II FSK 830/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędziowie Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Marek Olejnik (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1385/20 w sprawie ze skargi W.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz W.P. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.Wyrokiem z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. III SA/Wa 1385/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.P. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi. 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., decyzją z dnia 13 stycznia 2020 r. określił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych. Decyzja została doręczona Skarżącemu, w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej "O.p."), w dniu 31 stycznia 2020 r. 2.2. W dniu 12 marca 2020 r. do Urzędu Skarbowego W. wpłynął wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że o wydaniu ww. decyzji, jak i o wszczętym postępowaniu nic nie wiedział. Wyjaśnił, iż w dniu 9 marca 2020 r. otrzymał wraz z żoną informację SMS z banku o zajęciu rachunku bankowego żony przez Urząd Skarbowy. Skarżący w Urzędzie Skarbowym W., dowiedział się o wszczętym postępowaniu podatkowym i o wydaniu wobec niego decyzji z 13 stycznia 2020 r. Skarżący wyjaśnił, że nie mógł odebrać ww. decyzji, ponieważ w dniu 10 stycznia 2020 r. wraz z żoną wyleciał do G., a do Polski wrócili w nocy z 18 na 19 stycznia 2020 r. Następnie w dniu 25 stycznia 2020 r. trafił do Szpitala w P., skąd został przetransportowany do Kliniki K. w W., gdzie przebywał do dnia 3 lutego 2020 r. Żona w zasadzie cały czas mu towarzyszyła. Wyjaśnił, że w okresie od dnia 10 stycznia 2020 r. do 3 lutego 2020 r. Skarżący ani jego żona nie przebywali w mieszkaniu przy ul. [...] i nie mieli żadnej wiedzy o tym, że Urząd próbował doręczyć decyzję podatkową. Ponadto Skarżący podkreślił, że poczta działa wadliwie i w skrzynce odbiorczej nie było żadnego awizo. 2.3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2020 r. odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Oceniając wniosek Skarżącego, Dyrektor wskazał, że jego zdaniem Skarżący nie wykazał, aby uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W ocenie Dyrektora, wskazane okoliczności, jak wyjazd do G., stan zdrowia oraz zmaganie się ze złą jakością usług Poczty Polskiej nie uprawdopodabniają braku winy w dochowaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Podkreślił, że Skarżący w związku z odpłatnym zbyciem nieruchomości w 2014 r., w trakcie czynności sprawdzających pismem z dnia 16 kwietnia 2019 r. został wezwany do Urzędu Skarbowego W. w celu przedłożenia dokumentów. Mógł zatem przewidywać, że decyzja kończąca to postępowanie zostanie wydana. Decyzja ta wydana została w dniu 13 stycznia 2020 r. W okresie od 4 lutego 2020 r. do 14 lutego 2020 r., tj. w czasie, gdy płynął termin do wniesienia odwołania od zaskarżonej decyzji Skarżący nie złożył odwołania, mimo iż w tym okresie nie istniała przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie powyższej czynności. 3. Stanowiska stron w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. 3.1. Skarżący zaskarżył postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie art. 162 § 1 O.p., polegające na błędnym przyjęciu, że nie zachował należytej staranności i dbałości w prowadzeniu własnych spraw, przez co nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu skargi wskazał, że stanowisko zaprezentowane przez Dyrektora jest błędne, bowiem nie dotyka istoty tego problemu jakim była nagła, bardzo poważna choroba oraz hospitalizacja w okresie, kiedy na poczcie upływał termin do odbioru nieznanej Skarżącemu korespondencji z Urzędu Skarbowego, a którą okazała się decyzja podatkowa. Brak możliwości odbioru przez Skarżącego korespondencji na poczcie w okresie ciężkiej choroby i hospitalizacji spowodował, że Skarżący nie wiedział o wydaniu decyzji podatkowej i jej zastępczym doręczeniu. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. 4. Sąd pierwszej instancji uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie bowiem brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania nie został przez Skarżącego uprawdopodobniony. Podkreślił, że Skarżący miał wiedzę o toczącym się wobec niego postępowaniu podatkowym, a więc również o tym, że organ podatkowy może kierować do niego korespondencję, w tym decyzję kończącą postępowanie pierwszoinstancyjne. W ocenie WSA w Warszawie argumentacja dotycząca nieprawidłowego działania poczty nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Ponadto wskazał, że Skarżący powrócił z G. w nocy z 18 na 19 stycznia 2020 r., zaś hospitalizowany był w dniach od 25 stycznia do 3 lutego 2020 r. Oznacza to, że miał możliwość odebrania awizowanej przesyłki z placówki pocztowej pomiędzy 19 stycznia a 25 lutego. Ponadto po wypisaniu ze szpitala mógł osobiście sporządzić i wysłać odwołanie, jak i skorzystać w tym zakresie z pomocy małżonki. Z przedłożonej przez Skarżącego dokumentacji medycznej nie wynika bowiem, że po wypisaniu ze szpitala stan zdrowia Skarżącego wyłączał możliwość podejmowania tego rodzaju czynności. 5. Stanowiska stron przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 5.1. Od powyższego wyroku Skarżący złożył skargę kasacyjna zarzucając zgodnie z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") - naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, iż istniały podstawy do jej uwzględnienia, polegające na naruszeniu przez organ podatkowy: a) art. 162 § 1 O.p. poprzez błędne uznanie, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy; b) art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w wyprowadzeniu z ustalonych okoliczności kompletnie błędnych wniosków w kontekście zastosowanego art. 162 § 1 O.p., a w szczególności co do zawinienia Skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie, możliwości odebrania przez niego decyzji z poczty bezpośrednio po powrocie z G. oraz możliwości wniesienia odwołania w terminie do dnia 14 lutego 2020 r" a więc tuż po wyjściu skarżącego ze szpitala. Mając na uwadze powyższe Skarżący zrzekając się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, 2. zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania. 5.2. Organ podatkowy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasadzenie kosztów postepowania. