I OZ 515/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia N. P. i L. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 78/20 odrzucające skargę kasacyjną N. P. i L. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 78/20 w sprawie ze skargi N. P. i L. R. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości i umorzenia postępowania w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 78/20, odrzucił skargę kasacyjną N. P. i L. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2021r., sygn. akt II SA/Bk 78/20 w sprawie ze skargi N. P. i L. R. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości i umorzenia postępowania w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 12 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę N. P. i L. R. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] listopada 2019 r. wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości i umorzenia postępowania w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość. Podano, że odpis w/w wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżących – adwokatowi P. B. (ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy) w dniu 24 lutego 2021 r. WSA podał, że w dniu 24 marca 2021r. pełnomocnik ten złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od w/w wyroku, która została oceniona jako sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Odpisy przedmiotowej opinii zostały doręczone skarżącym dnia 14 kwietnia 2021 r. W dniu 14 maja 2021 r. skarżące nadały na adres sądu, osobiście przez nie sporządzoną, skargę kasacyjną od w/w wyroku, która została odrzucona postanowieniem sądu z dnia 25 maja 2021 r. Dalej Sąd podał, że pismem z dnia 15 czerwca 2021 r. wicedziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Białymstoku zawiadomił adwokata A. K. o wyznaczeniu go w miejsce adwokata P. B. do prowadzenia przedmiotowej sprawy. Pismo to wpłynęło do WSA w Białymstoku w dniu 22 czerwca 2021 r. W dniu 14 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżących – adwokat A. K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu z dnia 12 stycznia 2021 r. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Wedle zaś art. 177 § 4 p.p.s.a., jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Sąd podkreślił, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. W niniejszej sprawie, opinia o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej, sporządzona przez pełnomocnika wyznaczonego skarżącym na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a., została doręczona skarżącym dnia 14 kwietnia 2021 r. i od tego też dnia, na mocy art. 177 § 4 p.p.s.a., rozpoczął bieg 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, o czym skarżące zostały pouczone (k. 151-155). Termin ten upłynął dnia 14 maja 2021 r. Sąd wskazał, że pełnomocnik wnoszący skargę kasacyjną został wyznaczony przez właściwą okręgową radę adwokacką w miejsce poprzedniego pełnomocnika, w dniu 15 czerwca 2021 r., a więc po upływie w/w 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast skarga kasacyjna została przez niego wniesiona po upływie 30 dni od chwili wyznaczenia go na pełnomocnika skarżących, w miejsce poprzedniego pełnomocnika. Skarga kasacyjna wniesiona w dniu 14 sierpnia 2021 r. przez drugiego pełnomocnika skarżących (wyznaczonego w miejsce poprzedniego) nie została zatem wniesiona w ustawowym 30-dniowym terminie. WSA w Białymstoku podkreślił, że w orzecznictwie wskazuje się jednolicie, iż zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, uprawnia go do dokonywania przez niego dalszych czynności w imieniu skarżącego, jednak nie powoduje ani automatycznego przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ani też ponownego rozpoczęcia biegu 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd podkreślił, że jakkolwiek okoliczność zmiany pełnomocnika może niekiedy stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to jednak w niniejszej sprawie takiego wniosku nie złożono, zaś 7-dniowy termin na jego złożenie, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., bezskutecznie upłynął. Wobec tego, Sąd I instancji stwierdził, że spóźniona skarga kasacyjna z dnia 14 sierpnia 2021 r. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżące, reprezentowane przez w/w ustanowionego z urzędu adw. A. K., wniosły zażalenie. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. wobec niezastosowania art. 177 § 3 i 5 p.p.s.a., według którego – w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata na wniosek złożony przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia – termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, a przy tym w przypadku stwierdzenia, że opinia o braku podstaw wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności – sposób liczenia terminu wynikający z art. 177 § 4 p.p.s.a. nie ma zastosowania, co w realiach niniejszej sprawy oznacza, że termin przewidziany w art. 177 § 1 p.p.s.a. w przypadku przedmiotowej skargi winien rozpocząć bieg w dniu 15 lipca 2021 r., tj. w dacie powzięcia przez adwokata wiedzy o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, co czyni wniesienie skargi kasacyjnej z zachowałem ustawowego terminu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 194 § 4 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wyznaczenie nowego pełnomocnika skutkowało rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej według zasady określonej w art. 177 § 3 p.p.s.a., a więc od daty gdy adwokat dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem strony. W tym przypadku pełnomocnik odczytał treść pisma Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu go pełnomocnikiem strony w dniu 15 lipca 2021 r., co zostało wykazane w załącznikach do skargi kasacyjnej. Podniesiono, że z uwagi na treść pisma skarżących odnoszącego się do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 194-197), zachodziły przesłanki do przyjęcia, że wyznaczenie nowego pełnomocnika nastąpiło w trybie przewidzianym