II SA/Gl 747/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez E. M. w imieniu jej małoletniego syna – T. M. (zwanego dalej stroną skarżącą) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w pkt 1 ustalającą kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na mocy decyzji z dnia [...] wypłaconych w okresie od 1.10.2016r. do 30.09.2017r. w wysokości 3000,00 zł, w pkt 2 żądającą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na mocy decyzji z dnia [...] wypłaconych w okresie od 1.10.2016r. do 30.09.2017r. w wysokości 3000,00 zł. Natomiast w zakresie pkt 3 Kolegium zmieniło decyzję organu I instancji poprzez zobowiązanie strony do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez odsetek ustawowych za opóźnienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie doszło do nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2016r, do 30.09.2017r wypłaconych na dziecko – T. M. w łącznej kwocie 3000 zł, która stanowi różnicę między wypłaconymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego za ten okres, a kwotą zasądzonych alimentów. Organ podniósł, że strona ww. okresie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 6000 zł, natomiast na skutek wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w T. z dnia [...] sygn. akt [...] nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów na kwotę 400 zł miesięcznie począwszy od 21.08.2015r. Decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił i zażądał kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconej w okresie od 1.10.2016 r. do 30.09.2017r. w wysokości 1200 zł ( 100 zł x 12 miesięcy). Następnie w wyroku Sądu Okręgowego w G.z dnia [...] sygn. akt [...] zmieniono wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...] i w miejsce zasądzonych alimentów w kwotach po 400 zł miesięcznie zasądzono alimenty w wysokości po 150 zł miesięcznie począwszy od 21 sierpnia 2015 r. W związku z tym organ stwierdził, że w okresie od 1.10.2016r. do 30.09.2017r przysługiwały stronie skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 150 zł miesięcznie tj. 1800 zł w okresie od 1.10.2016r. do 30.09.2017r. Natomiast w ww. okresie stronie wypłacono świadczenie w wyższej wysokości, wobec tego organ I instancji prawidłowo w zaskarżonej decyzji ustalił i zażądał zwrotu kwoty 3000 zł tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podniósł, że w przypadku strony mamy do czynienia z przesłanką świadczeń nienależnie pobranych z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, albowiem zostały one wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 2 pkt 7 oraz art. 23 ust 1 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2020 r. . poz. 808) poprzez przyjęcie błędnej wykładni nienależnie pobranych świadczeń i tym samym uznanie, że po jej stronie zaistniały wszystkie przesłanki pozwalające na ustalenie, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały pobrane nienależnie; 2) art. 29 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne jego zastosowanie. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała przede wszystkim, że wydając przedmiotową decyzję organ ograniczył się jednie do przyjęcia, że nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ całkowicie pominął akcentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych różnicę pomiędzy nienależnym świadczeniem, a świadczeniem nienależnie pobranym. Dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje. Tym samym o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wyłącznie wtedy, gdy w dacie otrzymania świadczenia, osoba je pobierająca miała świadomość braku podstawy do jego wypłaty. Przy czym okoliczność ta powinna być ustalona w toku postępowania i znaleźć wyraz w decyzji orzekającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wobec tego obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto działał w złej wierze, a przedstawicielce ustawowej skarżącego nie można przypisać działania w złej wierze, bowiem w momencie pobierania świadczenia nie miała świadomości, ani żadnych podstaw do tego aby przypuszczać, iż wyrok sądu powszechnego zostanie zmieniony z datą wsteczną, a co za tym idzie, iż będzie zobowiązana do zwrotu świadczenia, dzięki któremu jej małoletni syn posiadał środki do zaspokojenia bieżących potrzeb. Dodała, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, iż dzień zmiany wysokości zasądzonych alimentów należy utożsamiać z dniem uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego powództwo o uchylenie lub ograniczenie obowiązku alimentacyjnego i dopiero od tego momentu możliwe jest żądanie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na zasadzie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy. Do tego dnia natomiast organ posiada pełny tytuł do wypłaty wierzycielowi alimentacyjnemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tytułem tym jest dotychczasowy prawomocny wyrok zasądzający alimenty i nie można skutecznie twierdzić, że wyrok dokonujący zmian w zakresie obowiązku alimentacyjnego niweczy z mocą wsteczną moc obowiązującą wyroku pierwotnie kształtującego obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej obu instancji jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia wskazały art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 poz. 877), a zatem uznały, że w przedstawionym wyżej - bezspornym - stanie faktycznym, świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Podkreślenia wymagało, że według art. 2 pkt 7 wymienionej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b przedmiotowej ustawy. Z uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji wynika, że w ocenie organów administracji publicznej, wymieniona wyżej przesłanka wystąpiła w następstwie obniżenia przez Sąd Okręgowy w G. w wyroku z [...] wysokości alimentów przysługujących stronie – do kwoty 150 zł miesięcznie – z datą wsteczną od 21 sierpnia 2015 r. Na tej podstawie organy stwierdziły, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało nienależnie pobrane, gdyż wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w części lub całości. Podkreślenia zaś wymaga, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego za wymieniony w decyzji okres, wypłacane było stronie skarżącej na mocy wyroku zaocznego z [...] ustalającego wysokość alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie. Wyrok ten został uchylony wyrokiem z dnia [...] zasądzającym alimenty w kwocie po 400 zł miesięcznie z datą wsteczną od dnia 21 sierpnia 2015 r., następnie – wymienionym wyżej wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z [...] – alimenty zostały obniżone do kwoty po 150 zł miesięcznie od dnia 21 sierpnia 2015 r. W świetle powyższego przywołać należy treść art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie Sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z powyższego stanu faktycznego, wyczerpana została przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją organu pierwszej instancji z [...] Wskazana decyzja, mocą której skarżącemu przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego oparta była o postanowienia wyroku zaocznego z [...] ustalającego wysokość alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie. Skoro wskazany wyrok został następnie uchylony i orzeczono alimenty w innej kwocie, to wyczerpana została przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w cytowanym wyżej art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, przez zwrot "odmówiono prawa do świadczenia" użyty w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozumieć należy zarówno sytuację, w której osobie odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również taką, gdy przyznano je w wysokości niższej niż pierwotna, tak jak to może mieć miejsce w tej sprawie. Ponadto dodać należało, że w przypadku tej przesłanki, organy administracji publicznej stwierdzające pobranie nienależnego świadczenia, nie domagają się od strony odsetek, a wynika to z treści art. 23 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić więc należało, że organ odwoławczy – podobnie jak i organ I instancji – wydał rozstrzygnięcie z naruszeniem prawa materialnego, tj. cytowanego wyżej przepisu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z tym skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie przepisu będącego podstawą wydania rozstrzygnięcia miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i przeprowadzi analizę okoliczności stwierdzonych w sprawie w kontekście zaistnienia przesłanek do zastosowania wymienionego przepisu.