III SA/Po 333/21

Dnia 30 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2021 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] umorzył postępowanie z wniosku K. J. (skarżącej) o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 r., wszczęte wnioskiem skarżącej z dnia [...] marca 2020 r., złożonym za pośrednictwem platformy eWniosekPlus. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił stan sprawy, wskazując, że [...] grudnia 2020 r. nastąpiło wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności na rok 2020. Organ stwierdził, że postępowanie należało umorzyć ze względu na jego bezprzedmiotowość. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że wycofanie wniosku było wynikiem omyłkowego przyciśnięcia złego przycisku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zarówno złożenie wniosku o przyznanie płatności, jak i jego wycofanie, stanowią przejaw swobodnego wyrażenia woli przez stronę postępowania. Organ zwrócił też uwagę, że wnioskodawcom udostępniono instrukcję obsługi aplikacji i w ich interesie było zapoznanie się z nią i stosowanie się do jej wytycznych. Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że nawet brak zapoznania się z instrukcją nie ma wpływu na to, iż aplikacja ostrzega użytkownika stosownymi komunikatami o konsekwencjach działań korzystającego z aplikacji. Organ opisał, że dwustopniowy proces wycofania wniosku polega na wybraniu najpierw przycisku "wycofaj" na kafelku wniosku, a następnie – po wyświetleniu informacji o skutku użycia przycisku w postaci wycofania wszystkich uprzednio złożonych wniosków w kampanii – potwierdzeniu wycofania. Wskazał, że system eWniosekPlus umożliwia nadto anulowanie operacji wycofania. Organ odwoławczy stwierdził, że dane zawarte w aplikacji potwierdzają, iż skarżąca złożyła wycofanie całego wniosek w dniu [...] grudnia 2020 r. o godz. 12:55, co słusznie organ I instancji uznał za podstawę do umorzenia postępowania ze złożonego wniosku. Podkreślono też doniosłość prawną wniosku o przyznanie płatności, wskazując, że to na wnioskodawcy ciąży odpowiedzialność za prawidłowość złożonego wniosku, a więc również konsekwencje samodzielnych działań dokonywanych w aplikacji eWniosekPlus. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wyjaśniła, że omyłkowo wycofała wniosek, a nieotrzymanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego spowoduje obniżenie kultury rolnej w gospodarstwie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast – stosownie do art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzje wydane w niniejszej sprawie naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć stanowił przepis art.105 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ umarza postępowanie administracyjne, gdy jest ono bezprzedmiotowe. Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej) będącego przedmiotem postępowania. Na wstępie przypomnieć należy, że art. 105 k.p.a., stanowiący podstawę normatywną decyzji organu I instancji ustanawia dwie ogólne zasady umarzania postępowania administracyjnego: pierwszą przewidzianą w § 1, dotyczącą działania organu ex officio, ze skutkiem obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, wobec jego bezprzedmiotowości i drugą, unormowaną w § 2 - dopuszczającą stosowanie zasady względnej dyspozycyjności, z pozostawieniem po stronie organu administracyjnego uznania co do umorzenia postępowania Zgodnie z treścią przepisu z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania płatności rolnych wszczynane jest wyłącznie na wniosek podmiotu. Oznacza to, że z chwilą cofnięcia wniosku zachodzi obiektywna przeszkoda w dalszym prowadzeniu postępowania polegająca na braku wniosku uprawnionego podmiotu, czyli właściwy organ załatwiający taką sprawę zobligowany jest wydać decyzję o umorzeniu danego postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 k.p.a. (por. wyrok NSA z 2 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2463/10, Lex nr 1145603, wyrok NSA z 14 września 2011 r. II OSK 1339/10, Lex nr 1132074, CBOSA). Przepis art. 105 § 2 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeśli wystąpi o to strona, na której żądanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. "W przepisie art. 105 § 2 przewidziano odmianę umorzenia postępowania, które nie stało się (obiektywnie) bezprzedmiotowe, lecz stało się z jakichkolwiek przyczyn bezprzedmiotowe dla strony postępowania w tym sensie, że strona nie jest zainteresowana kontynuacją postępowania i uzyskaniem merytorycznego załatwienia sprawy w drodze decyzji. Przepis określa następujące przesłanki