III SA/Wa 481/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Sułkowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę K.S. (dalej zwana "Stroną" lub "Skarżącą") pismem z dnia 17 sierpnia 2020 r. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej zwany "Naczelnikiem US") z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 5 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu wskazała, że na podstawie ww. tytułu wykonawczego Dyrektor Izby Celnej w W. prowadził postępowanie wobec majątku wspólnego jej i małżonka P.S. Poprzez czynności egzekucyjne organ dokonał zajęcia nieruchomości wspólnej wzywając jednocześnie jej małżonka do tzw. odpowiedzialności solidarnej i zapłaty należności. Wyjaśniła, że próby zajęcia jej majątku osobistego i związane z nią czynności od chwili wszczęcia egzekucji w kosztach znacznie przewyższyłyby wyegzekwowane do tej pory kwoty, a w większości tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty. Tym samym za zasadny uznała przedmiotowy wniosek, z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny stwierdzi, że z dochodzonych należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepis ten jej zdaniem wskazuje, że nie prowadzi się egzekucji należności pieniężnej, gdy z góry wiadomo, że nie uzyska się kwot wyższych niż wydatki egzekucyjne. Naczelnik US postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 17 sierpnia 2020 r., dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...] W uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowej sprawie postępowanie nie może być wszczęte z przyczyn formalnych tj. z braku podstaw do rozstrzygnięcia sprawy, gdyż organ nie prowadzi wobec Skarżącej postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Tym samym uznał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej "k.p.a."). Skarżąca w zażaleniu z dnia 14 października 2020 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika US oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzuciła, że organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku wspólnego małżonków K.S. i P.S. Według Strony zobowiązania objęte tytułem uległy przedawnieniu. Mając na uwadze, że należności nie są faktyczne egzekwowane od dnia doręczenia tytułów wykonawczych uznała, że powyższe okoliczności uzasadniają wniosek o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej zwany "Dyrektorem") postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie doszedł do przekonania, że Naczelnik US w sposób uprawniony na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Strony z dnia 17 sierpnia 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, mając na uwadze fakt, że orzecznictwo sądowe wypracowało jednolite stanowisko względem sytuacji, w której postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło w nim rozstrzygnięcie. Zgodnie z tym stanowiskiem, prowadzenie lub przeprowadzenie postępowania w sprawie objętej wnioskiem uniemożliwia wszczęcie nowego postępowania. Dyrektor zwrócił uwagę, że zgodnie z aktami sprawy Naczelnik US nie prowadzi i nie prowadził wobec Strony postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r., nie podejmował również na jego podstawie żadnych czynności egzekucyjnych wobec majątku Skarżącej, ponadto jej wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...], był już przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego ostatecznym rozstrzygnięciem. Skarżąca pismem z dnia 29 sierpnia 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. Naczelnik US umorzył postępowanie z wniosku Strony z dnia 29 sierpnia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie prowadzi postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu wykonawczego wobec Strony, dlatego też postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego umorzył z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Postanowienie zostało doręczone Stronie w dniu 30 października 2019 r. Ostatecznym postanowieniem w administracyjnym toku postępowania z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z dnia [...] października 2019 r. w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w sprawie z wniosku z dnia 29 sierpnia 2019 r. dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie doręczono na adres Strony w dniu 10 lutego 2020 r. Aktualnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie toczy się postępowanie w sprawie skargi Strony z dnia 23 lutego 2020 r. na ww. postanowienie. Według Dyrektora powyższe potwierdza, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn, zatem prawidłowym działaniem Naczelnika US było zastosowanie w sprawie trybu przewidzianego w art. 61a § 1 k.p.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Strony z dnia 17 sierpnia 2020 r., o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...]. Strona w skardze z dnia 12 stycznia 2021 r., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US z powodu niezgodności z prawem oraz obciążenie organu kosztami postępowania, zarzuciła bierność organu we wszczęciu postępowania w sytuacji wielokrotnego sygnalizowania o fakcie, że zajęta nieruchomość nie stanowi wyłącznie jej własności. Zaznaczyła ponadto, że przedmiotem jej wniosku było umorzenie postępowania prowadzonego w oparciu o ww. tytuł wykonawczy, jako jednego z wielu, na mocy którego zajęta została nieruchomość wspólna i która w jej ocenie może zostać spieniężona, a zatem skutek ostateczny jest skutkiem nieodwracalnym, co w świetle zaskarżenia tytułów wykonawczych, w formie złożonego zarzutu, a dalej innych środków przysługujących w drodze zaskarżania wydawanych rozstrzygnięć, w konsekwencji stanowi o trwaniu postępowania. Mając powyższe na uwadze uznała, że nie można stwierdzić, że postępowanie w przedmiotowej sprawie jest bezprzedmiotowe, bowiem sytuacja stosunku formalno-prawnego w rzeczywistości istnieje. Strona za niepodważalny uznała fakt, że w rzeczywistości