II SA/Ol 644/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu P. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę "[...]" zł (słownie: "[...]" złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że wnioskiem z dnia 8 stycznia 2020 r. J. K. (skarżący) wystąpił do organu pierwszej instancji o przyznanie m.in. zasiłku celowego na zakup posiłku. Burmistrz (organ I instancji) decyzją z dnia "[...]" przyznał skarżącemu zasiłek celowy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i domu" w kwocie 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w związku z tym, iż dochód skarżącego (645 zł) nie przekracza 150 % podwyższonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 1051,50 zł, przyznaje się zasiłek celowy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył skarżący, kwestionując wysokość świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że rozpatrując sprawę wzięto pod uwagę charakter świadczenia, jakim jest zasiłek celowy, a mianowicie, że przyznawany jest on w ramach tzw. uznania administracyjnego, tzn., że użyty w przepisie zwrot "może" do uznania organu pozostawia decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku, przy uwzględnieniu określonych okoliczności. Oznacza to, że sam fakt spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania mu tego świadczenia i to w wysokości przez niego oczekiwanej. Stwierdzono, że w związku z uznaniowym charakterem decyzji w przedmiocie przyznania tego świadczenia – samo spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w wysokości przez niego określonej. Podkreślono również, że organ pierwszej instancji nie pozostawił skarżącego bez pomocy. Otrzymuje on bowiem z organu systematycznie wiele świadczeń w postaci różnych zasiłków, zaspokajających różne cele. Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wywiódł skarżący, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik decyzji, a mianowicie: a) art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyznanie zasiłku celowego w zbyt niskiej wysokości, b) art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy przyznany skarżącemu zasiłek celowy nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb i uniemożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. 2. Naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik decyzji, a mianowicie: a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dowolną ocenę dowodów w sprawie, co skutkowało przyznaniem zasiłku celowego w zbyt niskiej wysokości. b) art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez brak wydania przez organ II instancji decyzji reformatoryjnej. W uzasadnieniu skargi skonkludowano, że udzielona skarżącemu pomoc w zakresie zasiłku celowego nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb i uniemożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednocześnie przyznano, że spełnienie warunków otrzymania zasiłku celowego nie obliguje organu do jego przyznania, jednakże odmowa udzielenia świadczenia wymaga uzasadnienia, w tym powołania się na interes społeczny lub brak możliwości organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2019 r., poz. 2167). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w wysokości 100 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2020 r. Zakwestionowane decyzje zostały podjęte na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) oraz w oparciu o uchwałę Rady Miejskiej z dnia 18 grudnia 2018 r., w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P.Z 2018 r. poz. 1007). Ustawa o pomocy społecznej w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Jak reguluje to ustawa rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Jest to świadczenie uznaniowe, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Organy słusznie przyjęły, że w sprawie bezspornie spełniony został warunek kryterium dochodowego kwalifikujący do przyznania zasiłku okresowego, bowiem dochód skarżącego (645 zł) nie przekracza 150 % podwyższonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli 1051,50 zł. Niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącego jest trudna. Decyzja o przyznaniu mu spornego świadczenia, w ocenie Sądu miała jednak oparcie w przepisach prawa. Skarżący kwestionuje natomiast wysokość przyznanego świadczenia. Odnosząc się do tego zarzutu, należy wskazać, że nie jest to jedyna pomoc, którą otrzymuje strona skarżąca z organu pomocy społecznej. Ponadto trzeba mieć również na uwadze ograniczone możliwości pomocy społecznej, a także potrzeby innych osób wymagających wsparcia. W piśmie z dnia 16 marca 2020 r. organ pierwszej instancji dodatkowo wyjaśnił, że średnia wysokość wypłacanych przez organ świadczeń pieniężnych na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" wynosiła ok. 117,30 zł. W styczniu 2020 r. Ośrodek dysponował budżetem na realizację świadczeń pieniężnych na zakup posiłku lub żywności w kwocie 8.000 zł, a o tę pomoc ubiegały się 64 rodziny. Stwierdził, że wziął pod uwagę liczbę złożonych wniosków o wskazaną pomoc, sytuację materialno - bytową ubiegających się rodzin, jak również indywidualną sytuację J. K.. Dodał, że systematycznie korzysta on z pomocy Ośrodka w formie zasiłku stałego, okresowego, celowego m.in. na: pokrycie kosztów zakupionych leków, zakup opału a także zakup żywności. Skarżący otrzymuje zatem pomoc w postaci różnych zasiłków na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb bytowych, co świadczy o tym, że jest w sposób ciągły objęty wsparciem. Nie może jednak oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej staną się stałą i systematyczną formą wspomagania w wysokości świadczeń przez niego oczekiwanych, gdyż pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym. Jeśli zaś w niniejszej sprawie ocenie poddano z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznano, że nie istnieje możliwość przyznania stronie spornego świadczenia w większym rozmiarze, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa oraz przekroczenia granic uznania administracyjnego. Podobnie, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Zarówno bowiem wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. W przedmiotowej sprawie organ przedstawił swoje możliwości finansowe. Nie ma przy tym znaczenia dla istoty sprawy i wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku celowego fakt, że organ minimalnie błędnie wyliczył średnią, iż wysokość wypłacanych świadczeń wynosi 117,30 zł, zamiast 125 zł. (wynika to z prostego podzielnia kwoty ogólnej przeznaczonej na zakup żywności lub posiłku - 8 tys. przez liczbę 64 rodzin ubiegających się o wsparcie). Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również to, że skarżącemu na podstawie decyzji organu I instancji przyznana została pomoc od stycznia do maja 2020 r. Pomoc ta nie jest wielka, jednak z pewnością pomoże skarżącemu w pokonaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Ponadto, co należy podkreślić, organ pomocy społecznej oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 393/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie, organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby czy rodziny, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 42/13, orzeczenia.nsa.gov.pl ). Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzji wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ odwoławczy wydając swoje rozstrzygnięcie. W konsekwencji nie można więc zgodzić się ze wskazanymi w skardze naruszeniami prawa procesowego. W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd w punkcie I wyroku oddalił skargę. W puncie II wyroku orzeczono o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.