II SA/Sz 607/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw K. i O. R. w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw K. i O. R. z dnia [...] r., nr [...] W dniu [...] marca 2020 r. (data wpływu pisma do organu), T. T. (zwana dalej: "stroną" lub "skarżącą"), wystąpiła do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej: "organem"), z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona powoływała się na udział w demonstracji grudniowej w S. w 1970 r. oraz na działalność antykomunistyczną w latach 1982 -1989 oraz związane z tym prześladowania ze strony służby bezpieczeństwa. Wskazywała również na udział w demonstracjach i wystąpieniach wolnościowych. Do wniosku załączyła oświadczenia złożone przez J. W., J. K. i S. W., potwierdzające jej działalność opozycyjną. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 319 ze zm., zwanej dalej: "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej"), organ odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wyjaśnił, że wzywał skarżącą do przedłożenia dowodów potwierdzających jej działalność opozycyjną i poddanie represjom, a jednocześnie wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o przeprowadzenie archiwalnej kwerendy dotyczącej jej osoby. Skarżąca nie nadesłała żadnych nowych dowodów, a z przesłanych przez IPN materiałów wynika, że skarżąca, od kwietnia 1970 r do lutego 1985 r., była członkiem ORMO. Organ wskazał, że skarżąca złożyła pisemne wyjaśnienia, z których wynikało, że część zachowanych dokumentów została przez nią podpisana pod przymusem, część natomiast została sfałszowana. Ponadto nie zdawała sobie sprawy z przynależności do ORMO, ponieważ nie działała w nim czynnie. Organ zwrócił również uwagę na to, że Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w S., do której zwrócił się o zaopiniowanie wniosku skarżącej, wyraziła negatywną opinię wskazując, że dane zawarte we wniosku są mało wiarygodne, a fakt przynależności skarżącej do ORMO przemawia za odmownym rozpatrzeniem wniosku. Organ przytoczył treść oświadczeń osób potwierdzających opozycyjną działalność skarżącej i wskazał, że podjął próby skontaktowania się ze S. W. i J. K., które okazały się bezskuteczne. W ocenie organu, zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdziły w sposób spójny i niebudzący wątpliwości prowadzenia przez skarżącą zagrożonej odpowiedzialnością karną działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Zainteresowana nie przedstawiła też dowodów, które wskazywałyby na doznanie represji wymienionych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że kolejne oświadczenie J. K. nie zawiera nowych istotnych informacji, innych niż w oświadczeniu ocenionym już przez organ w postępowaniu w I instancji. Fakt, że strona była w posiadaniu materiałów opozycyjnych takich jak gazetki czy ulotki nie może stanowić dowodu, że zajmowała się ich drukiem i kolportażem. Organ wystąpił z wnioskiem do Instytutu Pamięci Narodowej o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w zasobach archiwalnych Instytutu, która zakończyła się wynikiem negatywnym oraz wystąpił do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w S., której członkowie ocenili, że strona nie spełnia przesłanek z art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zdaniem organu, strona nie przedstawiła dowodów, które w sposób niebudzący wątpliwości potwierdziłyby, że prowadziła przez minimum 12 miesięcy, w zorganizowanej strukturze lub we współpracy z nią zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność, mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. T. T. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu z dnia [...] marca 2021 r. Skarżąca w uzasadnieniu skargi argumentowała, że przedłożone dowody bezspornie potwierdzają jej działalność przeciw komunistycznemu systemowi PRL-u, prowadzoną w podziemnych zorganizowanych strukturach NSZZ "S. ", przez okres dłuższy niż 12 miesięcy, tj. od 1982 do 1989 roku i została poświadczona trzema oświadczeniami świadków. Strona nie zgodziła się z negatywną decyzją, wydaną na podstawie dostarczonych organowi dokumentów. Wskazywała, że w skierowanym do organu piśmie dokładnie wyjaśniła, jakie okoliczności były brane pod uwagę przez Radę Konsultacyjną w S.. Opinia Rady została wydana przez członków tylko na podstawie tego, że strona była członkiem ORMO, a nie brano pod uwagę art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podniosła, że złożyła dokładne i wyczerpujące wyjaśnienie w sprawie podania o przyjęcie do ORMO, na które nie otrzymała odpowiedzi organu. W uzasadnieniu negatywnej decyzji brak jest do tej kwestii odniesienia. W sprawie, w piśmie z dnia [...] października 2020 r. zostało wysłane wyjaśnienie i uzupełnienie męża skarżącej co do działalności opozycyjnej skarżącej, na które nie otrzymała odpowiedzi. