I OSK 273/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 230/21 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 4 lutego 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.331.2019.AG w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 8 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 230/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 4 lutego 2021 r. nr NSP-VIII.7581.1.331.2019.AG w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł M.B. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi ( w skardze kasacyjnej -"decyzji") zarzucił naruszenie: 1) art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez pominięcie nabycia przez wnioskodawcę na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności, a nie w związku z nabyciem nieruchomości i ustalenie, że prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nie mogą być odrębnie zbyte przez osoby wywłaszczone lub osoby, które nabyły prawa w tym zakresie w drodze sukcesji uniwersalnej, 2) art. 12 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie przytaczanych przez wnioskodawcę dowodów i okoliczności potwierdzających nabycie praw do odszkodowania na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności, 3) art. 7, 77 i 78 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych zgłaszanych przez wnioskodawcę co do nabycia roszczenia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności, 4) art. 129 ust. 5 pkt 3 /ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.g.n.")/ poprzez jego niezastosowanie. Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w związku z wniesioną skargą kasacyjną. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania [...] S.A. z siedzibą w [...] wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jako niezasadna podlega oddaleniu. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna, w istotnej części, powtarza podstawy prawne i zarzuty zawarte w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Najbardziej istotnym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia statusu prawnego skarżącego na gruncie art. 28 kpa, w związku ze złożonym przez niego wnioskiem w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania – w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami– z tytułu realizacji odcinka napowietrznej linii energetycznej zlokalizowanej w [...], gmina [...], na stanowiącej jego własność nieruchomości obejmującej działki o nr [...]. [...], [...] i nr [...] (dawniej nr [...]) dla której Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. M.B., jak wynika z akt sprawy, nie był adresatem (stroną) decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] lutego 1980 r., nr [...], wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1974 r., nr 10, poz. 64), w której zezwolono Zakładowi [...] na budowę linii napowietrznej energetycznej 110 kV. Decyzja ta była skierowana m.in. do B.W., ówczesnego właściciela wskazanej wyżej nieruchomości i skutkiem tego aktu administracyjnego nastąpiło ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości. Skarżący nabył przedmiotową nieruchomość, którą obejmowała przywoływana decyzja Naczelnika Gminy [...], w dniu 27 maja 1981 r. na podstawie umowy sprzedaży. Umowa została zawarta w formie aktu notarialnego. Art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie przepisów u.g.n., pod warunkiem, że objęte nią uprawnienie nie zostało skonsumowane wcześniej, a w szczególności sprawa nie została zakończona wydaniem ostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie. Odszkodowanie przewidziane w art. 129 ust. 5 u.g.n. dotyczy tylko osób, które zostały wywłaszczone, jak również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości lub ich następców prawnych wyłącznie pod warunkiem nabycia własności nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej. Jak wynika z akt sprawy M.B. nie jest osobą, której ograniczono sposób korzystania z nieruchomości oraz nie jest następcą prawnym w drodze sukcesji uniwersalnej (zob. uchwała NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20). Trafnie tym samym ustalił WSA, że osobą uprawnioną do odszkodowania jest więc były, tj. posiadający takie prawo w dacie wywłaszczenia, właściciel nieruchomości (w tym przypadku B.W.) oraz jej następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej. Skutek decyzji zezwalającej na realizację linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą owa linia miała przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało takie prawo w czasie wydania tej decyzji. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. Konsekwencją przyjęcia, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 u.g.n.) jest uznanie, iż wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego, a także nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na singularnego nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2112/17 – zam. w CBOSA). W związku z powyższym M.B. nie przysługuje wnioskowane odszkodowanie gdyż nie znajduje odpowiedniego oparcia w u.g.n., tj. normach prawa materialnego, a tym samym skarżący nie ma interesu prawnego i zarazem przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Uprawnienia do żądania wypłaty odszkodowania nie można również upatrywać w umowie przelewu wierzytelności jaka została zawarta pomiędzy B.W. a M.B. w dniu [...] września 2019 r. Źródłem sytuacji prawnych w prawie administracyjnym, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, mogą być wyłącznie normy prawne i jedynie bezpośredni związek interesu indywidualnego z tymi normami pozwala kwalifikować go jako interes prawny. Znamiona (cechy) interesu prawnego, ogniskujące się w istocie w cesze jego bezpośredniości, uzasadniają wniosek, że skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią źródła interesu prawnego w przestrzeni prawa administracyjnego. Jeśli ustawodawca widzi potrzebę ścisłego związania w przestrzeni prawa administracyjnego sytuacji prawnej określonego podmiotu z aktami i czynnościami z zakresu prawa cywilnego, to ustanawia odrębną normę prawną, w której treści bezpośrednio nawiązuje do tych aktów lub czynności (zob. uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22 – zam. w CBOSA). W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył prawa materialnego gdyż właściwie zastosował wszystkie wskazywane w skardze kasacyjnej przepisy u.g.n. oraz Konstytucji RP. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania oparte są na nieuprawnionym stanowisku skarżącego, że miał on status strony w rozumieniu art. 28 kpa, co zostało wyjaśnione wyżej. Tym samym WSA nie naruszył wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 §2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do orzeczenia o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, o co wnosiła w odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] S.A. w [...]. W postępowaniu sądowoadministracyjnym [...] S.A. w [...] nie była stroną tego postępowania, lecz posiadała status uczestnika postępowania. Wskazać zaś należy, że w art. 199 p.p.s.a. jest mowa jedynie o stronach ponoszących koszty postępowania ze swoim udziałem w sprawie. Również przepis szczególny, do którego odsyła art. 199 p.p.s.a., nie przewiduje zwrotu tych kosztów uczestnikowi postępowania. (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 739/17 ).