I SA/Bd 330/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2020r. sprawy ze skargi R. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] [...]. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wszczął postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącego, na podstawie tytułu wykonawczego [...], wystawionego w dniu [...] r. przez Wójta Gminy O., obejmującego należność z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od [...] r. do [...] r., w kwocie należności głównej [...] zł. W celu wyegzekwowania zaległości zawiadomieniem z dnia [...]. dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącemu od Poczty Polskiej S.A. z tytułu przekazów pocztowych. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. W złożonej na powyższą czynność egzekucyjną skardze skarżący zarzucił niewskazanie w zawiadomieniu o zajęciu rodzaju wierzytelności podlegającej zajęciu. Ponadto wskazał, iż do tej pory nie otrzymał świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego w wysokości wolnej od zajęcia. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. skargę oddalił. Zdaniem organu zaskarżona czynność egzekucyjna została przeprowadzona w sposób prawidłowy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a", a zawiadomienie o zajęciu zostało sporządzone zgodnie z obowiązującym wzorem określonym w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. W złożonym zażaleniu skarżący stwierdził, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego, zajął faktycznie świadczenie rentowe przekazywane przez organ emerytalno-rentowy. Przekazem objęta była zatem kwota, która w świetle przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych była wolna od potrąceń. W związku z tym, ponieważ przekazy pocztowe zawierają informacje dotyczące podmiotu wpłacającego oraz tytuł wpłaty, organ egzekucyjny dokonując zajęcia przedmiotowej wierzytelności powinien uczynić zastrzeżenie wyłączenia kwoty wolnej od zajęcia. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu zaskarżona czynność egzekucyjna została przeprowadzona w sposób prawidłowy. Zgodnie z art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny przesłał do dłużnika zajętej wierzytelności - Poczty Polskiej S.A. w B. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej skarżącego z tytułu przekazów pocztowych wzywając jednocześnie, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał skarżącemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jednocześnie z przesłaniem zajęcia organ egzekucyjny wezwał dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz czy i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Organ egzekucyjny zawiadomił również skarżącego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. Odnosząc się do zarzutu niewskazania w zawiadomieniu o zajęciu rodzaju wierzytelności podlegającej zajęciu Dyrektor IAS stwierdził, iż w zawiadomieniu z dnia [...]. wyraźnie wskazano, że zajęciu podlega wierzytelność z tytułu przekazów pocztowych. Zaznaczyć należy, że na podstawie zawiadomienia wydanego w oparciu o przepisy art. 89 § 1 u.p.e.a. zajmuje się wierzytelności pieniężne zobowiązanego inne niż określone w art. 72 - 85 powołanej ustawy, które przysługują zobowiązanemu z różnych tytułów. Organ nie jest przy tym zobowiązany do wskazywania jaką konkretnie wierzytelność zajmuje. W art. 67 § 2 u.p.e.a. ustawodawca wprowadził elementy składające się na treść zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. Z treści przepisu wynika, iż wolą ustawodawcy jest taka konstrukcja zawiadomienia, która umożliwia identyfikację dłużnika zajętej wierzytelności, zobowiązanego oraz dochodzonych należności, jak również tytułów wykonawczych. Z powołanego przepisu nie wynika, że oznaczenie zajmowanej wierzytelności należy rozumieć jako wskazanie konkretnej wierzytelności zajmowanej u dłużnika zajętej wierzytelności. Organ egzekucyjny kierując zawiadomienie często nie posiada bowiem wiedzy o tym, czy zobowiązanemu przysługuje jakakolwiek wierzytelność u dłużnika zajętej wierzytelności, a tym bardziej z jakiego tytułu. Dyrektor IAS wyjaśnił również, iż w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazów pocztowych, nie zostało natomiast zajęte świadczenie rentowe. Zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej stanowi bowiem odrębny środek egzekucyjny. W złożonej skardze skarżący podkreślił, że wbrew wywodom organu, dokonując zajęcia środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego przypadających skarżącemu, organ egzekucyjny zajął faktycznie kwoty świadczenia rentowego przekazywane skarżącemu przez organ emerytalno-rentowy po dokonaniu stosowanych potrąceń w ramach prowadzonego już wobec tejże wierzytelności postępowania egzekucyjnego. Przekazem pocztowym objęta była zatem kwota, która w świetle obowiązujących przepisów 140-141 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. nr 162 poz. 1118) w z w. z art. 50-51 ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (Dz.U. z 2019r. poz. 288) stanowi zapewnione przez ustawodawcę minimum egzystencji zobowiązanego. Kwota świadczenia rentowego wyłączona spod egzekucji nie zmienia swojego charakteru w przypadku przesiania jej przez organ emerytalno-rentowy uprawnionemu przekazem pocztowym. Prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wolnych spod egzekucji na podstawie zajęcia wierzytelności z przekazu pocztowego praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczało celom, jakie przyświecały ustawodawcy ustanawiającemu wyżej w/w zwolnienie ustawowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 718, t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd stwierdził, że naruszono art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a". W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zakresowo łączy się to z normą prawa, jaką należy zastosować w sprawie. Wątpliwości Sądu związane są z zapisem art. 10 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Słusznie przy tym odwołano się do art. 141 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach, gdzie wyraźnie ustalono, że istnieją kwoty emerytur i rent, wolne od egzekucji i potrąceń. WSA wyjaśnia, że z istoty zasady "poszanowania minimum egzystencji", wyrażonej w przepisach art. 8-10 u.p.e.a. wynika, że katalog rzeczy i praw podlegających wyłączeniu spod egzekucji służy ochronie zobowiązanego przed zajęciem majątku, który powinien zagwarantować zobowiązanemu minimum egzystencji. Przepisy te nie różnicują kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych (art. 92 u.p.e.a.). W sprawie mamy do czynienia ze skargą na czynności egzekucyjne, gdzie stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a., na moment wydania zaskarżonego postanowienia zapisano, iż zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Obecnie ustawodawca wyraźnie odnosi tę instytucję do podstawy, jaką jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Nie można w sprawie zapominać o takich zasadach jak zasada zaufania do władzy publicznej, gdyż w art. 8 § 1 k.p.a. zapisano, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Jednocześnie organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). W takim wypadku zgłoszenie przez zobowiązanego, że w wyniku działania organu egzekucyjnego został on pozbawiony świadczenia objętego zwolnieniem z art. 10 ust. 1 k.p.a. musi budzić odpowiednią reakcję tegoż organu. W sprawie niewątpliwie skarżący od początku zgłaszał, iż nie otrzymał przez pocztę świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego w wysokości kwoty wolnej od zajęcia. Tymczasem oceniając podjętą czynność egzekucyjną w świetle powołanych przepisów organ stwierdził, że zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w art. la pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucja z innej wierzytelności pieniężnej oraz, że podjął prawidłowe działania w celu jego zastosowania zgodnie z art. 89 powołanej ustawy. Uznał, iż zawiadomienie o zajęciu odpowiada również wzorowi stanowiącemu załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z2018r., poz. 1804) oraz zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odróżnił też wierzytelność z tytułu przekazów pocztowych, nadając im odrębny charakter z samego faktu przepływu pieniędzy przez pocztę. Organ przyznał, iż kierując zawiadomienie często nie posiada wiedzy o tym, czy zobowiązanemu przysługuje jakakolwiek wierzytelność u dłużnika zajętej wierzytelności, a tym bardziej z jakiego tytułu. Zatem dopuszcza możliwość, gdy dokonanie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazów pocztowych, może powodować pozbawienie zobowiązanego świadczenia objętego zwolnieniem z art. 10 ust. 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu nie jest prawidłowym stanowisko organu, że nie zostało zajęte świadczenie rentowe wywiedzione z faktu, iż zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej stanowi odrębny środek egzekucyjny; bowiem takie rozumienie przeczy istocie zwolnienia, o jakim mowa w art. 10 ust. 1u.p.e.a. WSA uznaje racje organu, że środki pieniężne objęte przekazem pocztowym mogą pochodzić z rożnych źródeł, a organ egzekucyjny nie ma wiedzy na ten temat. Niemniej, tak jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 stycznia 2019r, II FSK 3034/18 (publ.: ONSAiWSA nr. 5 z 2020r.), bezpodstawnie zajęte i przekazane środki pieniężne, niepodlegające egzekucji, podlegają zwrotowi zobowiązanemu. Mając skargę zobowiązanego, co do pozbawienia go środków zwolnionych, organ powinien tę kwestię wyjaśnić, bądź przez wykazanie, że takie środki nie zostały egzekwowane, bądź je zwrócono. Tylko wówczas można mówić, że czynności egzekucyjne były zgodne z ustawą. Brak takiego stanowiska pozbawia skarżącego jego praw i zaskarżone postanowienie uchylono ze wskazaniem na uzupełnienie postępowania i uzasadnienia w tym zakresie. Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.