II SA/Gl 308/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.),, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 września 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (dalej jako organ albo organ pierwszej instancji lub Prezydent) Nr [...] z dnia [...] r. z urzędu ustalono w stosunku do J. M. od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. wysokość opłaty za pobyt jej matki B. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. przy ul. [...] w kwotach: a) od miesiąca stycznia 2019 r. do miesiąca lutego 2019 r. – 1521,55 zł miesięcznie; b) za miesiąc marzec 2019 r. – 1630,55; c) od miesiąca kwietnia 2019 r. do miesiąca lutego 2020 r. – 1587,65 zł miesięcznie; d) za miesiąc marzec 2020 r. – 1311,99 zł. Ponadto zobowiązano J. M. do wnoszenia ww. opłaty na wskazany rachunek bankowy w terminach do 20-go dnia każdego miesiąca za dany miesiąc. Stwierdzono także, że ww. kwota należności ulegać będzie zmianie w zależności od wysokości dochodu J. M. oraz średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 2d oraz art.106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.) – dalej też jako u.p.s. i art. 104 Kpa. W jej uzasadnieniu organ, po przytoczeniu art. 61 ust. 2 u.p.s. wskazał, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu natomiast rodzina i gmina w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca. Różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS, a opłatą wnoszoną przez ww. zobowiązani są uiszczać współmałżonek oraz zstępni. Nadto wskazano wysokość kryteriów dochodowych oraz miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w/w DPS w miesiącach, których dotyczy decyzja. W odwołaniu od tej decyzji J. M. (dalej też jako skarżąca) podniosła, że nie jest w stanie pokryć kosztów pobytu matki w DPS w kwocie ustalonej decyzją. W uzasadnieniu skarżąca podnosiła, że jest osobą samotnie gospodarującą, a po dokonaniu wszystkich niezbędnych opłat pozostaje jej kwota niezbędna na jej utrzymanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 K,p,a., decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia SKO, po przytoczeniu treści art. 61 u.p.s. oraz art. 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. 2019. 1690) podniosło, że przepis art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt – małżonek, zstępni, w następnej kolejności wstępni, a jeszcze dalej gmina. Każdy zstępny ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. Organ ustalił krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności i jednocześnie wyjaśnił, że w stosunku do małżonka B. M. tj. J. M. do dnia 31 marca 2020 r. odstąpiono od ustalenia opłaty za pobyt żony w DPS z uwagi na fakt, iż dochód na osobę w jego rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego określonego dla takiej osoby w ustawie o pomocy społecznej. Wobec powyższego zobowiązanie przeszło na zstępnych świadczeniobiorcy tj. dzieci w wysokości ½ różnicy pomiędzy pełnym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca, dla każdego z nich. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji J. M. pracuje zawodowo w [...] i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości przekraczającej kwotę kryterium dochodowego ustalonego ustawą. Prezydent stwierdził, że skarżąca nie podpisała proponowanej jej umowy zobowiązującej ją do regulowania odpłatności za pobyt jej matki w DPS. W dalszej części uzasadnienia dokonano szczegółowego wyliczenia wysokości opłat za pobyt mieszkańca w DPS, które winna wnieść skarżąca. W konkluzji Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta jest prawidłowa. Zwrócono również uwagę na fakt, iż postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie organ nie miał zatem podstaw do analizy ustawowych przesłanek zwolnienia od opłaty. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca wniosła o oddalenie zasądzonej opłaty i umorzenie w stosunku do niej postępowania oraz przyznanie pełnomocnika prawnego z urzędu. W uzasadnieniu podniosła, że Kolegium nie ustosunkowało się merytorycznie do jej wniosku. Wskazała, że nie posiada obecnie jakichkolwiek dochodów, co nie było badane przez Kolegium, a dokonane wyliczenia są wyłącznie hipotetyczne. Podniosła również, że sytuacja finansowa męża B. M. jest korzystniejsza niż skarżącej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie uzupełniającym z dnia 29 maja 2021 r. pełnomocnik skarżącej sprecyzował jej stanowisko, wskazując, iż wnosi ona o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca w dniu 29 września 2020 r. wniosła do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w S. pismo zatytułowane "Prośba", w którym wniosła o "całkowite umorzenie postępowania nr [...] oraz o zwolnienie jej z wnoszenia opłat za pobyt mamy B. