I FSK 126/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Zbigniew Łoboda (spr.), Sędzia WSA del. Maja Chodacka, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 września 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 298/21 w sprawie ze skargi P. P. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 10 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. P. na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 298/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi P. P. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 10 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej - "p.p.s.a."), oddalił skargę. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Celno- Skarbowego w B. wydał w stosunku do skarżącego P. P. decyzję z dnia 14 lutego 2019 r. w sprawie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2012 r. oraz I kwartał 2013 r. W następstwie złożenia od powyższej decyzji odwołania, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B., działając jako organu odwoławczy – utrzymał w mocy decyzję podjętą w pierwszej instancji. Na wymienioną decyzję odwoławczą skarżący P. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który – po jej rozpoznaniu – prawomocnym wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 356/20 na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Według Sądu, odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminu, a zatem organ odwoławczy zamiast decyzji, winien wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Przedstawiając motywy powyższej oceny Sąd stwierdził, że według przedłożonych przez organ akt sprawy, w dniu 4 marca 2019 r. podatnik otrzymał decyzję organu pierwszej instancji z dnia 14 lutego 2019 r., a zatem 14-dniowy termin do odwołania, przewidziany w art. 223 § 1, § 2 pkt 1 O.p., upływał z dniem 18 marca 2019 r. (poniedziałek). Skarżący w tym terminie nie nadał odwołania w krajowej placówce pocztowej operatora wyznaczonego (P. S.A.), natomiast skierował odwołanie do organu za pośrednictwem G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Odwołanie podatnika wpłynęło do organu 19 marca 2019 r. i ten dzień należało uznać z datę wniesienia odwołania (po terminie). W sprawie nie miał zastosowania przepis art. 12 § 6 pkt 2 O.p., łączący skutek dokonania czynności procesowej w terminie z nadaniem pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Po otrzymaniu akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B., postanowieniem z dnia 10 grudnia 2020 r., podjętym na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.), dalej – "O.p.", stwierdził uchybienie terminowi do odwołania od wyżej wymienionej decyzji z dnia 14 lutego 2019 r. Postanowienie to podatnik otrzymał w dniu 24 grudnia 2020 r. Wraz ze skargą na postanowienie z 10 grudnia 2020 r. (przy czym według stempla krajowego urzędu pocztowego skarga, która miła zainicjować postępowanie sądowe w sprawie I SA/Lu 81/21, została nadana 22 stycznia 2021 r.), podatnik wystąpił do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z 14 lutego 2019 r. We wniosku skarżący argumentował, że uchybienie terminowi było wynikiem nieterminowej realizacji usługi kurierskiej przez spółkę G. Przekazując korespondencję w dniu 18 marca 2019 r., uzyskał zapewnienie, że usługa zostanie zrealizowana w tym samym dniu. Dodatkowo podatnik zwrócił uwag na narodową kwarantannę w związku z COVID-19. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego uznał, że wniosek strony jest spóźniony. Organ zwrócił uwagę, że podatnik w dniu 24 grudnia 2020 r. otrzymał postanowienie organu stwierdzające uchybienie terminowi do złożenia odwołania, a zatem 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, jaki przewidziany został w art. 162 § 2 O.p., upływał w dniu 31 grudnia 2020 r. Ponadto organ ustalił, że podatnik przebywał na kwarantannie od 3 do 12 stycznia 2021 r. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący nie sformułował konkretnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę powołanym na początku wyrokiem z dnia 17 września 2021r. uznał, ze skarga nie była zasadna. Według Sądu pierwszej instancji, Skarżący o uchybieniu terminowi do złożenia odwołania od decyzji organu z 14 lutego 2019 r. dowiedział się w rezultacie postępowania sądowego w sprawie sygn. I SA/Lu 356/20. Był obecny na ogłoszeniu wyroku wraz z ustnymi motywami po zamknięciu rozprawy 19 sierpnia 2020 r., a 9 października 2020 r. otrzymał odpis tego wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem. Skarżący nie złożył skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji ocenił, że z upływem 30 dni na złożenie skargi kasacyjnej od wyroku z 19 sierpnia 2020 r. w sprawie sygn. I SA/Lu 356/20 Skarżący wiedział, że w świetle prawa, w sposób obiektywny, uchybił terminowi ustawowo przewidzianemu na złożenie odwołania od decyzji organu z 14 lutego 2019 r. