I SA/Gd 423/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi "A" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 27 listopada 2020 r., nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 27 listopada 2020 r. Prezydent Miasta określił Wspólnocie Mieszkaniowej A wysokość podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za marzec 2020 roku w kwocie 1.728,06 zł, dla nieruchomości położonej w G. przy ulicy [...], na terenie której zamieszkują mieszkańcy i w części na której nie zamieszkują mieszkańcy a powstają odpady komunalne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 2 lutego 2021 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, przywołując m. in. treść przepisu art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 6ka ust. 1 – 3, art. 6q ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1579; dalej określanej jako "u.u.c.p.g."), § 2 i § 4 uchwały Nr XVII/425/19 Rady Miasta Gdańska z dnia 24 grudnia 2019 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty dla nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy oraz dla nieruchomości, na których w części zamieszkują mieszkańcy, a w części nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2019 r., poz. 6257) SKO wskazało, że w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z dnia 10 marca 2020 r. Wspólnota Mieszkaniowa zadeklarowała do obliczenia należnej, miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] powierzchnię lokali mieszkalnych wynoszącą 233,01 m2 i powierzchnię lokali użytkowych w części przekraczającej 110 m2 wynoszącą 173,31 m2. Zadeklarowana wysokość opłaty miesięcznej została ustalona w deklaracji na 864,03 zł. W dniu 27 maja 2020 r. B Sp. z o.o., będąca firmą realizującą usługę odbioru odpadów komunalnych z nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w G., powiadomiła organ o dokonaniu odbioru odpadów komunalnych, jako niesegregowanych w marcu 2020 roku. Z powiadomienie odbiorcy odpadów wynika, że brak segregacji stwierdzono w dniu 10 marca 2020 r. oraz, że w dniu 11 marca 2020 r. odebrano odpady jako niesegregowane z pojemników przypisanych do wskazanej nieruchomości. Na załączonych do zawiadomienia zdjęciach uwidoczniono w pojemniku przeznaczonym na papier odpady zmieszane. Postanowieniem z 26 października 2020 r. organ wszczął z urzędu postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązującej za miesiąc marzec 2020 r. w związku z nieprawidłową zbiórką odpadów komunalnych segregowanych w miejscu gromadzenia odpadów, przy ul. [...] w G. W dniu 29 października 2020 r. Wspólnota Mieszkaniowa złożyła zastrzeżenia do zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazując, że zarzut braku segregacji odpadów dotyczy tylko jednego pojemnika na papier i brak dowodów na to, że sprawcami zmieszania odpadów byli mieszkańcy nieruchomości położonej w Gdańsku przy wskazanym adresie. Podzielając stanowisko organu pierwszej instancji SKO wyjaśniło, że ustawodawca nie wprowadził żadnej regulacji pozwalającej na stwierdzenie, że selektywna zbiórka odpadów ma miejsce wtedy, kiedy określona (np. przeważająca) część odpadów jest prawidłowo umieszczana w kontenerach przeznaczonych na zbieranie określonej frakcji, a w odniesieniu do pozostałej części wymóg ten nie jest zachowany. Odnośnie zarzutu dotyczący tego, że mieszkańcy Wspólnoty Mieszkaniowej nie byli sprawcami zmieszania odpadów w danym pojemniku, Kolegium wyjaśniło, że to na właścicielu nieruchomości leży zabezpieczenie miejsca na gromadzenie odpadów komunalnych. Miejsce gromadzenia odpadów komunalnych (MGO), do którego przynależy WM jest współdzielone przez inne podmioty, dlatego też obowiązek prawidłowej segregacji spoczywa na każdym z podmiotów przynależących do danego MGO, w konsekwencji czego wszystkie podmioty są traktowane jednakowo za brak prawidłowego segregowania odpadów komunalnych. Następnie, odnosząc się do zarzutu dotyczącego art. 6 k.c stanowiącego, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, organ wskazał, że decyzja administracyjna została wydane na podstawie dowodów w postaci raportów dostarczonych przez firmę B Sp. z o.o., realizującą usługę odbioru odpadów komunalnych. Raporty te zawierają szczegółowe dane miejsca gromadzenia odpadów komunalnych (MGO), takie jak: adres MGO, nr MGO, nr RFID pojemnika, który jednoznacznie jest identyfikowany z miejscem gromadzenia odpadów. Wskazują również pojemność pojemnika na odpady komunalne oraz przeznaczenie pojemnika (tzn. frakcji jakiej dotyczy). Dodatkowo wskazują numer pojazdu, który dokonał odbioru odpadów jako zmieszanych ze szczegółowym wskazaniem daty i godziny odbioru. Materiałem dowodowym również jest dokumentacja fotograficzna wykonana przez firmę wywożącą odpady komunalne, która stwierdziła nieselektywne gromadzenie odpadów komunalnych w dniu 10 marca 2020 r. w miejscu, do którego przynależy między innymi również nieruchomość przy ul. [...]w G. W ocenie Kolegium konstrukcja ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie obliguje organu do ustalania osób indywidualnie odpowiedzialnych za zmieszanie odpadów segregowanych. Jednocześnie organ ponownie podkreślił, że za właściwe zorganizowanie punktu gromadzenia odpadów, w tym jego zabezpieczenie przed dostępem osób nieuprawnionych, odpowiada zarządca nieruchomości, nie zaś odbiorca odpadów komunalnych. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie było prawidłowe i pozwalało uznać, że na przedmiotowej nieruchomości gromadzono odpady o charakterze mieszanym. Nieselektywna segregacja odpadów przez mieszkańców podwyższa koszt, określonego w ustawie, gospodarowania odpadami, co zgodnie z przepisami skutkuje koniecznością podwyższenia opłaty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Wspólnota Mieszkaniowa wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego polegającego na: - błędnej wykładni art. 6 ka ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 u.u.c.p.g. poprzez przyjęcie, że przez właściciela nieruchomości rozumie się współwłaściciela punktu gromadzenia odpadów, przy czym w przyjętym stanie faktycznym, z uwagi na zwartą zabudowę Gminy Miasta - dzielnica Śródmieście nie ma możliwości wypełnienia przesłanki zapewnienia śmietników wyłącznie dla skarżącej, - niewłaściwym zastosowaniu art. 4 ust. 1 u.u.c.p.g. w zw. § 2 ust. 2 uchwały nr XVII/425/19 Rady Miasta Gdańska z dnia 28 listopada 2019 r. poprzez przyjęcie, że właściciel nieruchomości nie wypełnia obowiązku zbierania odpadów bez wykazania konkretnej osobie (właścicielowi, współwłaścicielowi adresatowi obowiązku) braku segregacji posiłkując się wyłącznie stwierdzeniem o braku segregacji w punkcie gromadzenia opadów wspólnym dla dwudziestu czterech właścicieli nieruchomości (członków Wspólnoty), - niezastosowaniu art. 3 pkt 50 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2020 r. poz. 1219) oraz naruszenie art. 14 ust 1 Dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu, poprzez pominięcie zasady statuujących obowiązek ponoszenia kosztów zanieczyszczenia oraz jego skutków przez skonkretyzowany podmiot (indywidualizacja odpowiedzialności), albowiem to osoba zanieczyszczająca środowisko zobowiązana jest do uiszczenia opłat celem naprawienia wyrządzonych szkód, statuujących obowiązek ponoszenia kosztów zanieczyszczenia oraz jego skutków przez skonkretyzowany podmiot (indywidualizacja odpowiedzialności), a także naruszenie zasady zrównoważonego rozwoju, - art. 2 w zw. z art. 84 i art. 86 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że właściciel nieruchomości winien uiścić podwyższoną stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi również w przypadku korzystania z punktu gromadzenia opadów przez 25 innych podmiotów (a niejednokrotnie kilkanaście innych Wspólnot Mieszkaniowych bądź podmiotów komercyjnych), co prowadzi do przyjęcia odpowiedzialności zbiorowej wykluczając regułę ustawowej określoności regulacji podatkowych i zasadę poprawnej legislacji wywodzonych z art. 217 w związku z art. 84 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz ochrony praw majątkowych i równości wobec prawa wywodzonymi z art. 32. ust. 1 i 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego obowiązek zapłaty daniny publicznej musi zostać dookreślony, zaś argumentacja funkcjonalna, celowościowa, nie powinna i nie może - w świetle wymogów wynikających z art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji - służyć zwiększeniu powinności obarczających jednostkę. Władztwo podatkowe przysługujące państwu jest bowiem równoważone w aspekcie formalnym co najmniej przez nałożenie na prawodawcę obowiązku jasnego formułowania stanowionych przez niego w tym obszarze przepisów prawnych, - art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325) zw. z art. 6q ust. 1 u.u.c.p.g. poprzez jego niezastosowanie i obarczenie strony wyższą opłatą, pomimo wątpliwości co do wykładani art. 6ka ust. 1 u.u.c.p.g., - art. 6 ka ust. 1 u.u.c.p.g. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca oddawała wyłącznie odpady niesegregowane (mieszane), - art. 6o u.u.c.p.g. poprzez przyjęcie, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do danych zawartych w deklaracjach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla budynku skarżącej, podczas gdy strona złożyła prawidłowe deklaracje i nie wystąpiły w nich żadne nieprawidłowości, a odpady komunalne przez mieszkańców nieruchomości były prawidłowo segregowane zaś w toku postępowania organ nie wykazał w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że doszło do nieselektywnej zbiórki odpadów w marcu 2020 roku. Zarzuciła ponadto naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania, to jest art. 122 Ordynacji podatkowej przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozstrzygnięcia jej w zgodzie z przepisami prawa przejawiające się brakiem dokładnej analizy stanu faktycznego, jak i przepisów prawnych obowiązujących w przedmiotowym postępowaniu, w szczególności przez pryzmat braku dokładnego oznaczenia PGO, z czego jeden pojemnik umiejscowiony na dokumentacji fotograficznej należy do nieruchomości sąsiedniej: ul. [...] w G. drugi zaś jest na tyle nieoznaczony, że nie sposób stwierdzić iż jest to PGO skarżącej. Wskazała także na błąd w ustaleniach stanu faktycznego oraz w rezultacie naruszenie art. 187 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w wyniku przyjęcia, że zaszły przesłanki do nałożenia na właścicieli nieruchomości wyższych opłat tak jak za odbiór odpadów zmieszanych, podczas gdy zebrany przez organ materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczną ocenę, że mieszkańcy Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] w G. nie segregują odpadów w sposób prawidłowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżanych decyzji z prawem. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zgodności z prawem decyzji organu odwoławczego, który zaaprobował decyzję Prezydenta, określającą wysokość podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w związku z nieselektywną zbiórką odpadów na nieruchomości skarżącej. Zgodnie z art. 6ka ust. 1, 2 i 3 u.u.c.p.g. w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta na podstawie powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, wszczyna postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc lub miesiące, a w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6j ust. 3b, za rok, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, stosując wysokość stawki opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 6k ust. 3. W deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z dnia 10 marca 2020 r. skarżąca zadeklarowała bowiem do obliczenia należnej, miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] powierzchnię lokali mieszkalnych wynoszącą 233,01 m2 i powierzchnię lokali użytkowych w części przekraczającej 110 m2 wynoszącą 173,31 m2. Zadeklarowana wysokość opłaty miesięcznej została ustalona w deklaracji na 864,03 zł (stawka za gospodarowanie odpadami komunalnymi w sposób selektywny). Z akt sprawy wynika, że podmiot wykonujący usługi wywozu odpadów komunalnych z nieruchomości przy ul. [...] w G. w marcu 2020 r. stwierdził i udokumentował w miejscu ich gromadzenia (PGO [...]) pojedyncze nieselektywne zbieranie odpadów: w pojemniku na papier znalazły się odpady zmieszane. Fakt nieselektywnego zbierania odpadów komunalnych potwierdza znajdująca się w aktach dokumentacja zdjęciowa. Wbrew stanowisku strony fotografie potwierdzają, że w pojemniku o widocznym oznaczeniu stwierdzono wadliwe umieszczenie odpadów mieszanych. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1579) zawartym w druku sejmowym Nr 3495 z dnia 5 czerwca 2019 r. (dostępny na stronie www.sejm.gov.pl) wskazano, że w przepisach ustawy dodano art. 6ka, który wprowadza odpowiednio sankcje za nieprzestrzeganie przepisu dotyczącego obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Proponowana zmiana zakłada, że niedopełnienie przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie będzie skutkowało zgłoszeniem tego faktu przez podmiot odbierający odpady komunalne do gminy, która w drodze decyzji nałoży na właściciela danej nieruchomości wyższą stawkę opłaty za odbiór odpadów komunalnych za miesiąc lub miesiące, w których nastąpiło naruszenie obowiązku ustawowego. Niedopełnienie obowiązku selektywnego zbierania odpadów dotyczy tych właścicieli nieruchomości, którzy nie chcą selektywnie zbierać odpadów i np. notorycznie w pojemnikach na odpady zmieszane umieszczają odpady, które powinny być gromadzone selektywnie w pojemnikach na papier, metale i tworzywa sztuczne, szkło oraz odpady ulegające biodegradacji. Nie dotyczy to natomiast sytuacji, kiedy w wyniku pomyłki o charakterze incydentalnym dany odpad zostanie zdeponowany do nieodpowiedniego pojemnika. Wprawdzie nie można się zgodzić z poglądem M. Bursztynowicza (Praktyczne problemy przy ustalaniu i wnoszeniu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi - Lex/el 2019), że nie można wydać decyzji, o której mowa w art.6ka u.u.c.p.g. właścicielowi nieruchomości, który nie wykonuje obowiązków przez okres krótszy niż miesiąc/rok, niemniej rację ma ten autor wywodząc, że jednorazowe zgłoszenie o niesegregowaniu śmieci trudno uznać za niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w tym przepisie. W niniejszej sprawie podmiot świadczący usługę odbioru odpadów komunalnych jednorazowo stwierdził umieszczenie odpadów w pojemniku przeznaczonym na gromadzenie odpadów szklanych, co nie może skutkować obciążeniem sankcyjną opłatą za wywóz odpadów. Nasuwa się jednak potrzeba ogólnego wskazania, jaką to liczbę stwierdzonych przypadków niesegregowania odpadów można uznać za uporczywe nieprzestrzeganie zasady segregacji odpadów, skutkujące nałożeniem sankcyjnej stawki za świadczoną usługę wywozu odpadów. W ocenie WSA w Gdańsku nie można wskazać takiej liczby przypadków bez znajomości z jaką częstotliwością świadczona jest w/w usługa. Możliwość stwierdzenia notoryczności nierealizowania obowiązku segregacji odpadów jest uzależniona od częstotliwości wywozu odpadów. W przypadku niewielkich obiektów mieszkalnych, w których usługa wywozu odpadów świadczona jest jeden raz w tygodniu, czy w przypadku szkła jeden raz w miesiącu, nawet sporadyczne stwierdzenie niewłaściwej segregacji może skutkować zastosowanie stawki sankcyjnej. W przypadku wielomieszkaniowych bloków mieszkalnych wywóz, szczególnie niektórych kategorii odpadów, następuje z dużą częstotliwością. W takim przypadku dla stwierdzenia uporczywości niewłaściwej segregacji odpadów należy udokumentować odpowiednio więcej takich przypadków, szczególnie gdy przypadków tych nie udokumentowano w krótkich przedziałach czasowych, ale dzieliły je kilkudniowe okresy, w których nie udokumentowano nieprawidłowości. W niniejszej sprawie, pracownicy zakładu wywożącego odpady stwierdzili i udokumentowali niewłaściwą segregację. WSA w Gdańsku uznał, że w przypadku pojemnika z makulaturą udokumentowany fakt wrzucenia innych odpadów nie uzasadnia twierdzenia o uporczywym nieprzestrzeganiu obowiązku segregacji odpadów przez mieszkańców. W ocenie WSA w Gdańsku przyjęty system umieszczania na pojemniku czerwonej kartki z napisem "niewłaściwa segregacja" odpowiada zapisowi art. 6ka u.u.c.p.g. Zarówno uznanie, że sankcjom podlega uporczywe naruszanie obowiązku segregacji odpadów, jak i uwagi dotyczące obowiązku informowania o tym fakcie właścicieli nieruchomości uwzględniają faktyczne możliwości kontroli sprawowanej przez pracowników przedsiębiorstwa wywożącego odpady. Ich rolą jest sprawne wykonywanie usługi, a nie codzienne ustalanie i formalne informowanie o zaistniałych nieprawidłowościach. Reasumując, organ jest uprawniony do obciążenia strony skarżącej opłatą za gospodarowanie odpadami, jeżeli podmiot zobowiązany notorycznie narusza deklarowany obowiązek segregacji. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 20219 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.