I SA/Rz 504/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.NSA Jacek Surmacz /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. spraw ze skarg "A." Sp. z o.o. z siedzibą w M. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2021 r. – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu nadwyżki w podatku od towarów i usług za marzec, maj, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2011 roku - p o s t a n a w i a - 1) odrzucić skargi, 2) zwrócić skarżącej "A." Sp. z o.o. z siedzibą w M. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem uiszczonych wpisów od skarg. "A." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. (dalej: Spółka), w połączonych (postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r.) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach o sygn. I SA/Rz 504/21, I SA/Rz 505/21, I SA/Rz 506/21, I SA/Rz 507/21, I SA/Rz 508/21 i I SA/Rz 509/21, wniosła skargi na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia [.] kwietnia 2021 r. – nr nr [...], nr [...],[...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie zaliczenia "B." Spółce akcyjnej w restrukturyzacji z siedzibą w R. (dalej: Spółka w restrukturyzacji) zwrotu nadwyżki w podatku od towarów i usług za marzec, maj, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2011 roku. Spółka wskazała w skargach, przy określeniu swojego statusu, że jest zarządcą masy sanacyjnej Spółki w restrukturyzacji. Z mocy art. 50 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a. ) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym; uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Wymienione wyżej postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. dotyczą praw i obowiązków Spółki w restrukturyzacji, a zatem kwestia uprawnienia zarządcy masy sanacyjnej dłużnika musi być oceniona poprzez przepisy ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2021 r., poz. 1588; dalej: ustawa). Ustawa reguluje zawieranie przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością układu z wierzycielami oraz skutki układu; przeprowadzanie działań sanacyjnych (art. 1 pkt 1 i 2 ustawy). Restrukturyzację (art. 2 ustawy) przeprowadza się w następujących postępowaniach restrukturyzacyjnych: 1) postępowaniu o zatwierdzenie układu; 2) przyspieszonym postępowaniu układowym; 3) postępowaniu układowym; 4) postępowaniu sanacyjnym. W Oddziale 6 Rozdziału 2 Działu IV ustawy uregulowano wpływ postępowania sanacyjnego na postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi. W art. 311 ust. 1 ustawy unormowano, że postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi dotyczące masy sanacyjnej mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę albo przeciwko niemu. Postępowania te zarządca prowadzi w imieniu własnym na rzecz dłużnika. W literaturze przedmiotu i w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że status zarządcy w trakcie trwania postępowania sanacyjnego jest zbliżony do statusu syndyka w postępowaniu upadłościowym. Nie budzi wątpliwości, że w trakcie trwania postępowania sanacyjnego tylko zarządca może skutecznie wszcząć postępowanie sądowoadministracyjne. Spółka do skarg dołączyła informacje z Krajowego Rejestru Sądowego, wg stanu na dzień 16 czerwca 2021 r., odpowiadające odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców dotyczące Spółki i Spółki w restrukturyzacji. Z informacji dotyczącej Spółki – a także z dokumentów (kserokopii postanowień Sądu Rejonowego w R. i informacji pobranych ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, z Monitora Sądowego i Gospodarczego, publikowanego w formie elektronicznej), wynika że Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia [.] grudnia 2018 r. – V GR [.] /18, otworzył postępowanie sanacyjne w stosunku do "B." S.A. w R. i wyznaczył (przy uwzględnieniu postanowienia tego sądu z dnia [.] stycznia 2019 r. – V GR [.] /18 o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej) zarządcę w osobie Spółki. Sąd Rejonowy w R.,postanowieniem z dnia [.] października 2020 r. – V GRs [.] /18, umorzył postępowanie sanacyjne restrukturyzacyjne - na podstawie art. 325 ust. 1 pkt 3 ustawy, który ma następujące brzmienie: sąd umarza postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli układ nie został przyjęty. Sąd zauważył również, że dalsze prowadzenie postępowania zmierzałoby do pokrzywdzenia wierzycieli, w rozumieniu art. 325 ust.1 pkt 1 ustawy. Sąd Rejonowy w R., postanowieniem z dnia [.] grudnia 2020 r. - V GR [.] /20 (V GRp [.] /20), otworzył przyspieszone postępowanie układowe, w którym ma zostać przyjęty układ częściowy w stosunku do dłużnika i stwierdził, że funkcję nadzorcy sądowego będzie pełnić Spółka, wyznaczona na zarządcę w postępowaniu sanacyjnym V GR [.] /18. Odzwierciedleniem powyższego są zapisy w rubryce informacji dotyczących danych nadzorcy sądowego, zarządcy albo nadzorcy układu wykonującego uprawnienia nadzorcy sądowego (kata 29 akt I SA/Rz 504/21), z których wynika że Spółka została wykreślona jako zarządca Spółki w restrukturyzacji