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji pismo to nie zostało uwzględnione przez organ. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w związku z wnioskiem zgłoszonym w odpowiedzi na skargę przez organ i brakiem sprzeciwu ze strny skarżącej, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się zasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według kryterium zgodności z prawem – stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), wykazała, że narusza ono prawo w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie z obiegu prawnego. Przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, którą organ ten odmówił skarżącej potwierdzenia statusu działaczki opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, uznając, że skarżąca nie spełnia określonych ustawowo przesłanek. Na wstępie rozważań należy zatem przypomnieć, że zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określa przywołana wyżej ustawa z dnia [...] marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, dalej również jako "ustawa". W myśl art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2). Stosownie do art. 3 ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zgodnie z art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych odbywa się na wniosek zainteresowanej/zainteresowanego, zgodnie z regułami określonymi w art. 5 ustawy. Rolą organu orzekającego o przyznaniu (bądź nie) statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest przeprowadzenie postępowania i dokonanie oceny zgromadzonych dowodów według reguł określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a następnie wydanie decyzji zawierającej szczegółowe uzasadnienie zajętego przez organ stanowiska, zwłaszcza w przypadku decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku. W badanej sprawie skarżąca, zwracając się do organu z wnioskiem przedłożyła wymaganą art. 5 ust. 3 pkt 2 decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] października 2019 r., potwierdzającą, że nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwum IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Ponadto skarżąca przedłożyła oświadczenia S. W., J. K. oraz J. W., potwierdzające jej działalność opozycyjną. Organ ustalił, że S. W. i J. K. posiadają status działacza opozycji, natomiast J. W. statusu takiego nie posiada. Jak wynika z notatek służbowych podjęto próby kontaktu telefonicznego z J. K. i S. W., które zakończyły się niepowodzeniem. Organ pozyskał z Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty, z których wynikało, że skarżąca w okresie od 1970 r., do 1985 r. była członkiem ORMO. Zwrócił się do Z. Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, która uchwałą z dnia [...] lipca 2020 r. negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącej, wyjaśniając w lakonicznym uzasadnieniu, że podane przez nią informacje są mało wiarygodne. W ocenie Rady praca w prezydium Gminnej Rady Narodowej w S. wykluczała możliwość współorganizowania strajków w latach 1970, 1976 i 1980. Rada podkreśliła, że w 1976 r. strajków w S. nie było. Poza tym uznała za mało wiarygodne twierdzenia skarżącej, iż nie pamięta swojej przynależności do ORMO w latach 1970 – 1985. W ocenie Sądu sposób procedowania organu w niniejszej sprawie należy uznać za wadliwy. W pierwszej kolejności podkreślić bowiem należy, że rolą organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Ostatecznie rzeczą organu jest wydanie decyzji administracyjnej zawierającej elementy wymienione w art. 107 § 1 k.p.a., przy czym – stosownie do § 3 przywołanego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Analiza przedłożonych sądowi akt sprawy prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przytoczonych wyżej przepisów proceduralnych, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że organ nie wyczerpał wszystkich możliwości dowodowych. O ile bowiem