III SA/Łd 157/21

Dnia 22 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , Protokolant pomocnik sekretarza Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2021 roku sprawy ze skargi J. R. na decyzję Rektora "A" z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A.Ś. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A 16 lokal 1 kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Rektor Politechniki [...], działając na podstawie art. 23 ust. 1 i 4, art. 108 ust. 2 pkt 2, art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 4 ust. 2, 3 i 4, § 22 ust. 3 uchwały nr 6/2019 Senatu Politechniki [...] z dnia 24 kwietnia 2019 r. - Regulamin Studiów w Politechnice [...] oraz art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego, orzekł o skreśleniu z dniem 22 października 2020 r. J. R. z listy studentów Wydziału Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki wobec stwierdzenia braku postępów w nauce. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z Regulaminem Studiów w przypadku stwierdzenia przekroczenia po semestrze zimowym deficytu punktowego, o którym mowa w § 21 ust. 5 pkt 1 powyższego regulaminu, studenta można skreślić z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce. Limit dopuszczalnych braków punktowych obowiązujący przy rozliczeniu postępów w nauce po semestrze zimowym na wszystkich formach studiów i kierunkach studiów wynosi: 15. Wskazano, że skarżący w semestrze letnim roku akademickiego 2019/2020 realizował drugi semestr studiów na kierunku informatyka prowadzonym przez Wydział Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki Politechniki [...], a jego rejestracja na ten semestr była rejestracją warunkową. Zgodnie z obowiązującym programem studiów powinien był uzyskać zaliczenie z następujących przedmiotów: Algorytmy i struktury danych – 6 pkt Analiza matematyczna 2-3 pkt Język angielski B1-B2 b.1 – 2 pkt Matematyka dyskretna – 3 pkt Normalizacja i projektowanie uniwersalne – 1 pkt Podstawy elektrotechniki i elektroniki – 4 pkt Podstawy programowania II – 5 pkt Projektowanie interfejsów aplikacji www – 3 pkt Systemy operacyjne I – 3 pkt Wychowanie fizyczne m. 2 – 0 pkt Ponadto powinien zrealizować braki z poprzednich semestrów: Podstawy programowania I – 5 pkt Programy skryptowe – 3 pkt Teoretyczne podstawy informatyki – 5 pkt Do zaliczenia semestru wymagane było uzyskanie przez J. R. 43 punktów za zrealizowanie przedmiotów objętych programem studiów, przy czym 13 punktów stanowiły braki z poprzedniego semestru. Limit dopuszczalnych braków punktowych wynosił 15 punktów. Po zakończeniu semestru 2 J. R. uzyskał łącznie 7 punktów za zaliczone przedmioty, przekraczając tym samym dopuszczalny limit braków punktowych. Wydanie decyzji zostało poprzedzone doręczonym skarżącemu zawiadomieniem z 22 października 2020 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego mającego na celu wydanie decyzji w sprawie skreślenia go z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce, a postępowanie przeprowadzone zostało w szczególności w oparciu o kartę okresowych osiągnięć studenta w semestrze letnim w roku akademickim 2019/2020. J. R. 8 stycznia 2021 r. wniósł skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od dnia 1 września 2012 r. do dnia 9 stycznia 2021 r. zostały zebrane dowody w formie dokumentów i materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych Politechniki [...], aktach sądowych Sądu Rejonowego dla [...], Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Sądu Okręgowego w Ł. oraz w innych instytucjach i organach. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rektora Politechniki [...] wskazał, że nie uznaje stanowiska strony skarżącej i wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący przekraczając dopuszczalny limit braków punktowych wykazał brak postępów w nauce, co zgodnie z treścią przywołanego art. 108 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce może być okolicznością uzasadniającą skreślenie studenta z listy studentów, a jak podkreślono powołując orzecznictwo, decyzja w tym zakresie ma charakter fakultatywny i jest wydawana w ramach uznania organu administracji publicznej. W uzasadnieniu zaznaczono, że jednym z podstawowych obowiązków studenta jest odbywanie studiów zgodnie z programem studiów i planem zajęć, w szczególności uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych, uzyskiwanie zaliczeń i składanie egzaminów, realizowanie praktyk i realizowanie innych zadań wynikających z programu studiów. Postanowieniem z 9 kwietnia 2021 r. st. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. W dniu 7 września 2021 r. skarżący przedstawił stanowisko w sprawie na piśmie. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia i uwzględnienia okoliczności faktycznych sprawy oraz naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W piśmie procesowym z dnia 14 września 2021 r. pełnomocnik organu przedstawił stanowisko w sprawie, odnosząc się m.in. do zarzutów zaprezentowanych przez skarżącego w piśmie procesowym z dnia 7 września 2021 r., złożonym w dniu rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Politechniki [...] z dnia [...] r. o skreśleniu skarżącego z dniem 22 października 2020 r. z listy studentów Politechniki [...] Wydziału Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.) oraz Regulamin Studiów w Politechnice [...], przyjęty uchwałą Senatu tej uczelni nr 6/2019 z dnia 24 kwietnia 2019 r., dalej jako Regulamin. Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: niepodjęcia studiów (pkt 1), rezygnacji ze studiów (pkt 2), niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego (pkt 3), ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni (pkt 4). Stosownie do art. 108 ust. 2 ustawy student może być skreślony z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach (pkt 1), stwierdzenia braku postępów w nauce (pkt 2), nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 3), niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów (pkt 4). Regulacje te obejmują różne tryby skreślenia z listy studentów. I tak w art. 108 ust. 1 ustawy organ jest zobowiązany do dokonania skreślenia z listy studentów w przypadkach tam określonych, zaś na mocy art. 108 ust. 2 ustawy organ może dokonać takiego skreślenia, o ile zaistnieje któraś z przesłanek w nim wskazanych. Oznacza to, iż decyzja w przedmiocie skreślenia ma charakter uznaniowy. Takie uregulowania wynikają z poszanowania przez ustawodawcę zasady autonomii uczelni. Pozostawienie tej kwestii do swobodnego uznania organów uczelni umożliwia uwzględnienie także różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. Organ w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołał art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym student może być skreślony z listy studentów w przypadku stwierdzenia braków postępów w nauce. Natomiast stosownie do treści § 22 ust. 3 Regulaminu - w przypadku stwierdzenia przekroczenia po semestrze zimowym deficytu punktowego, o którym mowa w § 21 ust. 5 pkt 1 studenta można skreślić z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce. W tym miejscu zauważyć należy, że innych zapisów skreślenia studenta z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce Regulamin nie zawiera. Wskazać też należy na treść § 23 Regulaminu dotyczącego zaliczenia roku studiów, zgodnie z którym zaliczenie roku studiów i rejestracja na kolejny rok studiów uzależniona jest od wyrażonego w punktach ECTS stanu zaliczeń z przedmiotów obowiązujących studenta na danym etapie studiów oraz od wypełnienia dodatkowych warunków rejestracji, o których mowa w § 21 ust. 7 i 8 (pkt 1). Na podstawie okresowych osiągnięć studenta Prodziekan dokonuje rozliczenia roku studiów i podejmuje decyzję odpowiednio o zaliczeniu roku studiów, trybie i warunkach rejestracji studenta na następny rok studiów, powtarzaniu okresu studiów lub decyzję skutkującą wszczęciem postępowania w sprawie skreślenia studenta z listy studentów. Decyzja ta zostaje zarejestrowana w systemie informatycznym Uczelni (pkt 2). Warunkiem zaliczenia roku studiów jest uzyskanie zaliczeń i odpowiednio liczby punktów ECTS z wszystkich przedmiotów określonych dla danego roku w obowiązującym studenta programie studiów oraz wywiązanie się ze wszystkich warunków, o których mowa w § 21 ust. 7 i 8 (pkt 3). Zaliczenie roku studiów skutkuje rejestracją pełną na kolejny rok studiów zgodnie z programem studiów (pkt 4). Student, który nie spełnił warunków uzyskania zaliczenia roku studiów, ale łącznie spełnił następujące warunki: 1) nie przekroczył limitu dopuszczalnych braków punktowych, o których mowa w § 21 ust. 5 pkt 2 oraz 2) uzyskał zaliczenia ze wszystkich powtarzanych przedmiotów oraz 3) wywiązał się ze wszystkich dodatkowych warunków, o których mowa w § 21 ust. 7 i 8, otrzymuje rejestrację warunkową na kolejny rok studiów, z zastrzeżeniem przypadków określonych w § 24 (pkt 5). Student, który nie spełnił warunków uzyskania rejestracji pełnej lub warunkowej, ale łącznie spełnił następujące warunki: 1) nie powtarzał rozliczanego roku studiów oraz 2) nie przekroczył dopuszczalnego limitu braków określonego w § 21 ust. 5 pkt 2 (z zastrzeżeniem § 21 ust. 8) o więcej niż o 5 punktów może zostać, na pisemny wniosek studenta, skierowany na powtarzanie danego roku studiów. Wyjątek stanowi student I roku studiów I stopnia oraz student I roku studiów jednolitych magisterskich, który nie może być skierowany na powtarzanie pierwszego roku studiów (pkt 6). W przypadku kiedy braki zaliczeń pochodzą wyłącznie z jednego z semestrów powtarzanego roku studiów, Prodziekan kieruje studenta na urlop dziekański na okres pozostałego semestru tego roku studiów (pkt 7). W stosunku do studenta, który nie spełnił określonych w ust. 3, 5 i 6 warunków rejestracji może zostać podjęta decyzja o skreśleniu z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia roku w określonym terminie (pkt 8). Podkreślić także należy, że ustawa o szkolnictwie wyższym nie zawiera definicji pojęcia "braków postępów w nauce". W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że brak postępów w nauce niekoniecznie musi prowadzić do skreślenia z listy studentów. Podkreśla się, że może to nastąpić, jeżeli studentowi nie przysługuje już prawo do zaliczenia danego przedmiotu w innym terminie. A zatem wyjaśnienia zawsze wymaga, jakie dokładnie terminy zostały przewidziane lub wyznaczone w decyzji dziekana i czy student został prawidłowo o nich powiadomiony. Jednocześnie w literaturze wskazuje się na cienką granicę między przesłanką braku postępów w nauce a przesłanką nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w wymaganym terminie. Może to prowadzić albo do błędnego utożsamiania obu tych przesłanek, albo