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, skarżący zaskarżył wyrok ten w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wskazując na podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), poprzez wadliwe wykonanie swego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem oraz art. 151 p.p.s.a., które polegało na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu było stwierdzenie naruszenia przez organ podatkowy art. 162 § 1 i § 2 O.p., poprzez uznanie, że w sprawie skarżący nie spełnił przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, co miało wpływ na wynik sprawy; 2) art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia w toku postępowania przepisów art. 120, 121, i 187 § 1 O.p., a w szczególności zasady praworządności, zasady zaufania oraz zasady prawdy obiektywnej, poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania do organów podatkowych, niezbadanie wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie przesłanek wydania postanowienia, nierozpatrzenie w sposób rzetelny materiału dowodowego, przyjęcie swobodnej oceny dowodów, rozstrzygania wątpliwości prawnych i faktycznych na niekorzyść podatnika, co miało wpływ na wynik sprawy; 3) art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, poprzez oddalenie skargi podczas, gdy powinien skargę uwzględnić, czym pozbawił skarżącego prawa do obrony przed sądem, co miało wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie była zasadna. W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że - jak to wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., a ponadto nie wystąpiły przesłanki nakazujące uchylenie wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenie skargi lub umorzenie postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie, o którym tu mowa oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna, wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji było postanowienie odmawiające przywrócenia terminu o wniesienia odwołania decyzji w sprawie podatku od towarów i usług. Instytucja przywrócenia terminu uregulowana została w przepisach art. 162 O.p. Według § 1 art. 162, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 art. 162, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z kolei § 3 art. 162 stanowi, że przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne. Organ podatkowy, odmawiając przywrócenia uchybionego terminu uznał, że strona nie dochowała 7-dniowego terminu na złożenie wniosku, albowiem postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi doręczone zostało skarżącemu w dniu 24 grudnia 2000 r., co sprawiało, że termin ten upływał z dniem 31 grudnia 2020 r., podczas gdy strona zażądała przywrócenia terminu w piśmie datowanym na dzień 22 stycznia 2021 r., które wpłynęło do organu w dniu 26 stycznia 2021 r. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podzielając konkluzję organu co do uchybienia przez wnioskodawcę 7-dniowemu terminowi, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p., odmiennie jednak przyjął, że strona wiedziała o uchybieniu terminowi już z treści wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 356/20. Skarżący był obecny na ogłoszeniu wyroku w dniu 19 sierpnia 2020 r., gdzie podano ustne motywy rozstrzygnięcia po zamknięciu rozprawy, a w dniu 9 października 2020 r. otrzymał odpis tego wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem, a więc najpóźniej z upływem terminu do zaskarżenia wyroku, wiedział obiektywnie o uchybieniu terminowi. Z powyższego wynika, że zagadnienie sporne w niniejszej sprawie nie dotyczy problematyki winy (braku winy) w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, lecz odnosi się do wymogu dochowania 7-dniowego terminu na złożenie podania o przywrócenie terminu. Podkreślenie tej okoliczności było zasadne z uwagi na niektóre motywy skargi kasacyjnej. Gdy chodzi zaś o wskazany 7- dniowy termin, wyznaczony w art. 162 § 2 O.o. do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to zwrócić trzeba uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, termin ten, jak wyraźnie wskakuje to § 3 art. 162 O.p., jest nieprzywracalny, a zatem dla wywołania skutku w postaci przystąpienia przez organ do rozważenia, czy do uchybienia terminowi doszło bez winy strony (zainteresowanego), ów termin 7-dniowy musi być bezwzględnie dochowany. W takim razie bez znaczenia pozostają powody, które mogły doprowadzić do niedotrzymania 7-dniowego terminu przewidzianego do złożenia wniosku. Po wtóre, momentem, jaki wyznacza rozpoczęcie biegu 7-dniowego terminu, jest ustanie przyczyny uchybienia terminowi. Z treści wniosku skarżącego oraz jego uzupełnienia wynika, że przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia odwołania było niedotrzymanie terminu doręczenia odwołania przez firmę kurierską, z której usług skarżący skorzystał. Równocześnie strona stwierdziła, że o opóźnionym doręczeniu odwołania dowiedziała się dopiero z treści postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 10 grudnia 2020 r., doręczonym w dniu 24 grudnia 2020 r., w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie w zaskarżonym wyroku przyjął Sąd pierwszej instancji, że skarżący wniosek o przywrócenie terminu do odwołania złożył z uchybieniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p. W orzecznictwie przyjmuje się, że datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu może być dzień, w jakim strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminu. Dotyczy to przypadków, kiedy