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Skarga kasacyjna okazała się zasadna. 6.2. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół jednej kwestii tzn. czy Skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji Naczelnik Urzędu Skarbowego W. z dnia 13 stycznia 2020 r. nastąpiło bez Jego winy. Stosownie do art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu wynika bezspornie, że przywrócenie terminu nie jest przedmiotem uznania administracyjnego, a obowiązkiem organu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z 5 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 958/97). Z treści całego art. 162 O.p. należy wyprowadzić wniosek, że aby można było przywrócić termin do dokonania danej czynności powinny być spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminu, b) złożenie wniosku o przywrócenie terminu, c) uprawdopodobnienie braku winy przy braku dokonania czynności w terminie, d) dokonanie czynności przewidzianej przywracanym terminem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Po pierwsze, fakt uchybienia terminu został potwierdzony przez organ w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, w którym organ ten stwierdził skuteczność oraz prawidłowość doręczenia zastępczego decyzji z dnia 13 stycznia 2020 r.. Postanowienie to, po dokonaniu kontroli sądowoadministracyjnej, jest prawomocne bowiem WSA W Warszawie prawomocnym wyrokiem z 18 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1384/20 oddalił skargę Skarżącego w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Nie jest także sporne, że Skarżący dochował 7 dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu i dokonał wymaganej czynności. 6.3. W ocenie organu podatkowego, zaakceptowanej przez Sąd pierwszej instancji, Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy ponieważ powrócił z G. w nocy z 18 na 19 stycznia 2020 r., zaś hospitalizowany był w dniach od 25 stycznia do 3 lutego 2020 r. Oznacza to, że miał możliwość odebrania awizowanej przesyłki z placówki pocztowej pomiędzy 19 stycznia a 25 lutego. Ponadto po wypisaniu ze szpitala w dniu 3 lutego 2020 r. mógł sporządzić i wysłać odwołanie, bowiem termin do jego wniesienia upływał 14 lutego 2020 r. Z powyższą argumentacją nie sposób się zgodzić. Jak zasadnie podnosi autor skargi kasacyjnej błędne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że nie odebranie przez Skarżącego awizowanej przesyłki z placówki pocztowej pomiędzy 19 a 25 stycznia, czyli zanim nagle i niespodziewanie trafił do szpitala, świadczy o braku jego należytej staranności i dbałości w prowadzeniu własnych spraw, a co za tym idzie o jego winie w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Już sam ten fakt wystarczy do przyjęcia, że Skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, bowiem bezspornie, przez większość dostępnego dla siebie okresu na odbiór przesyłki (w tym – co istotne – do ostatniego dnia pozostawania korespondencji w placówce pocztowej) nie miał On możliwości odebrania przesyłki, a tym samym nie uzyskał wiedzy o wydaniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. decyzji i nie miał szansy zapoznania się z treścią tej decyzji wymiarowej oraz złożenia odwołania. Podkreślić należy, że to w gestii adresata przesyłki pozostaje decyzja o tym, w którym z zakreślonych 14 dni odbierze korespondencję. Trzeba przypomnieć, że w orzecznictwie przyjęto, że nawet planowanie przez stronę podjęcia czynności w ostatnim dniu terminu nie jest naganne i nie świadczy o braku staranności, a niemożliwa do usunięcia przeszkoda, występująca nawet w ostatnim dniu terminu, może usprawiedliwiać uchybienie. Pogląd ten jest oczywiście trafny, bowiem cały termin jest do dyspozycji strony i to ona wybiera dzień podjęcia czynności. 6.4. Skoro zatem w realiach rozpoznawanej sprawy decyzja w trybie art. 150 O.p. została Skarżącemu doręczona w dniu 31 stycznia 2020 r., a od 25 stycznia 2020r. Skarżący nie miał możliwości odebrania przesyłki z uwagi na chorobę (hospitalizacja do 3 lutego 2020 r.), to należy przyjąć, że uchybienie terminu nastąpiło bez Jego winy. Zarówno organ podatkowy jak i Sąd pierwszej instancji nie mogą skutecznie podnosić, że w terminie od 4 do 14 lutego 2020 r. t.j. po wyjściu Skarżącego ze szpitala mógł on złożyć odwołanie bowiem skoro Skarżący nie odebrał przesyłki z uwagi na pobyt w szpitalu, to nieznany był mu przedmiot tej przesyłki, a co za tym idzie decyzja i jej treść. Skarżący nie wiedział zatem, że biegnie mu jakikolwiek termin do wniesienia odwołania. Niezasadny jest także zarzut pod adresem Skarżącego, że miał wiedzę o toczącym się wobec niego postępowaniu podatkowym, a więc również o tym, że organ podatkowy może kierować do niego korespondencję, w tym decyzję kończącą postępowanie pierwszoinstancyjne. Jak wynika z akt sprawy organ podatkowy prowadził najpierw czynności sprawdzające a następnie postępowanie podatkowe począwszy od kwietnia 2019 r. Termin zakończenia postępowania był też kilkukrotnie przedłużany. Trudno zatem oczekiwać od Skarżącego, aby przez wiele miesięcy "podporządkował" swoje życie oczekiwaniu na decyzję organu podatkowego. 7. Z uwagi na uwzględnienie zarzutu postawionego w skardze kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 162 § 1 O.p., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w trybie art. 188 p.p.s.a., uchylając jednocześnie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.