art. 253 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 177 § 5 p.p.s.a., co wyłącza skutki przewidziane w art. 177 § 4 p.p.s.a. W innym przypadku dochodzi, zdaniem skarżących, do paradoksalnej sytuacji w której strona uzyskuje prawo pomocy z którego nie może skutecznie korzystać, gdyż wyznaczenie pełnomocnika następuje już po upływie terminu jaki ustawa wyznacza stronie na wniesienie skargi kasacyjnej. Zwrócono uwagę, że przepisy art. 177 § 3 i 4 p.p.s.a. nie przewidują odrębnych regulacji co do terminów w przypadku ustanowienia kolejnego pełnomocnika w sytuacji, gdy strona złożyła kolejny wniosek w ramach prawa pomocy. Każdy z tych wniosków rozpoznawany jest w trybie przewidzianym w art. 243 § 1 i nast. p.p.s.a. Taka sytuacja, zdaniem skarżących, prowadzi do wniosku, że jest to wynik świadomego założenia ustawodawcy, że w przypadku przyznania stronie prawa pomocy i wyznaczeniu pełnomocnika działającego z urzędu, w każdym przypadku termin do wniesienia skargi kasacyjnej będzie liczony według tej samej zasady określonej w art. 177 § 3 p.p.s.a. Zdaniem skarżących, przyznanie prawa pomocy i ustanowienie kolejnego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej oznacza, że skarga nie jest oczywiście bezzasadna, a contrario – dotychczasowa opinia w przedmiocie braku podstaw do złożenia skargi jest błędna. W takim przypadku niezależnie od zakresu podjętych przez sąd czynności przewidzianych w art. 177 § 5 p.p.s.a., przepisu art. 177 § 4 p.p.s.a. nie stosuje się, a więc termin do wniesienia skargi kasacyjnej od daty doręczenia stronie opinii nie biegnie. O tym, że ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wyznaczenia kolejnego pełnomocnika jest prawem przewidziana, świadczy, zdaniem skarżących, brzmienie art. 177 § 6 p.p.s.a., który przewiduje odrębny tryb biegu terminu w przypadku odmowy ustanowienia pełnomocnika. Podniesiono, że przyjęcie koncepcji, iż kolejny pełnomocnik wyznaczony stronie w ramach prawa pomocy po upływie terminu określonego według zasady z art. 177 § 4 p.p.s.a. działa już w sytuacji uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż jest wprawdzie uprawniony do dokonywania czynności w imieniu skarżącego, ale nie powoduje automatycznego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej prowadzi w ocenie skarżących do absurdalnej sytuacji, gdzie formalnie strona ma przyznane prawo pomocy z którego nie może skorzystać. Podkreślono, że warunkowanie skuteczności czynności pełnomocnika ustanowionego przez Sąd od złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnie gwarantowanym prawem obywatela do rozpoznania sprawy przed sądem w dwóch instancjach tj. art. 45 oraz art. 78 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 177 § 4 p.p.s.a., jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Wówczas sąd doręcza odpis tej opinii stronie, zaś termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii. W sytuacji, gdy sąd stwierdza, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, to zastosowanie ma art. 177 § 5 p.p.s.a. i nowy pełnomocnik z urzędu powinien albo wnieść skargę kasacyjną albo przedstawić opinię o braku podstaw do jej wniesienia w terminie określonym w art. 177 § 3 i § 4 p.p.s.a., czyli zarówno skarga kasacyjna, jak i opinia o braku podstaw do jej wniesienia powinny być wniesione w terminie 30 dni od zawiadomienia nowego pełnomocnika o jego wyznaczeniu. W niniejszej jednak sprawie nie ulega wątpliwości, że skoro nowy pełnomocnik z urzędu został wyznaczony w miejsce dotychczasowego pełnomocnika, który w ocenie sądu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej z zachowaniem zasad należytej staranności, to termin do wniesienia skargi kasacyjnej należy liczyć zgodnie z art. 177 § 4 p.p.s.a., czyli termin ten biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. W żadnym natomiast razie nie można przyjąć za słuszne twierdzenia zawartego w zażaleniu, że skoro został wyznaczony nowy pełnomocnik do sporządzenia skargi kasacyjnej – w miejsce dotychczasowego, który sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej – to oznacza to automatycznie, że opinia taka jest błędna. W niniejszej sprawie opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została skutecznie doręczona skarżącym w dniu 14 kwietnia 2021 r., o czym świadczą odręczne podpisy skarżących na zwrotnych potwierdzeniach odbioru (K- 166, 167) i od tego też dnia, na mocy w/w przepisu, rozpoczął bieg 30 – dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżące zostały także pouczone o tym, że skarga kasacyjna pod rygorem odrzucenia powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, o czym stanowi at. 175 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że zasadnie Sąd Wojewódzki uznał, iż skoro odpis opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej doręczono skarżącym w dniu 14 kwietnia 2021 r., to złożenie skargi kasacyjnej w dniu 14 sierpnia 2021 r. przez nowego pełnomocnika z urzędu nastąpiło z uchybieniem terminu do jej wniesienia. Zasadnie też Sąd I instancji wskazał, że okoliczność zmiany pełnomocnika może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, którego to jednak wniosku w niniejszej sprawie nie złożono. Podkreślić bowiem należy, że pomimo, iż zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu uprawnia go do dokonywania przez niego dalszych czynności w imieniu skarżącego, to jednak nie powoduje automatycznego przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wobec tego, wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu nie można przyjąć, że zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu spowodowała ponowne rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. W orzecznictwie wskazuje się natomiast, że zmiana pełnomocnika z urzędu może stanowić podstawę do przywrócenia terminu, o czym była już mowa powyżej. Wobec tego należy przyjąć, że zasadnie w niniejszej sprawie Sąd I instancji na podstawie art. 178 p.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.