strona, dokonując czynności, działała w subiektywnym przeświadczeniu, że robi to w terminie" (wyrok NSA z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 1664/98). Ocena okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie potwierdza, ze skarżący działał w subiektywnym przekonaniu o terminowym wniesieniu odwołania, tym bardziej, że jego odwołanie zostało rozpatrzone przez organ i wydana została w drugiej instancji stosowna decyzja odwoławcza. W takim razie, dla oceny dochowania 7-dniowego terminu wyznaczonego do złożenia wniosku istotne jest to, kiedy strona dowiedziała się o uchybieniu terminowi. Skarżący wskazuje, że o uchybieniu terminowi dowiedział się dopiero z treści postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 10 grudnia 2020 r., stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Jednakże nie sposób takiego twierdzenia zaaprobować w sytuacji, w której o uchybieniu terminowi do odwołania przesądził w wyroku z dnia 19 sierpnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt I SA/Lu 356/20), zaś wskazane postanowienie organu z dnia 10 grudnia 2020 r. zostało wydane w następstwie orzeczenia sądowego i wykonywało ocenę wyrażoną w prawomocnym wyroku. Kluczowe jest przy tym to, że skarżącemu znana była treść wyroku, a w tym powody stwierdzenia nieważności decyzji odwoławczej, wydanej pomimo wniesienia nieskutecznego odwołania, a mianowicie z uchybieniem terminu do jego złożenia. W zaskarżonym wyroku przyjęte zostało, że skarżący obecny był podczas ogłoszenia wyroku, gdzie przedstawione zostały ustne motywy rozstrzygnięcia w dniu 19 sierpnia 20202 r., ale przede wszystkim skarżącemu w dniu 9 października 2020 r. doręczony został odpis wyroku wraz pisemnym uzasadnieniem. Okoliczności tych kasator w najmniejszym stopniu nie podważył. Zatem najpóźniej z chwilą upływu terminu do zaskarżenia wskazanego wyroku, strona miała wiedzę o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. W tych okolicznościach, doręczenie skarżącemu postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 10 grudnia 2020 r., stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, nie powodowało uzyskania przez stronę żadnej nowej wiedzy. Zwrócić trzeba uwagę, że w orzecznictwie rozpatrywane są przypadki, w których, w celu oceny dochowania 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, analizuje się datę doręczenia postanowienia organu stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej. Jednakże zasadniczo dotyczy to sytuacji, w których strona dowiedziała się o uchybieniu dopiero z treści takiego postanowienia. W niniejszej sprawie jednak skarżący dowiedział się o uchybieniu terminowi wcześniej, a mianowicie z treści prawomocnego orzeczenia sądowego. Nie można zgodzić z twierdzeniami skargi kasacyjnej, że wydanie przez organ postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania otwierało dopiero drogę do złożenia poddania o przywrócenia terminu. Taka zależność nie wynika z przepisów prawa, a przytoczone prze stronę orzecznictwo, gdzie i tak nie można doszukać się tak kategorycznego stwierdzenia, jak głosi kasator, nie miało za przedmiot przypadku podobnego do tego, jaki wystąpił w niniejszej sprawie. W świetle powyższego nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 162 § 1 i § 2 O.p. Niezasadne był także zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Przepisy art. 3 § 2 p.p.s.a. (w powiązaniu z art. 3 § 1 p.p.s.a.) określają zakres kognicji sądów administracyjnych i nie mogą zostać naruszone przez wadliwe dokonanie kontroli działania administracji publicznej w następstwie niedostrzeżenia naruszenia prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I GSK 868/10, z dnia 25 marca 2014 r., o sygn. akt I GSK 1389/12 oraz z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1128/16). Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 120, art. 121 i art. 187 § 1 O.p. Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie odnosi tego zarzutu do konkretnych zaniechań, czy nieprawidłowych działań organu. Generalnie wskazuje na nieuwzględnienie okoliczności, które w opinii strony stanęły na przeszkodzie w złożeniu wniosku w 7-dniowym terminie, liczonym od dnia otrzymania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi od wniesienia odwołania. Jednakże z wcześniejszych uwag wynika, że doręczenie rzeczonego postanowienia w tej sprawie, nie inicjowało biegu 7-dniowego terminu z art. 162 § 2 O.p., a więc kwestie z tym związane nie miały znaczenia Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 47 Karty Praw Podstawowych. Skarżący w sprawie wykorzystał w pełni prawo do sądu, sprawa była przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego, a nadto w skardze kasacyjnej nie wywiedziono, czy i jakie regulacje prawne składające się na procedurę sądowoadminstracyjną naruszyły prawo skarżącego do obrony. Ponieważ skarga kasacyjna nie dostarczyła usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, skargę tę należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu miało umocowanie w treści art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Maja Chodacka Danuta Oleś Zbigniew Łoboda Sędzia del. WSA Sędzia NSA Sędzia NSA