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. przy ulicy [...]". Wskazano, że organ, do którego niniejsze pismo zostało wniesione, nie podjął żadnych czynności mających na celu nadanie mu biegu oraz zmierzających do jego rozpatrzenia oraz załatwienia. Natomiast w ocenie skarżącej pismo to w istocie stanowiło wniosek o całkowite zwolnienie jej z ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, z uwagi na uzasadnione okoliczności, tj. trudną sytuację finansową, o którym mowa w art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Podniesiono, że organ w wyniku nie dokonania żadnej czynności na skutek złożenia przez skarżącą wniosku o całkowite zwolnienie jej od opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. Wskazano również, że skarżąca nie została zapoznana z przyczynami, które usprawiedliwiałyby zwolnienie innych obowiązanych z obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania krewnego w DPS. Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. 2325 t.j., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 ustawy p.p.s.a., kontrola administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w określonych wyżej granicach Sąd uznał ją za zgodną z prawem. W sytuacji gdy odrębną ostateczną decyzją mąż matki skarżącej został zwolniony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt żony w DPS, czego skarżąca co do faktu wydania takiej decyzji nie zakwestionowała, obowiązek ponoszenia tej opłaty przeszedł na skarżącą oraz jej brata M. G., jako zstępnych mieszkanki domu pomocy społecznej. Skarżąca nie zakwestionowała przy tym twierdzenia organów orzekających, że w stosunku do męża matki skarżącej odstąpiono od ustalania wysokości opłaty za pobyt żony w DPS z uwagi na fakt, że dochód na osobę w jego rodzinie jest niższy niż 300% kryterium dochodowego. W tej sytuacji brak było podstaw do kontrolowania w nowym postępowaniu zasadności i legalności tego odstąpienia. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 ww. ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Wskazuje się, że "Granice obciążenia małżonka, zstępnych i wstępnych opłatą za pobyt osoby bliskiej w DPS zostały wyznaczone ustawowo (ust. 2 pkt 2). Jeżeli zobowiązany jest osobą samotnie gospodarującą, to obowiązek partycypacji w kosztach pobytu w DPS powstaje, gdy jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego (701 zł), czyli jest wyższy niż 2103 zł. W gruncie rzeczy realne obciążenie takiej osoby jest zależne od tego, o ile jej dochód przekracza powyższą kwotę, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki" (I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna, Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 61). Dochód stanowiący podstawę ustalenia w niniejszej sprawie obciążających skarżącą opłat za pobyt matki w DPS został przyjęty w oparciu o jej złożone w toku postępowania oświadczenie z dnia 30 lipca 2019 r., zgodnie z którym otrzymuje ona w [...] wynagrodzenie w kwocie 7200 zł netto (według oświadczenia z dnia 8 lipca 2020 r. jej wynagrodzenie miało wynosić 8341,02 zł). W tym zakresie skarżąca swoich twierdzeń nie zmieniła też w odwołaniu od decyzji Prezydenta. W oparciu zatem o to oświadczenie organy obu instancji zasadnie przyjęły, że dochód skarżącej stanowiący podstawę orzekania w niniejszej sprawie przekroczył 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (701 x 300% = 2103 zł) o kwotę 5097 zł. Ponieważ zgodnie z treścią art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, to zgodnie z tym przepisem skarżąca obciążona został połową opłaty przypadającej łącznie na nią i jej brata. Po uiszczeniu tej opłaty do dyspozycji skarżącej pozostaje przy tym kwota znacznie przewyższająca kryterium dochodowe (w związku z treścią art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.). Wobec przyjęcia do podstawy obciążającej skarżącą opłaty połowy wysokości opłaty przypadającej łącznie na nią i jej brata wpływu na wynik sprawy nie mogła mieć też okoliczność, że nie był on uczestnikiem niniejszego postępowania. Niezależnie bowiem od jego sytuacji materialnej ustalona zaskarżoną decyzją od skarżącej opłata nie mogłaby być niższa. Na ocenę legalności zaskarżonej decyzji nie mogła mieć też wpływu ewentualna zmiana sytuacji materialnej skarżącej o jakiej mowa w skardze. Organy orzekały bowiem w oparciu o stan jaki wynika z akt sprawy w dacie podejmowania decyzji. Nie mógł odnieść też skutku sformułowany w piśmie pełn. skarżącej z dnia 24 maja 2021 r. zarzut odnoszący się nierozpoznania przez organ pierwszej instancji wniosku skarżącej zawartego w jej piśmie z dnia 28 września 2020 r. W tym względzie Sąd podziela wyrażone w zaskarżonej decyzji przez SKO stanowisko, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS jest postępowaniem odrębnym od postępowania o obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Może być zatem prawomocnie zakończone dopiero po zakończeniu drugiego z tych postępowań. Z akt sprawy wynika przy tym, że odrębne postępowanie w przedmiocie zwolnienia skarżącej od wnoszenia spornej opłaty zostało wszczęte przez Prezydenta zawiadomieniem z dnia [...] r. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.