w dniu 29 stycznia 2021 r. i w tej dacie odnotowano, że jest nadzorcą sądowym. Z powyższego wynika, że Spółka w dacie wnoszenia skarg nie miała statusu zarządcy, a to powoduje że nie mogła z tego tytułu skutecznie wszcząć postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowych sprawach. Skargi zostały sporządzane przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego, ale Sąd – z urzędu - dokonał analizy, czy takie określenie statusu Spółki nie jest wynikiem omyłki i że w istocie Spółka wniosła skargi jako nadzorca sądowy. Nadzorca sądowy jednak– w obecnym stanie prawnym – nie może skutecznie wszcząć postępowania sądowoadministracyjnego, jeśli został ustanowiony nadzorcą sądowym w ramach przyspieszonego postępowania układowego. Z art. 23 ustawy, znajdującego się w Dziale III, Rozdziale 1 ustawy wynika, że postępowanie restrukturyzacyjne, a takim jest między innymi przyspieszone postępowanie układowe prowadzi się z udziałem nadzorcy, którym jest nadzorca układu albo nadzorca sądowy, albo zarządca. Nadzorca sądowy jest powoływany przez sąd w postanowieniu o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego lub postępowania układowego (art. 38 ust. 1 ustawy). Odnotować należy, ze zarządca jest powoływany przez sąd w postanowieniu o otwarciu postępowania sanacyjnego (art. 51 ust.1 ustawy). Jeżeli w toku postępowania sanacyjnego zostaje otwarte przyspieszone postępowanie układowe sąd nie powołuje nadzorcy sądowego oraz sędziego komisarza, a funkcję sędziego – komisarza i nadzorcy sądowego pełnią sędzia – komisarz i zarządca – powołani w postępowaniu sanacyjnym (art. 192 ust.2 ustawy). W przepisach dotyczących przyspieszonego postępowania układowego ustawodawca uregulował (art. 258 ustawy), że dłużnik niezwłocznie informuje nadzorcę sądowego o postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministaracyjnych i przed sądami polubownymi, dotyczących masy układowej, prowadzonej na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. W sprawach tych uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia, zawarcie ugody lub przyznanie okoliczności istotnych dla sprawy przez dłużnika bez zgody nadzorcy sądowego nie wywiera skutków prawnych. Odnotować również należy, że w trakcie postępowania układowego nadzorca sądowy wstępuje z mocy prawa, między innymi, do postępowań sądowoadministracyjnych i ma w tych postępowaniach prawa strony (art. 277 ust.1 i 3 ustawy). Trzeba podkreślić, że przepisy art. 277 ustawy mają zastosowanie wyłącznie co do toczącego się postepowania układowego, zaś nie mają zastosowania do przyspieszonego postępowania układowego, gdyż znajdują się w Dziale III zatytułowanym "Postępowanie układowe"; nie znajdują się w części ustawy zawierającej przepisy ogólne, a żaden z przepisów Działu II – "Przyspieszone postępowanie układowe" nie zawiera regulacji, że przepisy art. 277 ustawy mają zastosowanie do przyspieszonego postępowania układowego. Z powyższego wynika więc, że skoro w chwili wnoszenia skarg w przedmiotowych sprawach Spółka nie miała statusu zarządcy, a status nadzorcy sądowego w przyspieszonym postępowaniu układowym nie uprawniał jej do skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, to zachodzi podstawa z art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 2 P.p.s.a. do odrzucenia skarg. Dodać należy, że Spółka przedkładając opisane wyżej informacje z KRS nie kwestionowała wynikających z nich informacji. Zauważyć również należy, że adresatem zaskarżonych postanowień była Spółka w restrukturyzacji, co potwierdza, że w postępowaniu administracyjnym (podatkowym) Spółka nie miała statusu zarządcy w rozumieniu ustawy. Kwestia prawidłowego doręczenia zaskarżonych postanowień jest kwestią wtórną w aspekcie podstawy odrzucenia skarg. Sąd rozważał również, czy brak uprawnienia Spółki do skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego nie stanowi braku formalnego skarg i czy kwestię tę można konwalidować poprzez wezwanie Spółki w restrukturyzacji do poparcia (podpisania) skarg. W ocenie Sądu stwierdzone braki podmiotowe po stronie Skarżącego są nieusuwalne. Zarządca, jeśli są spełnione przesłanki ustawy, a w szczególności art. 311 ustawy, ma wyłączne prawo inicjowania postępowania sądowoadministracyjnego. Spółka w restrukturyzacji, gdy toczy się postępowanie sanacyjne nie ma możliwości wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Samodzielny status zarządcy uniemożliwia sądowi administracyjnemu "poszukiwania" uprawnionej strony do wniesienia skargi, bo w ten sposób zakłócona byłaby zasada skargowości. Sąd administracyjny – z urzędu - nie dokonuje kontroli aktów wydanych w postępowaniu administracyjnym. Jeszcze raz należy podkreślić, że spółkę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik i w związku z tym Sąd musi domniemywać racjonalność i respektować autonomię w zakresie określania strony skarżącej. Z tych wszystkich przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, przy czym w zakresie zwrotu wpisów - na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.