I GZ 227/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1974/20 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu sądowego w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1974/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej; orzekł też o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W związku z zaskarżeniem ww. decyzji skarżący został wezwany – zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 17 listopada 2020 r. do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie numeru PESEL w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w trybie zastępczym 21 grudnia 2020 r. Powyższy brak formalny nie został uzupełniony, co stanowiło podstawę odrzucenia skargi, na mocy art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił pozbawienie go prawa do sądu, polegające na niezasadnym uznaniu, że niepodanie nr PESEL w skardze stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu, w sytuacji gdy w aktach administracyjnych znajduje się nr PESEL, który Sąd mógł pozyskać bez konieczności wzywania skarżącego, co skutkowało bezpodstawnym odrzuceniem skargi. Ponadto, zarzucił naruszenie art. 40 § 1 k.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie polegające na braku doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi radcy prawnemu dr. P. S., którego pełnomocnictwo znajduje się w akrach administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. Bezspornym jest, że skarżący w skardze na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłał numeru PESEL w wyznaczonym terminie. Jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie. Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości. Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu. WSA przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do Sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącego (protokół z zapoznania się przez skarżącego z aktami sprawy prowadzonej przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – k. 259-261 akt administracyjnych). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem jej odrzucenia. Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia, należy wziąć pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide druk sejmowy VIII.3260). W rozpoznawanej sprawie, nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącego nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącego w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącego. W ocenie NSA, te okoliczności świadczą o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu. Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19). Natomiast nie ma racji autor zażalenia, że nieuprawnione było wezwanie skarżącego osobiście do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL, w sytuacji gdy w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo z 6 marca 2019 r. do reprezentowania go "w postępowaniu prowadzonym przez NCBiR w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej (sygn. [...]) oraz wszelkimi instytucjami i sądami" (k. 270 akt adm.). Zauważyć bowiem należy, że w sprawie przed sądem administracyjnym skarżący występował osobiście, bez pełnomocnika. Podkreślenia w tym miejscu wymaga odrębność postępowania przed organem oraz sądem administracyjnym oraz odrębność regulacji prawnych w tym zakresie. Reprezentacja strony w postępowaniu przed organem administracji wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś reprezentacja strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z przepisów ustawy p.p.s.a. Ustanowienie pełnomocnika na etapie postępowania przez organami nie pozostaje bez wpływu na kwestię reprezentacji strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak stanowi art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Natomiast z art. 37 § 1 p.p.s.a wynika, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Na gruncie rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym skarżący wszelkich czynności procesowych dokonywał samodzielnie; nie przedłożył także pełnomocnictwa w tym postępowaniu. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że kierowanie do niego korespondencji, w tym spornego wezwania, było prawidłowe. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.