I GZ 400/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 524/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzanie uzasadnienia oraz umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowa przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 524/19 odmówił A. M. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 sierpnia 2020 r., (sygn. akt III SA/Wr 524/19) oraz umorzył postępowanie w sprawie wniosku o wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017. Uzasadniając rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przywrócenia terminu WSA wskazał, że w dniu 17 lipca 2020 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 19 sierpnia 2020 r. Z protokołu rozprawy wynika, że pełnomocnik skarżącej nie stawił się. Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2020 r. Sąd oddalił skargę. Pełnomocnik skarżącej nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku. Wyrok uprawomocnił się 19 września 2020 r. Pismem z 2 października 2020 r. skarżąca (działając osobiście) wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 sierpnia 2020 r. Podała, że 1 października 2020 r. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Sądu dowiedziała się, że jej sprawa zakończyła się prawomocnym wyrokiem, a jej pełnomocnik nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia, co umożliwiłoby jej wniesienie skargi kasacyjnej. Podkreśliła, że z powodu ciąży i obawy o stan zdrowia jej i dziecka, a także konieczności unikania stresujących sytuacji, nie mogła sama zająć się sprawą, dlatego powierzyła jej prowadzenie pełnomocnikowi. Miała do pełnomocnika zaufanie, jednak on nie dopełnił swoich powinności. Sąd uznał, że skarżącej można przypisać winę w uchybieniu terminu, ponieważ to skarżąca dokonała wyboru pełnomocnika, którego zaniechania doprowadziły do uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzeczniczą niedochowanie przez adwokata lub radcę prawnego ciążącego na nim obowiązku należytego dbania o interesy jego mocodawcy, powoduje, iż mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika. Skarżąca nie może zatem skutecznie podnosić braku swojej winy w uchybieniu terminu, które zostało spowodowane przez upoważnioną przez nią osobę. Skoro skarżąca nie wykazała, że bez swojej winy uchybiła terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, to tym samym, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu (punkt I sentencji). Odnosząc się do wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd I instancji wskazał, że przedmiotowy wniosek może być złożony do momentu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zakończyło się, a wyrok jest prawomocny od dnia 19 września 2020 r. W konsekwencji zatem wniosek złożony po uprawomocnieniu się wyroku Sądu oddalającego skargę jest bezprzedmiotowy, a postępowanie nim wywołane podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe orzeczenie wniosła Skarżąca, domagając się jego i uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu oraz wstrzymania wykonania decyzji, ewentualnie jego uchylenia w całości i przekazania spawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 i art. 87 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA we Wrocławiu w sytuacji, gdy skarżąca uprawdopodobniła (wręcz udowodniła) okoliczności wskazujące na brak jej winy (popierając je materiałem dowodowym), a ponadto ewentualne uchybienia pełnomocnika nie mogą stanowić powodu i przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku, gdyż wina osoby profesjonalnej - ustanowionej z zaufania - nie może przekładać się w konsekwencjach na sytuację prawną strony, na jej uprawnienia w pełnym dochodzeniu swoich racji przed sądami administracyjnymi (w tym Naczelnym Sądem Administracyjnym), gdyż pozbawiałoby ją to prawa do sądu (w ramach de facto odpowiedzialności zbiorowej niedopuszczalnej przez prawo). Skarżąca podniosła także zarzut błędnego przyjęcia jakoby wystarczyła wina pełnomocnika, aby pozbawić stronę prawa do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu, w sytuacji gdy skoro w sprawie może działać na równych prawach strona i pełnomocnik, zatem wydaje się, iż tylko ewentualna łączna wina tych dwóch podmiotów mogłaby rodzić tak daleko idącą negatywną decyzję (a łączna wina tych podmiotów w niniejszej sprawie jest wykluczona). Zarzucono także niezweryfikowanie i nieodniesienia się przez Sąd w uzasadnieniu do dowodów przedłożonych przez stronę, zwłaszcza w części dotyczącej ciąży skarżącej i jej obawy o zdrowie własne i swojego dziecka, a więc na "okoliczność wydawałoby się fundamentalnym znaczeniu, co wykluczało możliwość angażowania się w wyczerpującą i stresującą aktywność procesową, zwłaszcza wobec oświadczenia pełnomocnika, iż skarżąca nie powinna już do niego wydzwaniać w sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wedle natomiast art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie rozpoznając wniosek autora zażalenia nie można jednak przyjąć, że skarżąca uchybiła terminowi na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku bez swojej winy. Strona nie uprawdopodobniła braku winy reprezentującego ją pełnomocnika w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Skarżąca, bowiem nie wykazała, że jej ówczesny pełnomocnik nie dokonał stosownej czynności procesowej w terminie w wyniku innej przeszkody niż brak działania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania i zaniechania pełnomocnika. Sam brak działania pełnomocnika nie uwalnia strony od winy w niezachowaniu terminu. Samo subiektywne przekonanie skarżącego, że jego jedyną winą jest to, że nie uzyskał informacji od pełnomocnika oraz o terminie rozprawy i treści wyroku, nie świadczy o braku winy. Również brak kontaktu z pełnomocnikiem i niewiedza, z jakich przyczyn mogło dojść do zaniechania nie świadczą o prowadzeniu swoich spraw z należytą starannością, jaka cechuje dbających o swoje interesy (tak też NSA w postanowieniu z 10 marca 2015 r., sygn. akt II OZ 175/15). Po drugie ocena działań pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą stosunku pełnomocnictwa łączącego go ze skarżącymi, nie jest zaś okolicznością obiektywną pozwalającą na przywrócenie terminu. Działania pełnomocnika obciążają mocodawcę, który ponosi skutki tych działań i zaniechań. Kwestia ta może być jedynie podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej i cywilnej wobec skarżącego, nie powoduje natomiast, że przywrócenie terminu staje się możliwe. Skarżąca nie wykazała, zatem, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Rację ma Sąd I instancji, że to stronę obciąża ryzyko wyboru osoby, której powierzyła dokonanie czynności procesowej. Tym samym, skarżąca nie może się skutecznie powoływać na okoliczność nieprofesjonalnego zachowania pełnomocnika w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. Reasumując, ocena determinującej oddalenie wniosku o przywrócenie terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu jej nie podważyły. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony. Co zaś się tyczy umorzenia przez Sąd I instancji postępowania z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że rozpoznanie tego wniosku uwarunkowane było momentem prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Istotą ochrony tymczasowej udzielanej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. jest zabezpieczenie interesów strony skarżącej przez wstrzymanie wykonalności aktu administracyjnego do czasu zakończenia postępowania przed sądem. Zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego przed Sądem I instancji wydaniem wyroku lub postanowienia powoduje, że sąd ten nie ma już uprawnienia do udzielenia ochrony tymczasowej, a w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej kompetencja w tym zakresie przechodzi na Naczelny Sąd Administracyjny, co jednak wymaga złożenia przez stronę odrębnego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 3 października 2018 r., sygn. akt II GZ 325/18). Wobec prawomocnego zakończenia postępowania brak było podstaw do rozpoznania wniosku strony skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Jak słusznie wskazał WSA, postępowanie sądowoadministracyjne zakończyło się, a wyrok jest prawomocny od dnia 19 września 2020 r. W konsekwencji wniosek złożony po uprawomocnieniu się wyroku Sądu oddalającego skargę jest bezprzedmiotowy, a postępowanie w przedmiocie wniosku podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.