego spornej nieruchomości. Pozwalało to na postawienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania w zakresie, w jakim regulują one obowiązki organu prowadzącego postępowanie wyjaśniające. Tym samym przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy mogło odbyć się wyłącznie na podstawie art. 136 § 2 kpa, a zatem wymagało złożenia stosownego wniosku przez wszystkie strony postępowania, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo określił, że rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 138 § 2 kpa. Skoro zatem organ odwoławczy prawidłowo wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, to w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 151a § 1 ppsa, a złożony sprzeciw od decyzji Wojewody [...] należało oddalić na podstawie art. 151a § 2 ppsa. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 151a § 2 ppsa z uwagi na naruszenie art. 12 § 1 i 2, art. 136 § 1 i art. 138 § 1 i 2 kpa należało uznać za niezasadny. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2a ppsa, orzekł jak w pkt 2 sentencji. Jednocześnie w myśl art. 156 § 1 ppsa sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W przypadku zaś gdy sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sąd ten – zgodnie z art. 156 § 3 ppsa – może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w rubrum wyroku Sąd pierwszej instancji omyłkowo wskazał, że sprzeciw został złożony przez P. S.A. z siedzibą w K., podczas gdy rzeczywista siedziba spółki mieści się w K., co zostało prawidłowo wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Tym samym omyłkę tę należało uznać za oczywistą, a zatem podlegającą sprostowaniu we wskazanym powyżej trybie. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 156 § 3 ppsa, orzekł jak w pkt 1 wyroku.