I SA/Rz 459/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmawiającą T. W. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy Zobowiązana pismem z dnia 15 stycznia 2021 r., poinformowała ZUS w P., że w dniu 2 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W związku z powyższym organ wszczął postępowanie wyjaśniające. Zgodnie z informacją Wydziału Obsługi Klientów i Korespondencji stwierdzono, że w dniu 2 kwietnia 2020 r. nie odnotowano wpływu do Oddziału ZUS wniosku Zobowiązanej. Mając na uwadze powyższe decyzją z [...] stycznia 2021 r. ZUS odmówił Zobowiązanej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych za okres od marca do maja 2020 r. Zobowiązana nie zgodziła się z decyzją ZUS i złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu oświadczyła, że w pierwszych dniach kwietnia 2020 r, złożyła wniosek RDZ w formie papierowej. Z uwagi na zamknięcie Oddziału ZUS spowodowany pandemią koronawirusa wniosek został wrzucony do skrzynki podawczej przez jej męża. Będąc przekonana, że będzie zwolniona z opłacania należności wobec ZUS nie ujmowała należnych składek przy obliczaniu podatku dochodowego, co skutkowało jego zwiększeniem. Składki zaczęła terminowo opłacać od miesiąca lipca 2020 r. Podkreśliła, że nie otrzymała z ZUS żadnej informacji o zadłużeniu, więc nie zorientowała się, że jej wniosek zaginął. O powyższym fakcie dowiedziała się dopiero po otrzymaniu podsumowania salda pod koniec 2020 r. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie dołączyła kopię wniosku RDZ, który złożyła do ZUS w kwietniu 2020 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., opisaną na wstępie, ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wydział Obsługi Klientów i Korespondencji w Inspektoracie ZUS w P. dokonał weryfikacji wszystkich wniosków RDZ złożonych w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r., lecz nie odnotował wpływu wniosku Skarżącej. Zobowiązana nie zgodziła się z decyzją ZUS i wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. błąd ustaleń faktycznych poprzez oparcie rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy i brak przeprowadzenia przez ZUS postępowania dowodowego z przedstawionych przez Skarżącą w dniu 16 lutego 2021 r. dokumentów, w sytuacji gdy zgłoszone dowody mają kluczowe znaczenie dla sprawy; 2. błąd ustaleń faktycznych poprzez uznanie, że Skarżąca nie złożyła wniosku o zwolnienie z opłacania składek ZUS, podczas gdy zgodnie z przedstawionymi dowodami - wniosek ten został złożony; 3. błąd ustaleń faktycznych poprzez zupełne nieuwzględnienie pisemnego oświadczenia świadka W. W. z dnia 16 lutego 2021 r., potwierdzającego fakt złożenia wymaganego wniosku oraz okoliczności przygotowania skrzynek podawczych ZUS; 4. błąd ustaleń faktycznych poprzez zupełne nieustosunkowanie się do dokumentu z dnia 4 listopada 2020 r., uzyskanego ze strony internetowej PUE ZUS. Dokument ten wskazuje, że fakt powstania zaległości w opłaceniu składek został stwierdzony przez ZUS dopiero na dzień 31 października 2020 r., co uniemożliwiło Skarżącej ewentualne powtórne złożenie wniosku RDZ w przypadku stwierdzenia faktu jego zaginięcia, gdyż termin składania wniosków minął dużo wcześniej w dniu 30 czerwca 2020 r.; 4. niezastosowanie art 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), który mówi o rozstrzyganiu na korzyść strony wątpliwości co do stanu faktycznego. W uzasadnieniu skargi podniosła, że skrzynki podawcze do przyjmowania wniosków nie były właściwie zabezpieczone, co umożliwiało przypadkowe wypadnięcie znajdujących się w nich dokumentów, a nawet ich wyciągnięcie przez osoby nieupoważnione. Skarżąca podkreśliła, że nad skrzynkami nie było żadnego nadzoru, gdyż znajdowały się one w przedsionku wejścia do ZUS. Do skargi dołączyła oświadczenie męża- W. W. i M. C. na okoliczność niewłaściwego zabezpieczenia skrzynek podawczych do przyjmowania wniosków w Inspektoracie ZUS w P. Wniosła o przeprowadzenie postępowania dowodowego z załączonych dokumentów oraz przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków W. W. i M. C. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 2 i 3 ustawy COVID-19 i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 czerwca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków W. W. i M. C. należy wskazać, że z uwagi na brzmienie art. 106 § 3 P.p.s.a. nie jest możliwe w postępowaniu sądowoadministracyjnym przeprowadzenie wnioskowanych dowodów osobowych, tj. przesłuchania świadków, dlatego Sąd wniosek ten oddalił, natomiast dopuścił jako dowód dołączone do skargi dokumenty tj. oświadczenia W. W. i M. C. