VIII SA/Wa 644/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi H. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz H. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS, organ), działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 725, dalej: k.p.a.) oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.u.s.r.), umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że złożony 10 maja 2021 r. wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników pozostaje bez rozpatrzenia. Powołując się na treść art. 105 § 1 k.p.a. uznał, że należało umorzyć postępowanie w przedmiotowej sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, gdyż nie stwierdzono podstaw prawnych i faktycznych pozwalających na merytoryczne rozpatrzenie wniesionej sprawy. Ponadto Prezes KRUS stwierdził, że z uwagi na fakt odpisania w całości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne figurujące wówczas na koncie ubezpieczonego, T. G. przestał być dłużnikiem osobistym Kasy, a powstałe należności obecnie obciążają jedynie rzeczowo nieruchomość pomimo upływu okresu ich dochodzenia. H. G. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca, strona) na powyższą decyzję złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi KRUS. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów mające wpływ na wynik postępowania, tj.: 1. art. 7 k.p.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy pozwalające zweryfikować rozstrzygnięcie, 2. art. 105 § 1 k.p.a. przez umorzenie bez prawidłowego ustalenia okoliczności faktycznych, 3. art. 107 k.p.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy, 4. art. 41a u.u.s.r. przez jego niezasadne pominięcie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ wydał krótką decyzję umarzającą postępowanie, z której nie wynika, w jakiej wysokości są zaległości, za jaki okres, jaka kwota wynika z należności głównej, a jaka z odsetek, czy roszczenie jest przedawnione w części czy w całości i jak wpływa to na zobowiązanie skarżącej. Wreszcie organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii możliwości umorzenia zaległości, bądź ich braku, co więcej nie uzasadnił nawet przyczyn umorzenia postępowania w sposób zrozumiały dla skarżącej. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i powinna ulec uchyleniu, a sprawa winna zostać ponownie rozpoznana. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni wspólnie z małżonkiem T. G. (data zgonu [...].02.2020 r.) prowadzili działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni 5,57 ha fizycznych, co stanowi 1,24 ha przeliczeniowych. Z tego tytułu podlegali ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 stycznia 1991 r. do 22 listopada 2011 r. Gospodarstwo rolne na podstawie umowy dzierżawy sporządzonej [...] listopada 2011 r. znak [...] zostało wydzierżawione na okres 10 lat. Prezes KRUS wyjaśnił, że skarżąca i jej mąż nie wywiązywali się w ustawowych terminach z obowiązku opłacania składek. Należności wobec KRUS nie były regulowane, pomimo systematycznego, cokwartalnego informowania przez Kasę o obowiązku dokonywania zaległych i bieżących składek, a także o konsekwencjach niewywiązywania się z powyższego obowiązku. Dlatego KRUS wszczął postępowanie o zabezpieczenie należności poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nieruchomości rolnej będącej własnością skarżącej i jej męża oraz skierował w dniu 6 lutego 2001 r. wniosek o wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej w związku z zaległościami za okres od 1 kwartału 1994r. do 2 kwartału 2000 r. w kwocie [...] zł. Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w L. [...] marca 2001 r. dokonał wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej w kwocie [...] zł, zabezpieczając wskazaną we wniosku zaległość za okres od 1 kwartału 1994 r. do 2 kwartału 2000 r. Wobec braku wpłat zaległe składki były przez organ sukcesywnie odpisywane jako należności przedawnione. Łącznie KRUS odpisał zaległości przedawnione za okres od 1 kwartału 1994 r. do 3 kwartału 2001 r., w tym całą zaległość zabezpieczoną hipotecznie od 1 kwartału 1994 r. do 2 kwartału 2000 r. oraz zaległość poza hipoteką od 3 kwartału 2000 r. do 3 kwartału 2001 r. Organ wskazał ponadto, że 30 września 2011 r. złożono podanie o zastosowanie ulgi poprzez wyrażenie zgody na ratalną formę spłaty zaległości i potrącanie należnych kwot z przyznanych świadczeń emerytalnych za okres od 4 kwartału 2001 r. do 30 września 2011 r. Organ przychyli się do prośby i 13 grudnia 2016 r. zadłużenie objęte układem ratalnym zostało uregulowane. Prezes KRUS wskazał ponadto, że układem ratalnym objęte zostały należności niezabezpieczone poprzez wpis do księgi wieczystej. Układ ratalny dotyczył okresu od 4 kwartału 2001 r. do 3 kwartału 2011r. Natomiast stosownie do art. 41b ust. 2 u.u.s.r. