I FZ 289/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1168/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2014 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1168/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "Sąd pierwszej instancji") odrzucił skargę M. P. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 maja 2021 r. w przedmiocie określenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga wniesiona została z uchybieniem 30-dniowego terminu do jej złożenia, albowiem zaskarżoną decyzję organ doręczył pełnomocnikowi w dniu 31 maja 2021 r. i wobec tego 30-dniowy termin, o którym mowa, upływał w dniu 30 czerwca 2021 r., podczas gdy Skarżący wniósł skargę dopiero w dniu 13 lipca 2021 r. Z tego powodu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył Skarżący, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 i art. 83 § 1 p.p.s.a., albowiem – jego zdaniem – nie doszło do uchybienia terminowi we wniesieniu skargi. W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono, że wprawdzie w dniu 31 maja 2021 r. pełnomocnik skarżącego zalogował się do portalu ePUAP do swojej skrzynki odbiorczej, to jednak próba ta zakończyła się niepowodzeniem, co objawiło się komunikatem "Wystąpił błąd wewnętrzny. Skontaktuj się z pomocą...". Problem zgłoszony został do portalu ePUAP, który zakończył zgłoszenie dopiero 30 czerwca 2021 r. Po otrzymaniu awiza w innej sprawie pełnomocnik w dniu 15 czerwca 2021 r. zalogował się do swojej skrzynki odbiorczej i natrafił na oflagowaną jako "nieodebraną" decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach podjętą w przedmiotowej sprawie, którą tym razem odebrał bez problemów. W zaistniałej sytuacji datą odbioru decyzji była data 15 czerwca 2021 r. i była ona miarodajna do obliczenia terminu do wniesienia skargi. Pismem z dnia 8 listopada 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wskazał, iż z wyjaśnień uzyskanych od administratora systemu ePUAP wynika, że adresat odebrał pismo po powtórnym zawiadomieniu o możliwości odbioru pisma tj. w dniu 31 maja 2021 r. W odpowiedzi na powyższe pismo procesowe pełnomocnik Skarżącego wskazał, iż zalogował się w dniu 31 maja 2021 r. do skrzynki ePUAP, jednakże system uniemożliwił mu pobranie dokumentu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 53 § 1 oraz art. 54 § 1 i § 1a p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, przy czym skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej tego organu. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego jest terminem oznaczonym w dniach. Początkiem terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest dzień następujący po doręczeniu decyzji, co wynika art. 111 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 i 2320 ze zm.; dalej cyt. jako: k.c.) w związku z art. 83 § 1 p.p.s.a. Z uwzględnieniem przywołanej zasady przyjąć należało, że 30-dniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, rozpoczynał bieg w dniu następującym po dniu doręczenia decyzji i kończył się z upływem 30-dnia (art. 53 § 1 p.p.s.a.). Z treści zaskarżonego postanowienia oraz argumentacji zażalenia wynika, że spór w tej sprawie sprowadza się do wyznaczenia początku biegu terminu do wniesienia skargi i oceny terminowości jej wniesienia, a konkretnie do wskazania dnia doręczenia decyzji ostatecznej organu podatkowego. W przedmiotowej sprawie doręczenie decyzji następowało za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Stosownie do art. 152a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: "O.p."), w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma, 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób. W przypadku nie odebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w sposób określony w § 1 pkt 3, organ podatkowy po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (§ 2). W przypadku nieodebrania pisma doręczenia uważa się za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (§ 3). Z powyższego wynika, że doręczanie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej następuje dwuetapowo. W pierwszym etapie w celu doręczenia pisma w postaci dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny strony postępowania zawiadomienie zawierające informację o tym, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego. Natomiast kolejny – drugi etap doręczenia pisma – to jego pobranie przez adresata z adresu elektronicznego wskazanego przez organ podatkowy i podpisanie przez adresata urzędowego poświadczenia odbioru. Według art. 152 § 3 O.p., w przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli adresat potwierdzi odbiór pisma w sposób, o którym mowa w art. 152a § 1 pkt 3. Zasady wymiany informacji, w tym doręczania dokumentów drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy ePUAP, określają przepisy ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2020 r. poz. 346, ze zm.) oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 180 ze zm.) , wydanego w wykonaniu delegacji zawartej w art. 16 ust. 3 tej ustawy. Przepisy wymienionych aktów prawnych regulują szczegółowe kwestie związane m.in. z wymogami urzędowego poświadczenia odbioru, a także wytworzenia urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD). Zgodnie z § 14 przywołanego rozporządzenia z dnia 14 września 2011 r., urzędowe poświadczenie doręczenia jest udostępniane przez system informatyczny podmiotu publicznego w celu umożliwienia podpisania tego poświadczenia przez adresata dokumentu elektronicznego i zawiera: 1) pełną nazwę podmiotu publicznego, który doręcza dokument elektroniczny; 2) pełną nazwę podmiotu, któremu podmiot publiczny doręcza dokument elektroniczny; 3) oznaczenie sprawy; 4) jednoznaczne oznaczenie pisma, którego dotyczy; 5) w przypadku podpisania poświadczenia doręczenia - datę i czas podpisania rozumiane jako data i czas doręczenia dokumentu elektronicznego. Z kolei w myśl § 15 rzeczonego rozporządzenia, adresat dokumentu elektronicznego potwierdza jego odebranie przez podpisanie poświadczenia doręczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, albo przez zapewnienie możliwości potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych zawartych w tym poświadczeniu przy użyciu technologii, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy. Przepis § 16 powoływanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. stanowi natomiast, że po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata: 1) udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia; 2) udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższej regulacji, akt sprawy oraz w związku z treścią zażalenia, ocena przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odnośnie tego, że zaskarżoną decyzje doręczono skarżącemu w dniu 30 maja 2021 r., była przedwczesna. W konsekwencji przedwcześnie również Sąd odrzucił skargę, jako wniesioną z uchybieniem terminu. Przede wszystkim mając na uwadze twierdzenia skarżącego zawarte w zażaleniu, wątpliwości budzi to, kiedy dokładnie, co do daty i godziny, po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym, system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata, udostępnił temu adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia, o czym mowa w przywołanym powyżej § 16 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. Bez wyjaśnienia tej okoliczności nie można przesądzić, że procedura doręczenia została uskuteczniona, a podpisanie przez skarżącego UPD wiązało się z udostępnieniem do pobrania dokumentu zawierającego zaskarżoną decyzję. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.