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca Skarżącej wnioskowanego przez nią zwolnienia z opłacania składek za: marzec, kwiecień i maj 2020 r. Z treści przedmiotowego rozstrzygnięcia wynika, że powodem nieuwzględnienia wniosku Skarżącej było stwierdzenie przez organ, że w Wydziale Obsługi Klientów i Korespondencji w Inspektoracie ZUS w P. nie stwierdzono wpływu jej wniosku., wobec czego decyzja w tym zakresie musi być odmowna. ZUS podkreślił, że na skutek wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, podjął ponownie postępowanie wyjaśniające, które nie potwierdziło złożenia przez nią wniosku. Mając na uwadze powyższe ZUS stwierdził , że Skarżąca nie złożyła wniosku w ustawowym terminie, z tego właśnie względu odmówił przyznania jej zwolnienia. Organ załatwił sprawę merytorycznie, pomijając całkowicie jej procesowy aspekt. W tym miejscu podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 31 zp ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), jest postępowaniem wszczynanym nie z urzędu, lecz na wniosek. W tym więc wypadku zastosowanie znajdzie między innymi art. 61 § 3 k.p.a.., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Skro więc wniosek o zwolnienie, na który Skarżąca się powołuje, nie został złożony, jak twierdzi organ, to nie mogło dojść do wszczęcia nim postępowania. Z przytoczonej przez ZUS argumentacji wynika, że wobec twierdzeń Skarżącej, zawartych w jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, odnośnie złożenia przez nią w kwietniu wniosku o zwolnienie ze składek, zainicjowano i przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, w rezultacie którego nie stwierdzono złożenia wniosku o zwolnienie w kwietniu 2020 r. Wobec takich ustaleń, jedynym możliwym rozwiązaniem procesowym było umorzenie postępowania. ZUS tymczasem załatwił sprawę merytorycznie, traktując złożenie wniosku wyłącznie jako przesłankę uzyskania ulgi, w postaci zwolnienia z opłacania składek. To zaś jest nie do pogodzenia z art. 61 § 1 i § 3 k.p.a. Jak wynika z powyższego, kluczowym i zasadniczym zagadnieniem na gruncie niniejszej sprawy jest kwestia złożenia wniosku przed dniem 30 czerwca 2020 r., w której to kwestii obie strony postępowania sądowego prezentują odmienne i przeciwstawne stanowiska. W tym zakresie ZUS wyszedł z założenia, że fakt wykazania złożenia wniosku spoczywa na stronie. Poza tym stwierdził, że rezultaty postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie, jakie zostało przez niego przeprowadzone, wykluczają przyjęcie złożenia wniosku przez Skarżącą. Odnosząc się do tych twierdzeń na wstępie należy zwrócić uwagę, że z regulacji k.p.a. oraz okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż w kwietniu 2020 r., kiedy to Skarżąca miała złożyć swój wniosek, mogła to uczynić za pośrednictwem operatora pocztowego, elektronicznie, za pomocą środków służących porozumiewaniu się na odległość lub wnosząc go, w formie pisemnej, bezpośrednio do organu. Jeżeli chodzi o ten ostatni sposób, skorzystanie z którego Skarżąca deklaruje, to z uwagi na okoliczności związane z ograniczeniem pracy urzędu organu, związane z przeciwdziałaniem skutkom pandemii, nie mogła tego uczynić za pośrednictwem funkcjonującego w nim biura podawczego. Z argumentacji Skarżącej oraz stanowiska organu wynika, że złożenie bezpośrednio pisma do organu mogło się wówczas odbyć tylko poprzez wrzucenie pisma do skrzynki przed siedzibą organu - jego inspektoratu. W tym miejscu dodać należy, że na podstawie przytaczanych przez strony okoliczności, sposób wnoszenia pism do ZUS można odtworzyć jedynie w sposób fragmentaryczny i niepełny. Odnośnie przewidzianej na ten czas (kwiecień 2020 r.) procedury wnoszenia pism bezpośrednio do ZUS nic więcej jednak nie wiadomo. Nie sposób jest więc stwierdzić nie tylko tego czy strona wnosząc pismo, poprzez wrzucenie go do skrzynki przed siedzibą organu, miała jakąkolwiek możliwość uzyskania potwierdzenia jego wniesienia, ale także tego jak wyglądało wyjmowanie pism ze skrzynki, kto tego dokonywał, czy była to jedna osoba czy też odbywało się to kolegialnie. Niewiadomym pozostaje również to, w jaki sposób złożone w ten sposób dokumenty były następnie rejestrowane, ani w jakim trybie odbywało się ich przekazywanie właściwym komórkom organu i jakie gwarancje procesowe praw stron temu towarzyszyły. W tej sytuacji samo stwierdzenie organu, odnośnie poczynionych we własnym i w istocie nieznanym zakresie wyjaśnień, co do niezłożenia przez Skarżącą wniosku, niepoparte żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami, uznać należy za dalece niewystarczające. Nie sposób jest ponadto pominąć także tego, że twierdzenia o przeprowadzonych ustaleniach w omawianym zakresie są gołosłowne. Poza niczym niepopartymi mailami od pracowników organu, mającymi charakter wewnętrznej korespondencji, zgodnie z którymi nie stwierdzono wniosku Skarżącej, organ nie przedstawił jakichkolwiek innych okoliczności, wskazujących na taki stan rzeczy. Same oświadczenia pracowników ZUS (w przypadku których nie wiadomo jaką pełnili rolę w procesie obiegu korespondencji) także nie odnoszą się do żadnych faktów czy okoliczności, związanych z podjętymi działaniami weryfikacyjnymi. Nie sposób ich więc w jakikolwiek sposób skontrolować. Tak więc poprzestanie jedynie na tego typu danych, dawałoby organowi możliwość arbitralnego dyskwalifikowania wniosków, co nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W związku z tym stwierdzić należy, że ZUS odmawiając przyznania Skarżącej zwolnienia, z uwagi na niestwierdzenie wpłynięcia jej wniosku dopuścił się naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Wśród tych naruszonych przepisów przytoczyć należy chociażby: art. 7 i art. 77 § 1 art. 61 § 1 i § 3, art. 104 k.p.a. To zaś obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, w wydanej w jego następstwie decyzji, organ winien przede wszystkim przedstawić procedurę i przyjęte przez siebie rozwiązania, zgodnie z którymi odbywało się wnoszenie podań (wniosków) w formie pism procesowych, bezpośrednio do organu, w kwietniu 2020 r., kiedy to obowiązywały szczegółowe ograniczenia związane z przeciwdziałaniem skutkom pandemii. Następnie zaś wykazać, na podstawie jakich czynności weryfikacyjnych, przez kogo przeprowadzonych, ustalono niewpłynięcie wniosku Skarżącej. W omawianym kontekście ZUS winien wziąć także pod uwagę wszelkie aspekty wnoszenia pism przez strony, w przyjęty przez niego sposób, także te, ewentualnie utrudniające lub uniemożliwiające stronom uzyskanie potwierdzenia złożonych dokumentów. Oprócz tego w sytuacjach wątpliwych, jeżeli strona nie mogła uzyskać potwierdzenia złożenia wniosku, organ nie będąc w stanie przedstawić jednoznacznych ustaleń na poparcie swojego stanowiska, nie może obciążać jej negatywnymi konsekwencjami tego rodzaju okoliczności. Skoro bowiem jednostronnie i niezależnie przyjął określony tryb wnoszenia wniosków, rodzący tego rodzaju wątpliwości, to nie może ich skutków przenosić na strony. W tej sytuacji winien więc rozstrzygać niedające się usunąć i istotne wątpliwości w omawianym zakresie, na korzyść stron. W odniesieniu do okoliczności przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że na złożenie przez Skarżącą wniosku o zwolnienie wskazuje jej mąż, który oświadczył że na początku kwietnia 2020 r. był osobiście przed siedzibą ZUS w P. i złożył wnioski w imieniu swoim i żony poprzez wrzucenie do skrzynki podawczej. Podkreślił, że skrzynki podawcze, do których należało wrzucać dokumenty były przygotowane w niestaranny sposób, gdyż były to tekturowe pudła z wyciętymi otworami do wrzucania dokumentów. Otwory te były na tyle duże, że można było przez nie wyciągnąć dokumenty znajdujące się wewnątrz, a pudła były przymocowane do krzeseł za pomocą taśmy klejącej. Wnioskodawca nie miał możliwości uzyskania jakiegokolwiek potwierdzenia faktu ich złożenia. Powyższe okoliczności wynikają tez oświadczenia złożonego przez M.C. W ocenie Sądu, wobec tego, że Skarżąca wnosząc bezpośrednio podanie (wniosek) do organu nie miała możliwości otrzymania potwierdzenia tego faktu, niedopuszczalnym jest przyjmowanie, że niewykazanie przez nią wniesienia dokumentu musi pociągnąć za sobą niekorzystne dla niej konsekwencje procesowe. Strona nie ma bowiem obowiązku uzyskania potwierdzenia złożenia wniosku. Wprawdzie może w ten sposób zabezpieczyć się na wypadek chociażby jego zaginięcia, jednakże nieuczynienie tego nie może negatywnie oddziaływać na jej sytuację procesową. Tym bardziej więc wykluczyć należy wyciąganie w stosunku do niej negatywnych konsekwencji, gdy działając w zaufaniu do organu, nie mogła otrzymać potwierdzenia wniosku złożonego w prawnie dopuszczalnej formie. Rozpatrując ponownie sprawę, organ zobowiązany będzie uwzględnić wyrażone w niniejszym uzasadnieniu stanowisko Sądu. Ponadto Sąd wskazuje, że dołączone do odpowiedzi na skargę odpisy pełnomocnictw są nieczytelne (druk częściowo zamazany), co znacznie utrudnia, a wręcz uniemożliwia ustalenie zakresu udzielonych upoważnień. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.