do odchodzenia od wydawania decyzji o skreśleniu na podstawie przesłanki braku postępu, a w zamian wydawania ich wyłącznie z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Takie działanie proceduralnie jest prostsze, przesłanka ta jest bowiem – tak samo jak ta związana z postępami – także fakultatywna, jednak ostre kryterium, jakim jest uzyskanie zaliczenia w terminie, znacząco ułatwia ocenę spełnienia tej przesłanki, a następnie sporządzenie uzasadnienia decyzji administracyjnej, minimalizując ryzyko wyeliminowania decyzji z obrotu na etapie kontroli sądowoadministracyjnej. Podkreśla się także w literaturze, iż niemożliwe jest opracowanie uniwersalnej listy przypadków dających się zakwalifikować jako brak postępów w nauce (lub pojęcia pokrewne). Przesłanka ta obejmuje bardzo wiele sytuacji faktycznych, z których każdą należałoby analizować oddzielnie, a dla jej oceny można jedynie pomocniczo stosować inne instrumenty, jak np. terminy dokonywania postępów. Niedookreśloność przepisów nie daje jednak podstaw do uznania, że postęp może być oceniany zupełnie dowolnie, w oderwaniu od uwarunkowań systemowych i celowościowych, a także od ugruntowanych zwyczajów badania postępu w systemie szkolnictwa wyższego i nauki (patrz: Artykuł, Kierznowski Łukasz, O przesłance postępu w szkolnictwie wyższym i nauce, Opublikowano: PiP 2021/6/115-125). W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu bardzo lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji odnosi się do art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym student może być skreślony się z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Natomiast podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy, a więc skreślenie z listy studentów z uwagi na brak postępów w nauce. Sąd zauważa więc rozbieżność pomiędzy podstawą prawną decyzji a uzasadnieniem. Ponadto w uzasadnieniu decyzji w sposób lakoniczny, a wręcz szczątkowy opisany został stan faktyczny sprawy. Sąd orzekający w pełni podziela pogląd, że skoro skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej, to zastosowanie do całego postępowania znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Odpowiednie stosowanie k.p.a. polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, co oznacza chociażby, że uzasadnienie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów powinno odpowiadać dwóm kryteriom, a mianowicie pozwolić studentowi na obronę jego interesów, zaś sądowi na przeprowadzenie skutecznej kontroli sądowadministracyjnej. Przy czym należy wskazać, że skreślenie z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ma charakter fakultatywny i uznaniowy. W tym przypadku z uwagi na uznaniowość decyzji wymaga ona szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sprawy i rzetelnego, dokładnego uzasadnienia decyzji zawierającego pełne ustalenie stanu faktycznego, wskazującego prawidłową podstawę prawną jej wydania oraz wyjaśniającego szczegółowo motywy i przesłanki, na podstawie których organ wydał taką, a nie inna decyzję. W ocenie Sądu, wobec lakonicznego uzasadnienia zaskarżona decyzja organu wymyka się spod kontroli sądu. Najbardziej istotne w niniejszej sprawie jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez właściwe określenie podstawy skreślenia skarżącego z listy studentów. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni dokonaną przez sąd ocenę prawną i przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji powinno zawierać dokładne ustalenia faktyczne oraz wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Organ mieć będzie na względzie, że z przepisu art. 108 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym wynika, że decyzja w tym zakresie jest decyzją uznaniową organu. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu z przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność zaistnienia przesłanek skreślenia z listy studentów oraz wyjaśnienia, dlaczego w konkretnym przypadku podjęta została decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów. Nie jest wystarczające ogólnikowe stwierdzenie braku postępów w nauce. Ustalenie, że student nie zaliczył semestru w określonym terminie wymaga wyjaśnienia, jakie terminy zostały przewidziane lub wyznaczone w decyzjach dziekana i czy student został prawidłowo o nich powiadomiony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że stwierdzenie braku postępów w nauce stanowić może podstawę do skreślenia z listy studentów, jeżeli studentowi nie przysługuje już prawo zaliczenia danego przedmiotu w innym terminie. Ani z akt sprawy, ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by okoliczności te były przedmiotem badania organu. Ponadto wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu jest zaskarżona decyzja, zaś wyjaśnienia zawarte w piśmie procesowym organu z dnia 14 września 2021 r. nie mogą zastępować konieczności prawidłowego sporządzenia uzasadnienia decyzji. Dlatego też Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku skarżącego zawartego w piśmie procesowym z dnia 7 września 2021 r. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (wniesionego w dniu rozprawy) wskazać należy, że zgodnie z art. 152 § 1 w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Skoro Sąd uchylił decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] r., to zastosowanie w sprawie znajduje wyżej powołany przepis. e.o.