umorzenia postępowania, które muszą być spełnione łącznie: a) wniosek o umorzenie postępowania pochodzi od strony, na żądanie której postępowanie zostało wszczęte, b) inne strony postępowania nie sprzeciwiają się jego umorzeniu, c) umorzenie postępowania nie jest sprzeczne z interesem społecznym." (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, art. 105 k.p.a.). Sąd w składzie niniejszym podziela te poglądy reprezentowane w doktrynie, które wskazują, że skoro podmiot jest dysponentem swojego żądania (wniosku) może ten wniosek cofnąć i to w całości lub też w części, która daje się jednoznacznie wyodrębnić. W niniejszej sprawie organy uznały, że brak jest przedmiotu postępowania z uwagi na wycofanie przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności. W ocenie Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowisko to jest nieuprawnione. Nie ulega wątpliwości Sądu, że zamiarem skarżącej nie było wycofanie wniosku i rezygnacja z ubiegania się o przyznanie płatności. Zauważyć ponadto należy, że brak intencji co do wycofania wniosku o płatność na rok 2020 potwierdza zachowanie skarżącej podjęte po jego złożeniu oraz po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej – skarżąca wniosła odwołanie. W opisanej sytuacji, w ocenie Sądu, aby można było mówić o bezprzedmiotowości postępowania, strona powinna wyraźnie i z własnej woli wycofać wniosek. Jeżeli strona twierdzi, że jej intencją nie było wycofanie wniosku, to organ nie może wbrew temu uznać, że było inaczej. Sąd uznał za wiarygodne twierdzenia skarżącej, że zamierzała jedynie przeglądać stronę ARiMR. Skoro aplikacja eWniosekPlus ma służyć beneficjentom, aby usprawnić proces ubiegania się płatności, to skorzystanie z niej nie może być "pułapką" dla tych rolników, którzy nie poruszają się w niej właściwie i popełniają błędy prowadzące do wyboru opcji niezamierzonych i o tak definitywnie niekorzystnych skutkach. Nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa i zasadą zaufania do organów państwowych jest sytuacja, w której wnioskodawca nie ma możliwości skorygowania nieprawidłowego wyboru w aplikacji służącej do składania wniosku. Niezależnie od tego, czy beneficjent w sposób prawidłowy zastosował się do instrukcji, aplikacja ta nie może stwarzać dla beneficjenta, który składa wniosek przez Internet, gorszej sytuacji od beneficjenta, składającego wniosek w formie "papierowej" (zob. wyrok WSA z Rzeszowa z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 893/19, LEX nr 2917905). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w powołanym wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i podda ocenie twierdzenia strony skarżącej złożone w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2020 r. od decyzji organu I instancji wskazujące, że nie było intencją strony skarżącej wycofanie wniosku o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020. Cofnięcie to - zdaniem skarżącej - nastąpiło przypadkowo. Dokonując badania tej okoliczności organ zobowiązany będzie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczność cofnięcia przedmiotowego wniosku m.in. w zakresie przesłuchania strony postępowania, jak również przeprowadzenia dowodu z systemu informatycznego. Dopiero bowiem przeprowadzenie tych dowodów pozwoli organowi na prawidłową i kompleksową ocenę zachowania strony skarżącej w aspekcie faktycznej woli cofnięcia wniosku o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 i prawidłowej kontroli instancyjnej decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Dopiero po jednoznacznym ustaleniu ww. okoliczności obowiązkiem organu będzie także rozważenie czy umorzenie niniejszego postępowania administracyjnego nie jest sprzeczne z interesem społecznym. Rozważań w tym zakresie brak jest bowiem w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, a okoliczność ta powoduje, że uzasadnienie to – z perspektywy wzorca unormowanego w art. 107 § 3 k.p.a. - jest wadliwe gdyż nie zawiera analizy jednej z wyżej wymienionych normatywnych podstaw umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. WSA w aspekcie procesowym wskazuje, że stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka okoliczność w niniejszej sprawie wystąpiła. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje naruszają przepis art. 105 § 1 k.p.a., wobec braku podstaw do uznania bezprzedmiotowości postępowania, i z tego powodu - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. – orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę składa się wpis sądowy w kwocie [...]zł. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.