skarżąca, biorąc czynny udział w postępowaniu przedłożyła szereg dokumentów (również cennych archiwaliów, które powinny zostać zwrócone po zakończeniu postępowania), to organ nie podjął żadnych starań aby ustalić kiedy i w jakich okolicznościach znalazły się one w posiadaniu skarżącej, jeżeli miał co do tych okoliczności wątpliwość. Stąd też stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż samo posiadanie takich materiałów opozycyjnych, jak druki, gazetki, czy ulotki nie może stanowić dowodu, że skarżąca zajmowała się ich drukiem czy kolportażem, należało uznać za przedwczesne i sprzeczne z materiałem dowodowym – oświadczeniami złożonymi przez J. K. i S. W., z których wynika wprost, że skarżąca zajmowała się kolportażem ulotek, znaczków "S. " i prasy podziemnej. Wbrew wywodom organu zawartym w zaskarżonej decyzji oświadczenia te nie zostały w żaden sposób ocenione, organ nie ustosunkował się do ich treści, stwierdzając jedynie, że podjął próby skontaktowania się z osobami, które je złożyły. W aktach sprawy rzeczywiście można znaleźć notatki służbowe z dnia [...] września 2020 r., o treści "nieudana próba kontaktu z J. K." i "nieudana próba kontaktu ze S. W.". Z akt sprawy wynika jednak, że J. K. zmarł, a w związku z tym należało dokonać oceny złożonych przez niego oświadczeń w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego. Natomiast w odniesieniu do S. W. skarżąca wyjaśniła, że w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą żoną i licznymi obowiązkami z tym związanymi, świadek ten jest dostępny głównie w godzinach popołudniowych (pismo z dnia [...] grudnia 2020 r.). W aktach sprawy brak jest informacji, aby prowadzący postępowanie podjął jakiekolwiek inne próby nawiązania kontaktu z tym świadkiem. Jeżeli zatem organ uznał to za zbędne, to powinien dokonać oceny oświadczenia złożonego przez S. W., czego nie uczynił. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca jest członkiem Stowarzyszenia Społecznego "G. ", a ze złożonego przez Wiceprezes Stowarzyszenia oświadczenia wynika, że oświadczenia J. K. i S. W. zostały złożone w jej obecności. Okoliczność ta nie została przez organ dostrzeżona i wyjaśniona. Nie zwrócono się do Stowarzyszenia o bardziej szczegółowe dane na temat działalności opozycyjnej skarżącej, chociaż – w ocenie Sądu, mogłyby one stanowić cenne źródło informacji w niniejszej sprawie. Organ, odmawiając przyznania skarżącej statusu działaczki opozycji antykomunistycznej oparł się, głównie na opinii wyrażonej w przywołanej uchwale Rady Konsultacyjnej stwierdzając, że zgromadzone dowody nie potwierdzają w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości prowadzenia przez skarżącą działalności opozycyjnej. Dowód ten, zdaniem Sądu, należy ocenić krytycznie z dwóch powodów. Po pierwsze z uwagi na lakoniczne uzasadnienie, które w żaden sposób nie odnosi się do zgromadzonych w sprawie dowodów przedłożonych przez skarżącą. Po wtóre z uwagi na to, że w ogóle nie odnosi się ono do wskazywanego we wniosku okresu prowadzenia działalności opozycyjnej, to jest lat 1982 – 1989. Na marginesie, należy przyznać rację skarżącej, iż jej przynależność do ORMO powinna zostać oceniona przez pryzmat braku jakichkolwiek działań z jej strony na rzecz tej organizacji i złożonych przez skarżącą wyjaśnień w tym zakresie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne i w zasadzie nie wyjaśnia, z jakich powodów organ wniosku skarżącej nie uwzględnił. Przede wszystkim jednak nie zawiera ono praktycznie żadnej oceny zgromadzonych dowodów i nie wskazuje z jakich względów oświadczenia załączone przez skarżącą do wniosku uznał za niewiarygodne. Końcowo podkreślić wypada, że rzeczywiście ciężar wykazania działalności opozycyjnej spoczywa głównie na wnioskodawcy, bowiem to w jego posiadaniu są zazwyczaj dowody i wiedza o źródłach dowodowych. Niemniej jednak na gruncie niniejszej sprawy nie można powiedzieć, aby skarżąca inicjatywą dowodową się nie wykazała. Jak wynika z akt sprawy, brała czynny udział w postępowaniu, składała pisemne wyjaśnienia, przedkładała dokumenty, które stanowią dowody w sprawie i mogą stanowić źródło informacji o innych dowodach. Zatem organ winien je dokładnie przeanalizować i dołożyć wszelkich starań, aby ustalić wszelkie okoliczności przydatne do wydania rozstrzygnięcia. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.