w obrocie prawnym jest tytuł wykonawczy, którego dotyczy wniosek o umorzenie postępowania, na podstawie którego organ egzekucyjny dokonał czynności polegających na zabezpieczeniu nieruchomości wspólnej małżonków. Postępowanie w sprawie tytułu wykonawczego uznała za nieuprawnione w sytuacji, gdy jest jedynym dłużnikiem, a nie jedynym właścicielem nieruchomości. Zaznaczyła przy tym, że zasadnicze źródło sporu powstało w wyniku wydanej w 2001 r. decyzji wymiarowej, której adresatem była tylko i wyłącznie ona. W związku z tym uznała, że taki stan rzeczy powoduje, że w istocie nieprawidłowość w działaniu organu celnego, tak pierwszej jak i drugiej instancji, nie mogą nie mieć wpływu i pozostawać w oderwaniu od rzeczywistych i faktycznych podstaw działania tego samego organu, lecz wykonującego inne obowiązki, w zakresie podstaw rzutujących na zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ egzekucyjny, rozpatrując przedmiotowy wniosek powinien wziąć pod uwagę cały okres, jak i zakres dokonanych czynności egzekucyjnych, w tym postępowania prowadzonego z reprezentującym pełnomocnikiem, a nie uznawać je za bezprzedmiotowe. Skarżąca zwróciła uwagę na fakt, że zajęcia jej majątku osobistego i związane z nią czynności od chwili wszczęcia egzekucji w swoich kosztach znacznie przewyższyły wyegzekwowane do tej pory kwoty, a w większości tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty. W jej przekonaniu powyższe skłania ku uzasadnionemu wnioskowi o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a nie jego bezprzedmiotowości. Zdaniem Strony w sytuacji, gdy należności nie są faktycznie egzekwowane od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, zaś dług powiększają odsetki za zwłokę, a brak jej składników majątkowych uniemożliwia zaspokojenie wierzyciela, wypełnia przesłanki do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej, a nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania. Bezskuteczność zaś postępowania egzekucyjnego skłania ku przekonaniu o słuszności w zakresie wnioskowania do wierzyciela, aby ten żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. Końcowo stanęła na stanowi, że z uwagi na fakt, że zastosowane środki egzekucyjne oraz podjęte czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania kwot określonych w tytułach wykonawczych, stanowi to o bezskuteczności egzekucji, trwającej w rzeczywistości od roku 2001 r., kiedy to wydana została decyzja zmieniająca wymiar zobowiązania. Pomimo wydania tytułu wykonawczego w 2013 r., a zatem blisko 12 lat od wydania decyzji, a 5 lat od wydania tytułu wykonawczego, postępowanie to nie przyniosło pozytywnego rezultatu. Tym samym za niecelowe uznała dalsze prowadzenie egzekucji i podejmowanie czynności egzekucyjnych, gdyż nie doprowadzi do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot pieniężnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył przedstawione w nim argumenty. Zarzuty skargi uznał za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Skarga złożona w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy. Badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu, albowiem zaskarżony akt odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi są bezpodstawne. Przedmiotem sporu pomiędzy stronami w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...]. Skarżąca uważa, że jej wniosek o umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r. powinien zostać rozpatrzony oraz w rezultacie jego rozpatrzenia powinny zostać podjęte wnioskowane przez nią czynności. Organ uważa natomiast, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nie może być wszczęte z uzasadnionych przyczyn, to jest z powodu bezprzedmiotowości postępowania – nie toczy się bowiem postępowanie egzekucyjne, które miałoby zostać umorzone. W sporze tym rację należy przyznać organowi. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej: u.p.e.a., w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogła nastąpić na podstawie powołanego w rozstrzygnięciu przepisu art. 61a § 1 k.p.a. Podnieść należy, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza to wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Wskazuje się, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo w etapie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Jest oczywiste, że wszczęcie postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne, którego dotyczy wniosek, zostało wszczęte i nadal toczy się. Nie można umorzyć postępowania egzekucyjnego, które nie toczy się – niezależnie od tego, czy nigdy nie zostało ono wszczęte, czy też zostało wszczęte i zakończone przed złożeniem wniosku o jego umorzenie. Należy w tym miejscu podkreślić, że Skarżąca wskazała, że postępowanie egzekucyjne toczy się na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...]. Z akt sprawy nie wynika jednak, że toczy się postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Sąd wskazuje, że Sądowi wiadomo z urzędu, że tut. Sąd wyrokiem z dnia 8 stycznia 2021 r. o sygn. akt III SA/Wa 1676/20 oddalił skargę Skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...]. Zwrócić trzeba w tym miejscu uwagę, że art. 61a § 1 k.p.a stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednocześnie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Strona nie przedstawiła nowych okoliczności, które mogłyby być przedmiotem badania w ponownym postępowaniu w zakresie wstrzymania czynności egzekucyjnych. Nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że tożsamość spraw wyrażająca się w tożsamości podmiotowej, przedmiotowej oraz identyczności stanu faktycznego i prawnego sprawy nowej oraz poprzedniej sprzeciwia się wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy administracji nie naruszyły prawa odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie przedmiotowego wniosku. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.