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa KRUS, w której organ umorzył w całości postępowanie administracyjne, prowadzone w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zainicjowane wnioskiem strony. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. Prezes KRUS przy wydaniu zaskarżonej decyzji dopuścił się bowiem naruszenia art. 7 i art. 77 § 1, art. 107 § 3, jak również art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać na wstępie należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w przepisie art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Natomiast według art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie Prezes KRUS w sentencji decyzji zawarł rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie. W podstawie prawnej decyzji przywołał m.in. art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Jednakże mimo takiego rozstrzygnięcia organ w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił w dostateczny sposób kwestii bezprzedmiotowości postępowania. W żaden sposób nie odniósł się do zagadnienia możliwości umorzenia zaległości, bądź ich braku, co więcej nie uzasadnił nawet przyczyn umorzenia postępowania. Z treści uzasadnienia organu nie wynika również, w jakiej wysokości są zaległości, za jaki okres, jaka kwota wynika z należności głównej, a jaka z odsetek, czy roszczenie jest przedawnione w części czy w całości i jak wpływa to na zobowiązanie skarżącej. Należy zauważyć, że umorzenie postępowania w sprawie może nastąpić z uwagi na jego bezprzedmiotowość, gdy brak jest przedmiotu postępowania. Organ, zamieszczając w sentencji rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości, w jakim aspekcie jego zdaniem nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania. Organ stwierdził tylko, że z uwagi na fakt odpisania w całości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne figurujące wówczas na koncie ubezpieczonego, T. G. przestał być dłużnikiem osobistym Kasy, a powstałe należności obecnie obciążają jedynie rzeczowo nieruchomość pomimo upływu okresu ich dochodzenia. Brak wyjaśnienia przez organ powyższej kwestii stoi w sprzeczności z obowiązkiem wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Należy zauważyć, że na podstawie samej treści sentencji i uzasadnienia zaskarżonej decyzji strona nie jest w stanie uzyskać przesądzającej informacji o swojej sytuacji prawnej. Niejasności co do stanowiska organu w przedmiotowej sprawie zostały poniekąd rozwiane w treści odpowiedzi na skargę. Trzeba jednak podkreślić, że odpowiedź na skargę nie może konwalidować uzasadnienia decyzji. Innymi słowy, organ nie może zastępować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę. Jakakolwiek próba uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia ani go uzupełniać. Rozważania i ocena powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji (por. wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 303/21, publ. Lex nr 3197871). W odpowiedzi na skargę organ orzekający może jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1450/19, publ. Lex nr 2865216). Uzasadnienie decyzji jest więc wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Niezrealizowanie dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i brak właściwego uzasadniania decyzji narusza w istotny sposób zasady postępowania administracyjnego, stanowiąc podstawę do jej uchylenia przez Sąd. Motywy, jakimi kierowano się przy wydaniu decyzji, muszą wprost wynikać z decyzji, umożliwiając sądowi administracyjnemu kontrolę prawidłowości działań organu, które doprowadziły do jej wydania. Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, Sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek), będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a braki uzasadnienia decyzji uniemożliwiają dokonanie przez Sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Nie może być uznana za zgodną z prawem decyzja administracyjna wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie (por. wyrok NSA z 23 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1241/20, publ. Lex nr 3100358). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Prezes KRUS, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono o jej uchyleniu (punkt 1 wyroku). O kosztach postępowania w wysokości [...] zł Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. W ponownym postępowaniu organ uwzględni zatem wskazówki wynikające z niniejszego wyroku, a wydając decyzję szczególnie zadba o prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jej należyte uzasadnienie. Natomiast przy ustalaniu stanu prawnego sprawy organ rozważy treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U. z 2013 r. poz. 1313) w odniesieniu do prawidłowej w okolicznościach przedmiotowej sprawy wykładni art. 41b ust. 2 u.u.s.r.