II SA/Gl 799/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi I.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. odmówił umorzenia nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia w kwocie 458 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że na mocy decyzji z dnia 25.09.2018 r. zostały stwierdzone nienależnie pobrane świadczenia w formie zasiłku stałego. Strona wniosła o umorzenie reszty nienależnie pobranego świadczenia (zasiłku stałego) z uwagi na trudną sytuację życiową i zdrowotną. Organ I instancji ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podstawowym źródłem jej dochodu jest zasiłek stały w wysokości 645 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 28 zł. Dochód miesięczny strony nie przekracza kryterium ustawowego wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 701 zł. Podejmując decyzję organ I instancji powołał się na oświadczenie strony wyrażające zgodę na spłatę zadłużenia w ratach po 50 zł miesięcznie i dokonywanie potrąceń z zasiłku stałego zgodnie z ustalonym harmonogramem w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2021 r. Ponadto organ I instancji ustalił, że strona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które wydano do 31 maja 2021 r. Zgodnie z treścią tego orzeczenia strona może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej, jednakże pozostawała i pozostaje w tym zakresie bierna. W ocenie organu I instancji strona nie wykorzystuje w pełni swoich uprawnień, zasobów i możliwości. Mieszka razem z synem, który jest właścicielem mieszkania i jest jest osobą zobowiązaną alimentacyjnie w stosunku do matki, która znajduje się w niedostatku. Strona nie chce jednak wystąpić z pozwem przeciwko synowi i jednocześnie nie informuje, że otrzymuje od niego jakąkolwiek pomoc materialną. W ocenie organu I instancji analiza budżetu domowego strony wykazała, że przy różnych formach pomocy finansowej i rzeczowej (zasiłek stały, okresowy, skierowanie do dziennego domu pomocy społecznej, skierowanie do programu pomocy żywnościowej z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD) oraz skierowanie do sklepu socjalnego z tanią żywnością, strona jest w stanie spłacać w ratach nienależnie pobrane świadczenie i jej przypadku nie można zaliczyć zgodnie z art. 104 ustawy o pomocy społecznej, do przypadku szczególnie uzasadnionego. Z uwagi na powyższe organ I instancji uznał, że strona ma możliwość spłaty w dalszym ciągu w ratach po 50 zł nienależnie pobranych świadczeń. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] (w decyzji błędnie wskazano datę [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) - zwanej dalej ustawą – w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Organ podkreślił, że z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika, iż zadaniem organu właściwego do rozpatrzenia wniosku osoby zobowiązanej jest ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Przy czym w przepisie tym ustawodawca wskazał jako przykład przypadku szczególnie uzasadnionego sytuację, gdy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Organ zobowiązany jest zatem do wszechstronnego rozważenia przesłanek w przepisie tym wymienionych, a w szczególności do zbadania, czy żądanie zwrotu udzielonego świadczenia stanowić może dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też zniweczyć skutki udzielonej pomocy (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2020 r. II SA/Ol 1045/19 - LEX nr 3014834). W ocenie Kolegium organ I instancji wnikliwie zbadał sytuację życiową strony oraz możliwość spłaty przez nią w ratach zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłku stałego). Dokonana przez organ ł instancji analiza sytuacji życiowej strony pozwala przyjąć, że strona ma możliwość spłaty zadłużenia i nie zniweczy to skutków udzielnej jej pomocy. Organ odwoławczy podkreślił, że strona jest pod stałą opieką ośrodka pomocy i korzysta z różnych form pomocy w tym zasiłku stałego, okresowego, zasiłków celowych, korzysta z programu żywnościowego FEAD czy skierowania do dziennego domu pomocy społecznej. Organ dodał, że strona pomimo swojego wieku (53 lata) oraz możliwości pracy w warunkach pracy chronionej (co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) nie wykorzystuje tej możliwości i pozostaje bierna zawodowo. Nie wykorzystuje również możliwości związanych z obowiązkiem alimentacyjnym ciążącym względem niej na jej synu Wszystkie te ustalenia pozwalają przyjąć, że w sytuacji życiowej strony nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 104 ustawy o pomocy społecznej. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia i sytuacji materialnej. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2021 r., poz.137), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia w kwocie 458 zł. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876), zgodnie z którym: w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z treści powyższego przepisu wynika, że decyzja w zakresie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Ponadto stanowi wyjątek od zasady, którą jest spłata kwoty nienależnie pobranych świadczeń przez osobę zobowiązaną. Wobec tego umorzenie nienależnie pobranych świadczeń może mieć miejsce wyjątkowo – w przypadkach szczególnie uzasadnionych, które zostały przykładowo wymienione w treści cytowanego wyżej przepisu. Z wydanych w niniejszej sprawie decyzji i akt postępowania administracyjnego wynika, że organy obydwu instancji wnikliwe ustaliły sytuację materialną skarżącej i na tej podstawie stwierdziły, że ma ona możliwość spłaty w ratach po 50 zł. zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłku stałego). Uzasadniając wniosek o umorzenie wyżej wymienionych świadczeń skarżąca wskazała przede wszystkim okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia. Jednakże – jak wynika z akt postępowania – pomimo, że deklarowała, iż przyjmuje stałe leki, nie przedstawiła żadnych faktur na okoliczność wykupienia leków. Podkreślenia wymagało, że z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż skarżąca miała wielokrotnie przyznaną pomoc na wykupienie stałych leków, jednakże nie dostarczała faktur dokumentujących wykupienie leków na przyznaną kwotę i pomoc na ten cel była uchylana. Okoliczności te zostały przywołane w związku z tym, że w niniejszej sprawie skarżąca również nie przedstawiła żadnych faktur na okoliczność ponoszenia kosztów zakupu leków, pomimo, że we wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wskazała okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia. W konsekwencji skarżąca nie wykazała, że jej aktualna sytuacja może być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek, który – zgodnie z cytowanym wyżej przepisem – przemawia za umorzeniem nienależnie pobranych świadczeń. Jako prawidłowe ocenić zatem należało, stwierdzenie przez organ na podstawie całokształtu ustaleń, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności dotyczące sytuacji skarżącej, uzasadniające umorzenie powyższej kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Okolicznością taką nie jest sama niska kwota dochodów skarżącej, gdyż zła sytuacja materialna stanowi regułę w przypadku osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. W następstwie przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały dokonane w oparciu o prawidłową ocenę zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego. Przy rozpoznaniu sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Decyzje organów obydwu instancji zostały wydane bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa. Wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a w konsekwencji została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.