III SA/Wr 229/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Przewodniczący, Sędziowie Sędziowie, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia NSA Anna Moskała, Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi J.P. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: organ II instancji, ZUS O w B.) z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: organ I instancji, ZUS O w R.) z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Z akt sprawy wynika, że strona [...]października 2018 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację życiową. Wskazała strona, że jest osobą schorowaną i nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 400 ze zm., dalej: u.s.u.s), jak również strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wskazała strona na żadne szczególne zdarzenia losowe, które spowodowały powstanie zaległości ani też nie wykazała strona, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. . Strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku skarżący wskazał, że organ nie uwzględnił jego sytuacji życiowej, a z dokumentów wynika, że na dzienne utrzymanie po odliczeniu kosztów utrzymania, wykupieniu recept zostaje stronie "na życie" 27 zł. Wskazała strona, że ma 63 lata, jest osobą schorowaną, nie posiada majątku. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przy rozpoznawaniu wniosku uwzględnił wszystkie przedłożone przez stronę dokumenty oraz poczynił własne ustalenia. Wskazał, że w sprawie prawidłowo ustalono brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdził organ, że akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Argumentował organ, że skarżący w okresie od [...] lipca 2000 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcja [...], którą zaprzestał [...] grudnia 2017 r. W oświadczeniu z [...] stycznia 2019 r. strona podała, że zmieniła pracodawcę i otrzymuje wynagrodzenie 2.250 zł brutto. Ustalono, że skarżący nie jest aktualnie zgłoszony do ubezpieczenia, do marca 2019 r. strona była zgłoszona do ubezpieczenia jako pracownik w firmie "A"sp. o o.o., prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi stałe koszty utrzymania w postaci opłat w wysokości 225,49 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 292, 19 zł, koszty leczenia 81,57 zł, posiada zobowiązania z tytułu podatków (miesięczna rata wynosi 12,25 zł). W stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, strona posiada mieszkanie (własność), na którym są zabezpieczone roszczenia innego wierzyciela, strona posiada samochód "B" z 1997 r. (o niskiej wartości). Podkreślił organ, że strona nie korzysta z żadnej formy pomocy ze strony państwa. Dalej argumentował organ, że skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wykluczenie z aktywności zawodowej. Z dokumentów dotyczących zdrowia strony wynika, że jej sytuacja zdrowotna jest trudna - skarżący ma chorobę zwyrodnieniową obu stawów biodrowych, zespół bólowy korzeniowy lędźwiowy, uszkodzenie nerwu strzałkowego, od 17 lat leczy się na nadciśnienie tętnicze, od 2004 r. choruje na cukrzycę)- jednakże dokumenty nie dają wskazują na niemożność podjęcia pracy. Zaznaczył organ, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona wniosła o uchylenie decyzji organów. Zarzuciła strona, że organ nie uwzględnił jej trudnej sytuacji życiowej, zakwestionowała twierdzenie organu, że prowadziła działalność związana z produkcją [...], strona prowadziła działalność jako [...]. Wskazała strona, że jej stan zdrowia, choroby, brak pracy nie dają szans na spłatę zadłużenia. Obecnie strona jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotny z prawem do zasiłku (pierwsza wypłata w sierpniu 2019 r.) około 870 zł przy stałych kosztach utrzymania 600 zł miesięcznie. Strona argumentowała, że jej sytuacja jest tragiczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pismem procesowym z dnia [...] grudnia 2019 r. pełnomocnik strony uzupełnił zarzuty o naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że nie zachodzą wskazane w nim przesłanki oraz art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego przez brak wyczerpującego rozpatrzenia dowodów. Wniósł pełnomocnik o uchylenie decyzji organów obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zaznaczyć trzeba, że zaskarżona decyzja wydana jest na podstawie przepisów, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianej przepisami procedury, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i, czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o przepisy rozporządzenia. Sąd nie kwestionuje ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Słusznie wskazał organ, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Ewentualne zaniechania strony w tym zakresie mogą skutkować niemożliwością dokonania pełnej oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez ZUS strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie (z ustanowionym zabezpieczeniem innego wierzyciela, a ZUS zamierza na tej nieruchomości także dokonać zabezpieczenia), na moment wydawania decyzji przez organ II instancji strona posiadała źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia w wysokości 2.250 zł brutto, co wskazała sama strona w oświadczeniu z 14 stycznia 2019 r. (k. 37 akt administracyjnych), we wcześniejszym okresie strona również wykonywała pracę zarobkową (w okresie od [...] września 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. była zatrudniona w "X" sp. z o.o., wynagrodzenie w wysokości 2.110 zł brutto). Sąd ocenia prawidłowość decyzji na moment jej wydania, stąd też wskazywana przez stronę sytuacja strony, tj. status bezrobotnego z prawem do zasiłku, o której organ nie wiedział - nie może być uwzględniona przy dokonywaniu kontroli legalności decyzji. W związku ze zmianą sytuacji życiowej strona może złożyć kolejny wniosek o umorzenie należności. Wbrew twierdzeniu strony z zapisów w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że strona prowadziła przeważającą działalność gospodarczą w zakresie Produkcja pozostałych [...]. Organ podejmując decyzję uwzględnił sytuację finansową strony, którą ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez stronę i na podstawie samodzielnych ustaleń, tj. wziął pod uwagę fakt, że strona otrzymuje wynagrodzenie (tak wskazała), przyjął wskazywane przez stronę koszty utrzymania (opłaty w wysokości 225,49 zł, opłaty eksploatacyjne 292,19 zł, koszty leczenia 81,57 zł, rata 12,25 zł). Zasadnie organ odniósł powyższe do kwoty minimum socjalnego, które skarżący nieznacznie przewyższał. Nie znajduje Sąd również podstaw, aby podważyć stanowisko organu odnośnie oceny sytuacji zdrowotnej strony i jej wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z decyzji organ przyjął wszystkie dokumenty, jakie strona przedstawiła na potwierdzenie stanu zdrowia. Organ nie negował, że stan zdrowia strony jest trudny i strona od wielu lat choruje, jednak jak wskazał organ strona pomimo ww. kontynuowała pracę zarobkową. W stanie faktycznym sprawy organ miał zatem podstawy, aby ocenić że strona ma możliwość dalszego uzyskiwania dochodu. Należy również wskazać, że trudna sytuacja finansowa, osiąganie niskich dochodów nie stanowi o obowiązku rezygnacji z dochodzenia zaległości. Nie jest pozbawione słuszności stwierdzenie organu, że prowadzący działalność gospodarczą, robi to na własne ryzyko, jego obciążają skutki prowadzenia nierentownej działalności. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że publicznoprawny charakter należności, oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, wyrok z 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1372/18 dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje ponownie Sąd, że w przypadku zmiany sytuacji strony (a tak wynika ze skargi) strona ma możliwość złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.